Hoe wordt over 60 jaar teruggekeken op de huidige westerse oorlog?

Uitstekende serie, De Oorlog. Het was erg goed dat de serie afgelopen zondag ook aandacht besteedde aan de politionele acties in Nederlandsch-Indië. Het verhaal van de bezetting bevestigt immers het bekende beeld: Nederland als lief, vredig landje dat onder de voet wordt gelopen door de boze buitenwereld.

Nederland in Europa
De Nederlandse geschiedenis is echter veelzijdiger, getuige de koloniale oorlog. Nederland kon ook agressief zijn, in staat tot een botte machtspolitiek waarbij het internationaal recht aan de laars werd gelapt.
‘Het is schooner het zedelijkste dan het machtigste volk der aarde te zijn’, schreef de historicus W.J. Hofdijk in 1864. Deze voorkeur voor moraal boven macht viel te verklaren uit de machteloze positie van Nederland in Europa. Ingeklemd tussen de grootmachten Engeland, Duitsland en Frankrijk kon het weinig anders doen dan zich beroepen op het internationaal recht en er maar het beste van hopen.

Derde koloniale grootmacht
In Azië was Nederland zelf een grootmacht, de derde koloniale macht ter wereld, na Engeland en Frankrijk. Dankzij Nederlansch-Indië kon het zich een ‘middelgrote natie’ wanen. Als de archipel verloren zou gaan, zou Nederland zinken tot de alom gevreesde ‘rang van Denemarken’. Vandaar de gevleugelde kreet: Indië verloren, rampspoed geboren.
Na 1945 werd het Indonesische vrijheidsstreven dan ook met grof geweld beantwoord. Bij de politionele acties kwamen 6000 Nederlandse militairen om het leven. Volgens de historicus Norbert Both zijn er in Indië relatief meer Nederlandse soldaten gesneuveld dan Amerikanen in Vietnam. Zo veel had Nederland over voor het behoud van zijn gordel van smaragd.
In zijn onbeschaamde machtspolitiek zag Nederland, dat zich altijd presenteerde als hoeder van het internationaal recht, er allerminst tegenop het recht te omzeilen. De tweede politionele actie werd ingezet op 21 december 1948, toen de Veiligheidsraad al op kerstreces was. De regering hoopte dat de raad de actie te onbelangrijk zou vinden om van vakantie terug te komen.

Retrospectieve duiding
Achteraf lijken de motieven achter deze actie raadselachtig. Een volk dat vijf jaar onder een bezetting heeft geleden begint aan de andere kant van de wereld een oorlog om zijn koloniale rijk te behouden. Maar tijdgenoten dachten daar heel anders over. Zij waren opgegroeid met Nederlandsch-Indië en zagen niet dat de koloniale tijd voorbij was. Soekarno had met de Jappen geheuld, zijn volgelingen waren terroristen die de goedwillende, overwegend pro-Nederlandse inlanders terroriseerden. De scherpzinnigste verklaring voor het geweld is van historicus Hermann von der Dunk. De politionele acties waren een psychologische compensatie voor de vernedering van de bezetting, schreef hij: ‘De opstandelingen moesten het pak slaag krijgen dat men de Duitsers en de Japanners schuldig was gebleven.’

Het is gemakkelijk oordelen als we weten hoe de geschiedenis is afgelopen. Maar in 1948 stapte men onwetend de toekomst in, zoals wij dat in 2009 ook moeten doen. We kunnen hooguit inschatten wat de toekomst zal brengen. Voor de westerse oorlog in Afghanistan zijn ook goede argumenten te geven, zoals de bescherming van de bevolking tegen de Taliban. Maar hoe zal daar over 60 jaar op worden teruggekeken?

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden