Hoe worden universiteiten minder wit?

Er zijn grote verschillen in diversiteit op Nederlandse universiteiten. Hoe zijn die te verklaren en hoe kunnen meer niet-westerse studenten worden geworven?

Buitenlandse studenten uit Spanje, Roemenië, Bulgarije en Latijns-Amerika zijn in gesprek met elkaar in een aula van de Universiteit van Amsterdam. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

VERSCHILLEN

Aan meer dan de helft van de universiteiten is minder dan 10 procent van de studenten van niet-westerse komaf. Dat blijkt uit cijfers die de commissie diversiteit van de Universiteit van Amsterdam naar buiten heeft gebracht. De commissie, in het leven geroepen om te onderzoeken hoe wit het UvA-bolwerk eigenlijk is, zette ook de cijfers van andere instellingen op een rij.

Wat opvalt is dat diversiteit sterk verschilt. In Rotterdam is ruim één op de vijf studenten aan de universiteit van niet-westerse komaf. In Wageningen is dat er slechts één op de 25.

Hoe dat kan, blijft gissen. Er is voor zover bekend niet eerder vergelijkend onderzoek naar dit onderwerp gedaan. Grofweg valt er een onderverdeling te maken tussen de universiteiten in de Randstad (meer divers) en die erbuiten (minder divers). Die verschillen komen overeen met de bevolkingssamenstelling. Kortweg: in Wageningen wonen minder mensen met een niet-westerse achtergrond, dat is terug te zien aan de studentenpopulatie.

Maar er is meer aan de hand, zegt Simon Vink, woordvoerder van de Universiteit Wageningen. 'Wij zijn gespecialiseerd in landbouw- en voedingswetenschap. Niet-westerse studenten kiezen vaak voor studies die wij niet bieden, zoals rechten.' Inderdaad: de technische universiteiten, behalve Wageningen ook Eindhoven, Twente en Delft, zijn over het algemeen minder divers.

Lastiger te verklaren zijn de verschillen tussen de twee Amsterdamse universiteiten. De Vrije Universiteit is met 21 procent studenten van niet-westerse komaf op Rotterdam na de meest multiculturele universiteit van Nederland. De UvA scoort met 13 procent net boven gemiddeld.

Volgens Marieke Slootman, socioloog aan de UvA en een van de onderzoekers van de diversiteitscommissie, komt dat doordat de VU al langer expliciet inzet op een diverse studentenpopulatie. Zo is er een 'chief diversity officer' aangesteld, verantwoordelijk voor de diversiteitstrategie.

Een andere mogelijke reden volgens Slootman: 'De UvA is van oudsher nadrukkelijk seculier, terwijl de VU een protestantse achtergrond heeft.' Dat verschil is terug te zien op de campus: de VU heeft gebedsruimtes voor gelovige studenten, waaronder een islamitische gebedsruimte. Daarom kiezen studenten van bijvoorbeeld Turkse en Marokkaanse komaf mogelijk eerder voor deze universiteit.

'Diversiteit is een onderwerp dat mensen tot razernij drijft' (+)

Universiteiten zouden nog witte bolwerken zijn. De Universiteit van Amsterdam liet onderzoeken hoe het diverser kan en dat leidde tot felle discussies. Nu het rapport er is, reageert de commissievoorzitter.

OPLOSSINGEN

De drie universiteiten die zich het nadrukkelijkst inzetten voor diversiteit, zijn ook de universiteiten die het meest divers zijn: de Erasmus Universiteit, Universiteit Leiden en de Vrije Universiteit (VU).

Alle drie hebben ze de afgelopen jaren een chief diversity officer aangesteld. Die spant zich in op drie terreinen: aan de poort; door te zorgen voor een instroom van studenten van verschillende komaf. Aan de universiteit zelf; door bijvoorbeeld docenten diversiteittrainingen aan te bieden. En bij de uitstroom; door te werken aan betere kansen op de arbeidsmarkt voor studenten. De drie universiteiten trekken daarin samen op.

'Studenten met een andere culturele achtergrond komen vaak uit gezinnen waar studeren niet normaal is', zegt Karen van Oudenhoven-van der Zee, chief diversity officer van de VU. Ze zijn zogenaamde eerstegeneratiestudenten, de eerste thuis die gaat studeren.

Om die studenten naar de universiteit te halen en vervolgens te laten slagen, werkt de VU nauw samen met middelbare scholen in de regio. 'Onze voorlichters gaan bijvoorbeeld naar scholen die veel migrantenkinderen hebben, om te vertellen over de mogelijkheden.' De universiteit heeft ook een programma dat toekomstige eerstegeneratiestudenten al tijdens de middelbare school moet voorbereiden op de overstap naar de universiteit.

Docenten van de VU kregen de afgelopen jaren een training 'diversiteitssensitief onderwijs'. Van Oudenhoven: 'Ze leerden zich bijvoorbeeld bewust te worden van hun eigen vooroordelen.'

Als het aan de commissie diversiteit ligt, gaat de UvA nog een stap verder. De onderzoekers bevelen bijvoorbeeld een meldpunt discriminatie aan, of een 'ombudspersoon', die klachten over racisme kan afhandelen.

In sollicitatieprocedures moet diversiteit 'een factor' worden en als dat niet helpt, moet de universiteit quota overwegen. 'Dat is nadrukkelijk een laatste redmiddel', zegt commissielid Slootman. 'Maar vergelijk het met het aantal vrouwen in de top van het bedrijfsleven. Daar zie je dat een zwaar drukmiddel soms noodzakelijk is.'

Eén overwinning is alvast geboekt: UvA-collegevoorzitter Geert ten Dam kondigde aan dat er een diversity officer wordt aangesteld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden