Hoe wordt de ‘pechgeneratie’ studenten gecompenseerd?

In de discussie over de herinvoering van de basisbeurs blijft een belangrijk vraagstuk zo goed als onbesproken. Hoe wordt de groep die onder dat vermaledijde sociale leenstelsel studeerde, de zogenoemde ‘pechgeneratie’, gecompenseerd? ‘Ik durf DUO niet te openen.’

Studentenprotest op de Dam in Amsterdam, tegen het plan van minister Van Engelshoven om studenten meer rente te laten betalen op studieleningen.  Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Studentenprotest op de Dam in Amsterdam, tegen het plan van minister Van Engelshoven om studenten meer rente te laten betalen op studieleningen.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

‘Ik red het wel’, dacht Maaike van der Heyden (22) drie jaar geleden, als tweedejaarsstudent fysiotherapie aan de Fontys Hogescholen in Eindhoven. Op jezelf wonen, studeren, en dat financieren door ondertussen héél veel te werken in de horeca. Maar vervolgens zat ze elke tentamenweek huilend bij haar moeder op de bank, omdat ze te veel van zichzelf had gevergd. Hoe erg ze ook tegen lenen opzag, ze realiseerde zich na drie jaar: ‘Het moet.’ Nu bouwt ze een beperkte studieschuld op.

Haar beste vriendin Daphne Molendijk (26), die vorig jaar haar studie Conflict Studies afrondde, probeerde haar te overtuigen: laat dat werk even zitten, focus je op je studie. Zelf wist zij dat ze een goed cv nodig had om later aan een baan te komen, dus veel stages, projecten in het buitenland. Nadeel: nu zit ze met 35 duizend euro schuld opgescheept, enkel opgebouwd tijdens haar masterjaren onder het sociaal leenstelsel. ‘Ik durf Duo niet te openen’, zegt ze.

Maaike van der Heyden. Hoe erg ze ook tegen lenen opzag, ze realiseerde zich na drie jaar: ‘Het moet.’ Beeld Ines Vansteenkiste-Muylle
Maaike van der Heyden. Hoe erg ze ook tegen lenen opzag, ze realiseerde zich na drie jaar: ‘Het moet.’Beeld Ines Vansteenkiste-Muylle

Met de VVD als enig overgebleven voorstander, lijkt het in 2015 ingevoerde sociale leenstelsel na de verkiezingen aan herziening toe. Den Haag is overtuigd: schulden moeten maken om te kunnen studeren is toch niet wenselijk. Maar in de discussie over de herinvoering van de basisbeurs, of een equivalent, blijft een belangrijk vraagstuk zo goed als onbesproken. Hoe wordt de groep die onder dat vermaledijde sociale leenstelsel studeerde, de zogenoemde ‘pechgeneratie’, gecompenseerd?

Bij de invoering daarvan in 2015 werden twee dingen aan studenten beloofd, memoreert Lyle Muns, de voorzitter van de Landelijke Studentenvakbond (LSVb). Eén: de opbrengsten van het nieuwe leenstelsel zouden worden geïnvesteerd in de kwaliteit van het hoger onderwijs. Twee: de schulden van de student zouden geen invloed hebben op de latere aanschaf van een huis. ‘Beide beloftes zijn niet waargemaakt’, verzucht Muns. Pas in 2019 begon de overheid met de aangekondigde investeringen in de kwaliteit van het hoger onderwijs, waar vooral universiteiten al jaren naar snakken. En uiteindelijk wordt de studieschuld uit het leenstelsel gewoon meegeteld bij het vaststellen van de hypotheekhoogte.

De huizenmarkt is al zo moeilijk voor starters. Molendijk woont in een studentenhuis, maar wil graag verhuizen nu ze fulltime werkt. Idealiter naar een koopwoning, maar banken vallen over haar studieschuld. ‘Mijn startersbaan betaalt prima, maar ik kan in een grote stad nog geen garagebox kopen’, verzucht ze. ‘Als je geen rijke ouders hebt die dat kunnen betalen, heb je pech.’

