Hoe wordt de subsidie voor de campagne verdeeld?

Oekraïne-referendum

Wie campagne wil voeren rond het Oekraïne-referendum, kan subsidie krijgen. Het loopt storm met aanvragen. Terwijl eigenlijk niemand wijzer wordt van die versnippering.

Beeld anp

Alptekin Akdogan, fanatiek twitteraar, houdt zijn agenda dit voorjaar een aantal weekends leeg vanwege het Oekraïne-referendum op 6 april. Op zaterdagen wil hij folders uitdelen in winkelcentra, op zondagen wil hij ze huis-aan-huis bezorgen. Op zijn flyers zal een neutrale oproep staan om vooral te gaan stemmen, voor of tegen.

'Mijn drijfveer is niet het associatieverdrag, maar het referendum', zegt de 34-jarige Utrechter. Dat is een prachtig middel om je stem te laten horen.'

Vandaag krijgt Akdogan te horen of hij voor dat plan 3.500 euro krijgt van de referendumcommissie. Die commissie beoordeelde tot dusverre de subsidieaanvragen van 160 organisaties en particulieren. Zij willen, elk op hun eigen manier, campagne voeren rond het Oekraïne-referendum.

Drie soorten campagnes worden financieel ondersteund: voorstanders, tegenstanders en neutrale, 'opkomstbevorderende' campagnes. Individuen kunnen maximaal 5.000 euro aanvragen, organisaties maximaal 50.000 euro. Er volgen na deze week nog meer subsidierondes tot het budget op is.

Lees hier het stuk over de peiling onder de bevolking, naar aanleiding van het Oekraïne-referendum.
Hier kunt u lezen wie er een rol spelen bij de campagne rondom het referendum.

2 Miljoen

In totaal is er 2 miljoen euro beschikbaar. Niet overdreven veel, gezien de ervaringen rond het referendum voor de Europese Grondwet in 2005. Destijds vroegen particulieren en rechtspersonen samen 7,3 miljoen euro subsidie aan, terwijl er slechts 1 miljoen beschikbaar was. Onder de gelukkigen bevonden zich toen Bolswards Belang (7.608,25 euro voor advertenties in huis-aan-huisbladen), de stichting Groep Wilders (37.638 euro voor de Referendum TourNEE 2005) en de stichting Loesje (17.767 voor gratis ansichtkaarten).

Net als in 2005 is het nadrukkelijk niet de bedoeling dat het geld wordt 'opgesoupeerd' door een handvol campagnes, aldus oud-staatssecretaris Medy van der Laan, de voorzitter van de referendumcommissie. De subsidiepot van 2 miljoen wordt verdeeld tussen voorstanders (7 ton), tegenstanders (7 ton) en de neutrale campagnes (6 ton). De onderliggende verdeelsleutel is nóg verfijnder: 80 procent van het budget is voor organisaties, 20 procent voor particulieren.

Wat wordt u wijzer van die versnippering? Weinig, vreest campagnestrateeg Kay van de Linde. 'De boodschap is niet helder als allerlei clubjes op hun eigen manier voor dan wel tegen campagne voeren. Hoe duidelijker het contrast is tussen ja en nee, hoe beter.'

Ook de campagnevoerders vinden de versnippering een probleem. De mogelijkheden met een budget van maximaal 50.000 euro zijn wel erg beperkt, aldus Bart Nijman van GeenPeil, initiatiefnemer van het referendum. 'Reclamespotjes uitzenden kost al gauw enkele tonnen. Met dit budget ligt zelfs een landelijke bushokjescampagne buiten ons bereik. We hadden als initiatiefnemer graag een echt landelijke campagne gevoerd, temeer omdat wij een neutrale opkomstcampagne willen voeren.'

De woordvoerder van de referendumcommissie benadrukt dat de subsidie is bedoeld om het maatschappelijk debat te stimuleren. 'Het is maar de vraag of dit met reclamespotjes het geval is.'

