Column

Hoe zagen de idealen van de PvdA er ook alweer uit?

Jet Bussemaker, minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Beeld anp

Het misschien wel meest gebezigde zinnetje onder representanten van de Partij van de Arbeid is vermoedelijk dit: 'We moeten weer herkenbaar worden op onze idealen.'

Je kunt het zinnetje horen zoemen als ze in de oppositie zitten en in populariteit pijnlijk worden ingehaald door de jongens en meisjes van de SP.

Je hoort het in zachte zuchtjes, die gaandeweg toenemen in volume, wanneer ze aan het meeregeren zijn en zich in het proces van geven, nemen, inleveren, slikken en draaien iets te buigzaam jegens de regeringspartner hebben betoond.

Het was daarom niet onverwacht dat Hans Spekman, voorzitter van de PvdA, afgelopen zaterdag in de Volkskrant in een nogal ontregelend betoog dat niet uitblonk in consistentie alle klassiekers uit het PvdA-repertoire erbij haalde.

'We moeten weer diametraal tegenover de VVD durven te gaan staan.' En: de partij moet 'weer vanuit de waarden van de sociaal-democratie handelen'. Uiteraard ook: 'Ik wil dat we weer herkenbaar worden op onze idealen.'

Het 'weer' impliceert dat er een tijd is geweest dat er in de PvdA consensus was over de aard van die idealen en van 'de waarden van de sociaal-democratie'. Dat moet lang geleden zijn geweest, want de PvdA is al decennia verwikkeld in een permanente zoektocht naar herkenbaarheid en naar idealen die klaarblijkelijk in de loop van de geschiedenis zoek zijn geraakt. Zo lang duurt die zoektocht al, dat niemand meer precies weet hoe die idealen er ook alweer uitzagen.

Het is iets met 'links', daar is men het doorgaans over eens, en er dient bij het zoeken naar 'links' veelvuldig in die richting gerukt te worden, maar over wat 'links' is kun je hevig van mening verschillen. Vaak breken er dan ook ongeregeldheden uit in de partij tussen mensen die zeggen te weten wat de essentie van de sociaal-democratie is en mensen die dat weerspreken.

Soms doet een PvdA-kopstuk een poging die verloren gegane waarden te definiëren. Wouter Bos deed het in zijn Joop den Uyl-lezing in 2010, waarin hij, terugkijkend op 'de Derde Weg', uitlegde dat het niet altijd goed is om het 'ontketende monster van de vrije markt' zomaar te omhelzen.

Twee jaar later gaf Hans Spekman, toen al partijvoorzitter, samen met Job Cohen, de man die in die tijd kortstondig en allengs ongelukkiger leiding gaf aan de partij, een interview aan dagblad Trouw waarin Cohen de legendarische uitspraak deed 'Alles overziende staan zij (de SP) wat uitgangspunten betreft waar wij staan'. Van die positionering kreeg Frans Timmermans, toen een in de Kamerbankjes wegkwijnend parlementslid, een bloedspuwing, hetgeen resulteerde in een prachtige brief waarin hij zíjn versie van de sociaal-democratie beschreef; een versie waarin de sociaal-democratie er is om zowel de onderklasse te laten stijgen, als de middenklasse perspectief te bieden. 'Scheppen en onderhouden van solidariteit vanuit de middengroepen' dus, heel andere koek dan het gisteren-was-alles-betersocialisme van de SP, aldus Timmermans.

Hans Spekmans visie op de sociaal-democratie, zoals afgelopen zaterdag in de Volkskrant uiteengezet, is iets minder goed gearticuleerd. Hij blijft steken in de observatie dat Jet Bussemaker 'in het kabinet net te veel aan de kant van de VVD zit'. Daar mag Bussemaker het mee doen.

En ondertussen tasten we nog steeds in het duister over de aard van de zoekgeraakte waarden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.