Hoe ziet 'bevrijd Syrië' onder al-Qaeda er uit?

Een paar maanden geleden was Raqqa nog een van de meest liberale steden van Syrië. Nu mogen vrouwen er alleen gesluierd over straat, en dan moeten ze ook nog eens begeleid worden door een mannelijk familielid. Sigaretten en alcohol zijn verboden, net als foto's en films. Critici krijgen zweepslagen. Het gehate regime van Bashar al-Assad is verdreven, maar de inwoners hebben al-Qaeda er voor terug gekregen.

Jonge Syrische mannen die de islamitische politie in Raqqa vormen. Beeld afp

Sinds het begin van de burgeroorlog wordt er voor gewaarschuwd: hoe langer het geweld voortduurt, hoe groter het risico dat buitenlandse extremisten voet aan de grond krijgen en de revolutie kapen. Dat lijkt in het noorden van Syrië te zijn gebeurd. Rebellen hebben het leger van Assad (voor het moment) teruggedrongen en de aan al-Qaeda gelieerde organisatie ISIS (Islamitische Staat van Irak en Syrië) zwaait in het 'bevrijde' gebied de scepter.

In het begin werden ze juichend door de bevolking binnengehaald. Na jaren van geweld en chaos leken de goed georganiseerde, gedisciplineerde islamisten orde te brengen. 'In plaats daarvan', zegt de activiste Souad Nowfal, 'kwamen zij ons ook onderdrukken.'

In haar eentje demonstreren
Nowfal, een Syrische lerares van een jaar of veertig, is een icoon voor activisten en heeft op het internet enige bekendheid gekregen door het filmpje 'de vrouw in een broek', waarin ze uitlegt waarom ze tegen ISIS is opgestaan. Twee maanden lang stond Nowfal elke middag in haar eentje voor het hoofdkwartier van ISIS om te demonstreren. In een broek, die vrouwen van ISIS helemaal niet meer mogen dragen. Ze schreef slogans op een bord en hield dat voor het kantoor boven haar hoofd omdat ze vond dat iemand op moest komen voor de rechten van vrouwen, christenen en activisten die ISIS durfden te bekritiseren.

Nowfal werd bedreigd en bespuugd, maar ze bleef terugkomen. Elke dag weer. Tot er op 26 september een kerk in brand werd gezet en Nowfal op haar bord schreef dat zowel kerken als moskeeën het huis van God zijn. Ze tekende er een kruis en een halve maan naast, die elkaar overlapten. Toen Nowfal het bord omhoog hield, werd ze belaagd en beschoten door een groep ISIS-strijders (vermoedelijk Tunesiërs) en ze wist met hulp van haar zuster en een vriend ternauwernood te ontsnappen. Sindsdien leeft de activiste ondergedoken. ISIS heeft haar tot 'ongelovige' bestempeld en ze mag vermoord worden door iedereen die haar tegenkomt.

Souad Nowfal, 'de vrouw in de broek' Beeld screenshot

'Ik ben nu bang om in het openbaar te verschijnen', zegt ze in een interview met de website al-Shorfa. 'Niet uit angst voor mijn eigen leven, maar voor dat van mijn familie.'

Kleine organisatie met veel geld
ISIS is volgens activisten en waarnemers de belangrijkste militaire macht in het noorden van Syrië . De organisatie is kleiner dan andere rebellengroepen, maar heeft ook meer geld achter zich. Ze bestaat uit buitenlandse strijders, voornamelijk uit Irak, maar ook Libië, Tunesië, Saoedie-Arabië, de noordelijke Kaukasus en Europa. Activisten uit Raqqa zeggen dat zich ook steeds meer Syriërs aansluiten, en dat ze proberen een islamitische samenleving op te zetten van het soort dat doet denken aan Afghanistan onder de Taliban.

Toen de organisatie in mei in Raqqa optrok, werden alle mannen die met het regime van Assad zouden hebben samengewerkt direct door ISIS geëxecuteerd. Naarmate de weken vorderden, werd de sfeer grimmiger. Seculiere rebellen die kritiek hadden op ISIS werden gearresteerd en opgesloten, wat tot protesten leidde. Daarna volgden steeds strengere regels. Het is verboden om video's te maken in Raqqa, maar via sociale media en activisten sijpelt er soms iets naar buiten. Hierop is te zien hoe borden op straat vrouwen gebieden in islamitische kleding over straat te gaan, of hoe dozen sigaretten worden verbrand. In het stadje Jarablus werden dieven op een poster gewaarschuwd dat hun hand afgehakt zou worden als ze zouden worden betrapt. Op een promotievideo van ISIS zelf is te zien hoe jonge kinderen met zwarte haarbanden om hun hoofd, koranles krijgen.

 
In het stadje Jarablus worden dieven op een poster gewaarschuwd dat hun hand af wordt gehakt als ze worden betrapt

Protest in de nacht
Veel activisten zijn de stad ontvlucht. Degenen die zijn achtergebleven, protesteren nu alleen nog 's nachts: ze spuiten slogans tegen ISIS op de muren, zoals ze dat vroeger tegen het regime van Assad deden. Als ze worden betrapt, worden ze gemarteld.

CNN heeft een van deze mannen geïnterviewd. 'Elke vijftien minuten gooide iemand water over me heen, elektrocuteerde me, schopte me en liep weer naar buiten', vertelt Adnan aan de nieuwszender. De beelden die CNN van zijn rug heeft gemaakt, zijn gruwelijk, maar volgens de activist was zijn eigen pijn niet het ergste. Dat was de pijn en het geschreeuw van de andere gevangenen die hij kende.

Ook de BBC heeft activisten geïnterviewd die vertellen dat vele mensen door ISIS zijn gearresteerd, gekidnapt en geslagen. 'Ik heb veel mensen gezien met littekens van zweepslagen nadat ze uit een ISIS-gevangenis kwamen', vertelt de fotograaf Mezar Matar die zelf naar Turkije is gevlucht. 'Ze hebben alcohol verboden, proberen cafés te sluiten waar jongens en meisjes samenkomen, straattheater mag niet meer, evenmin is als bioscopen en felle kleuren.'

'Het zijn de nieuwe dictators', zegt Matar. 'Ze zijn net als Bashar al-Assad, maar dan gekleed in het zwart. Alleen de kleur is veranderd.'

 
Elke vijftien minuten gooide iemand water over me heen, elektrocuteerde me, schopte me en liep weer naar buiten
Actvist Adnan die door ISIS is gemarteld
De rug van Adnan, gefilmd door CNN Beeld screenshot
De zwarte vlag van de jihadisten wappert in Raqqa. Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.