Het nee-kamp wordt gedomineerd door SP, PVV en GeenStijl. De dubbelrol van het weblog is verwarrend. Om de campagne voor het referendum af te dwingen, voerde GeenPeil (een initiatief van GeenStijl, Burgercomité-EU en Forum voor Democratie van Thierry Baudet) vorig jaar campagne tegen het verdrag. Dat zou de opmaat zijn voor een EU-lidmaatschap voor Oekraïne' en 'een oorlog met Poetin binnen de invloedssfeer van de EU halen'.

Nu het eerste doel bereikt is, heeft GeenStijl zich opgesplitst: stichting GeenPeil gaat een neutrale opkomstcampagne voeren. GeenPeil ondersteunt ook individuen als Alptekin Akdogan met hun subsidieaanvraag. 'Alleen was me dat niet gelukt', zegt hij. 'De flyers die ik wil gaan uitdelen, kan ik met mijn subsidie bestellen bij GeenPeil.'

De ja-campagne wordt tot nu toe gedomineerd door D66 en Stem voor Nederland, een nieuwe organisatie van Joshua Livestro van het conservatieve weblog Jalta.nl, en voormalig PvdA-voorzitter Michiel van Hulten. Opvallend genoeg haalde het ja-kamp geld op uit het buitenland. De Open Society Foundations van de Hongaars-Amerikaanse miljardair George Soros doneert 200.000 euro aan Stem Voor Nederland.

Wat weer tot felle reacties leidde bij GeenStijl. 'Dit bevestigt het ultieme argument van GeenPeil: de kiezer heeft niets meer in te brengen als ingehuurde waterdragers de Europese democratie volpompen met polonium door geopolitieke belangen te behartigen voor zakken met geld.'

Tegenkampen hebben het bij referenda gemakkelijker dan voorstanders, analyseert Kay van der Linde. 'Mensen houden het graag bij het oude. De grote valkuil van het ja-kamp is dat ze het heel rationeel gaan benaderen. Maar je stemt uit emotie. Het nee-kamp heeft angst als emotie. Het ja-kamp moet het vooral niet over Oekraïne hebben, dat is ver weg, onbekend, dicht bij Rusland. Ze moeten het juist nationalistisch maken: een nee-stem is een stem tegen Nederland. Je moet het nee-kamp in het defensief duwen.'

Dat lukt mondjesmaat. Zo werden de bloggers van GeenStijl afgeschilderd als 'vriendjes van Poetin' en werd het gerucht de wereld in geholpen dat GeenPeil geld zou krijgen van het Kremlin.

De Commissieleden

De referendumcommissie bestaat uit:

Medy van der Laan (voorzitter), oud-staatssecretaris voor Cultuur en Media, sinds 1 september 2015 voorzitter van Energie-Nederland

Ruud Koole, hoogleraar politicologie (Universiteit Leiden)

Aletta Blomberg, bijzonder hoogleraar rechtshandhaving (Erasmus Universiteit Rotterdam)

Willemien den Ouden, hoogleraar staats- en bestuursrecht (Universiteit Leiden)

Reint Jan Renes, lector crossmediale communicatie in het publieke domein (Hogeschool Utrecht).

Rutte voert geen campagne

De grote afwezige in de kampen die u zullen bestoken? Het kabinet. Premier Rutte heeft gezegd dat hij geen campagne wil voeren. 'Dat doet me denken aan vlaggetjes en verkiezingen en die hebben we pas in 2017. Ik ga nu echt niet folders uitdelen op terrassen, daar bereik je niets mee.' Wel gaan hij en de ministers het verdrag 'uitleggen' (lees: proberen mensen in het ja-kamp te krijgen).

Campagnestrateeg Van de Linde begrijpt die terughoudendheid wel. Hij vermoedt een 'politieke reden' achter die versnippering van de subsidiepotten. 'Het is verdeel en heers, want het kabinet zit in zijn maag met het referendum, zo midden in het EU-voorzitterschap van Nederland.'

Aanstaand folderaar Alptekin Akdogan hoopt dat 50 procent van de Nederlanders gaat stemmen. 'Politici moeten niet bang zijn voor hun burgers. In Zwitserland stemden de mensen tegen een quotum voor asielzoekers, dat had niemand verwacht.'


Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.