Daphne Molendijk: ‘Mijn startersbaan betaalt prima, maar ik kan in een grote stad nog geen garagebox kopen.' Beeld Ines Vansteenkiste-Muylle
Daphne Molendijk: ‘Mijn startersbaan betaalt prima, maar ik kan in een grote stad nog geen garagebox kopen.'Beeld Ines Vansteenkiste-Muylle

Een studieschuld maakt het moeilijker om van een dubbeltje een kwartje te worden, constateert Molendijk. Vrienden van haar die wél rijke ouders hebben, bouwen een beperkte studieschuld op, wat hun al sterke positie op de huizenmarkt nóg beter maakt. En omdat Molendijk verplicht is eerst een woning te huren, terwijl haar vrienden kunnen kopen, wordt die kloof alleen maar groter.

De pechgeneratie verdient een eerlijkere terugbetaling, oordeelt LSVb-voorzitter Muns. Hij wil dat de basisbeurs met terugwerkende kracht voor deze lichtingen studenten wordt ingevoerd. Studenten die op kamers zijn gegaan, zouden dan 286 euro krijgen voor elke maand dat ze gestudeerd hebben. Wie bij zijn ouders bleef wonen, krijgt 103 euro per maand terugbetaald. Deze vorm van compensatie zou drie tot acht miljard kosten, berekende het ministerie van Onderwijs al. Kleinere partijen in de komende coalitie zullen de VVD en D66 moeten overtuigen zo’n bedrag neer te leggen.

. Beeld .
.Beeld .

Het probleem is dat een financiële compensatie keuzes moet vergoeden die al zijn gemaakt. Studenten zoals Molendijk hebben ervoor gekozen het maximale uit hun studietijd te halen en ondervinden later de consequenties. ‘Anders heb je vier jaar een studie gedaan, maar heb je bijna geen ervaring in het werkveld… Dan is het in mijn sector niet makkelijk om werk te vinden.’

Daartegenover staat een groep die juist alles eraan doet om de rode cijfers te vermijden. Bijvoorbeeld door 35 uur naast je studie te werken, zoals Van der Heyden deed. Maar ze kwam erachter: ‘een leven dat alleen uit werk en school bestaat’ lukt niet. ‘Veel van mijn toetsen heb ik moeten herkansen in mijn studie. Dat leverde veel stress op, misschien wel onnodige stress. Als ik minder had gewerkt, had ik alles makkelijker kunnen halen.’

Pas toen ze een stage moest doen, en twee keer full time werken nu eenmaal écht niet kan, gaf ze zich over: dan maar een studieschuld.

Er zijn ook andere manieren om schulden te vermijden. Cijfers laten zien dat studenten sinds 2015 minder op kamers gaan, minder vaak een bestuursjaar nemen en vaker ervoor kiezen niet van het mbo naar het hbo door te stromen. Het sociaal leenstelsel heeft niet zozeer hun keuze om te studeren aangetast, zoals vooraf werd gevreesd, maar hun keuzes tijdens de studie.

De tweedeling tussen de zuinigen en de kwistigen, om wat voor reden dan ook, maakt het compensatievraagstuk ‘best complex’, zegt Tamara Madern. ‘Een generieke regeling is vanuit de politiek het beste regelbaar, maar de invloed van het sociaal leenstelsel is op de studietijd van de ene student veel groter geweest dan op de andere.’

Daarom is het extra pijnlijk dat in 2015 niet voor geleidelijke invoering van een nieuw leenstelsel is gekozen, zegt Madern. Door de basisbeurs in stapjes af te schaffen, was de impact minder groot geweest. En dan waren weeffouten in het nieuwe systeem waarschijnlijk ook eerder te ontdekken. Tijdig bijdraaien was dan mogelijk geweest, zonder een generatie studenten te duperen.

Compensatie is maar een geldbedrag, willen Van der Heyden en Molendijk maar zeggen. ‘De stress die schulden met zich meebrengen, maak je niet meer goed’, zegt Molendijk, zeker nu ze op de huizenmarkt merkt dat al die zorgen terecht waren. ‘Voor mijn gevoel begin ik mijn werkende leven met een 2-0 achterstand.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden