Hoe ziet de toekomst van Robert M. eruit?

M. zit vast in het Psychiatrisch Penitentiair Centrum (PPC) in Vught. De kans is groot dat hij in dezelfde gevangenis, of op een vergelijkbare afdeling elders, zijn straf uit moet zitten. Het is ook mogelijk dat hij alvast naar een tbs-kliniek wordt gestuurd. 'Dat kan alleen als een acute behandeling noodzakelijk is', zegt rechter Yvo van Kuijck namens de Raad voor de Rechtspraak.

Advocaat Wim Anker verlaat de rechtbank na uitspraak van de rechter in de Amsterdamse zedenzaak. Zijn client en hoofdverdachte Robert M. is veroordeeld tot 18 jaar celstraf en tbs met dwangverpleging voor het veelvuldig misbruiken van zeer jongen kinderen. Beeld anp

Is dat niet het geval? Dan mag M. pas nadat hij tweederde van zijn straf heeft uitgezeten naar een tbs-kliniek. Dit betekent overigens niet dat M. niet eerder behandeld wordt. Ook in het PPC komt hij in aanmerking voor therapie. 'Maar deze is niet te vergelijken met tbs. Dat is veel intensiever', aldus Van Kuijck.

De dagindeling op het PPC verschilt per persoon. Een groot deel van de tijd zitten de 'patiënten' in de cel. Op gezette tijden mogen ze naar de woonkamer, waar een playstation, tv en voetbaltafel staan. Daarnaast krijgen ze therapie, een uurtje muziekles of werken ze. Dat bepalen ze niet zelf, maar de behandelaars. M. 'woont' op de zedenafdeling. Voor hun eigen veiligheid zijn deze delinquenten afgezonderd van de rest.

Kan Robert M. 'genezen'?
Nee. Volgens de onderzoekers van het Pieter Baan Centrum (PBC) is M. een hyperseksuele pedofiel. 'Dat zit in je aanleg. Daar kun je niet voor behandeld worden', aldus Van Kuijck. 'Maar je kunt wel met behulp van medicatie en therapie je behoeften onderdrukken en je gedrag veranderen. Dus er is mogelijk perspectief.'

M. weigerde mee te werken aan een psychologisch onderzoek in het PBC. Waarom dan toch tbs?
Op basis van oude rapporten, omgevingsonderzoek en observaties kunnen de deskundigen toch een oordeel over verdachten vellen. Dit wordt vaak overgenomen door de rechter. Hoewel sommige gedragsdeskundigen dit 'gebrekkig' onderzoek vinden, gebeurt het steeds vaker. Reden: het PBC wordt overspoeld door weigeraars.

Verdachten vrezen tbs, omdat de gemiddelde duur in de kliniek toeneemt. Om die reden werken ze niet mee aan het onderzoek.
Wat Michiel van der Wolf betreft kan zo'n 'gebrekkig' rapport voor de rechter toch bruikbaar zijn. 'Sterker nog, als het de gedragskundige niet lukt om een oordeel te vellen, dan moet de rechter zijn eigen koers varen', aldus Van der Wolf die onlangs promoveerde op het tbs-systeem. 'In gevallen waarin evident iets mis is en gevaar voor herhaling bestaat, moet je dat durven als rechter.'

Hoewel M. veroordeeld is tot tbs met dwangverpleging, kan hij een behandeling weigeren. Mocht hij weigeren, dan betekent het niet dat hij de hele dag in zijn cel zit. Van Kuijck: 'Je bent lid van je behandelgroep. Je hebt allerlei taken, kunt werken en gaat naar therapie. Je kunt ervoor kiezen niks te zeggen tegen je psycholoog en psychiater, maar je wordt wel geobserveerd.'

Wanneer komt M. vrij?
M. gaat mogelijk in hoger beroep. Doet hij dat niet, dan is de kans dat hij lang in een tbs-kliniek moet blijven groot. Afgelopen jaren is de duur van een tbs-verblijf flink gestegen, tot meer dan tien jaar. Die stijging komt vooral op het bordje van zedendelinquenten. Ook het aantal tbs'ers voor wie geen hoop meer is en die levenslang in de kliniek moeten blijven, is gestegen, naar 200. Onder hen bevinden zich een behoorlijk aantal pedoseksuelen. Van Kuijck: 'Het recidive-risico van deze groep is hoog.'

M. komt pas vrij als zijn tbs-behandelaars vinden dat hij geen gevaar meer vormt en de rechter daarmee instemt. Het is wel mogelijk dat hij voor die tijd al op verlof mag. Tbs is gericht op terugkeer in de maatschappij, en verlof hoort daarbij. Hij mag op zijn vroegst op verlof als zijn gevangenisstraf - die hij mogelijk deels in een tbs-kliniek uitzit - erop zit. Zoals het er nu uitziet, zet M. in ieder geval tot eind 2028 geen voet buiten de poort.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.