Reportage

Hoe word je een ideale klimaatactivist?

Klimaatactivisten-in-spe kunnen in Amsterdam een ‘bootcamp’ volgen. Centrale vraag: wat maakt je een ideale klimaatactivist?

Een workshop over kolonialisme.  Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Een workshop over kolonialisme.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Geert Noordzij is zeventien jaar oud, klaar met het gymnasium en heeft voorlopig geen studieplannen. De nood is te hoog om te studeren, zegt hij. Dus: hij wordt fulltime-activist en politicus. Hij staat voor de PvdA op plek 11 voor de gemeenteraadsverkiezingen in Amsterdam. Een plek die erom spant, erop of eronder. Hij kan dus wel een lesje reuring kweken gebruiken.

Op zaterdagochtend zit Noordzij klaar in de Tolhuistuin in Amsterdam-Noord om de fijne kneepjes van het activisme te leren van grootheden uit het vak zoals Jerry Afriyie (Kick Out Zwarte Piet), de Vlaamse Anuna de Wever (Spijbelen voor het klimaat) en Jelle de Graaf (Extinction Rebellion). In dit zaaltje volgen zij een ‘Activist Bootcamp’. Kosten: 25 euro per persoon.

Zelf heeft Geert Noordzij ook al flink wat ervaring, zeker voor zijn leeftijd. Hij is vrijwilliger en coördinator van Fridays for Future, een groep Nederlandse scholieren en studenten, bekend van de klimaatmarsen. Aandachtig luistert hij naar Anuna de Wever, die vertelt hoe de klimaatmarsen in België verliepen. Haar tip: ga om tafel met wetenschappers, om serieus te worden genomen. ‘Anders zetten ze ons weg als hysterische pubers.’

‘Red Pill’

Het publiek is groen en heeft al jong de ‘red pill’ genomen, zoals Lammert van Raan (Partij voor de Dieren) het omschrijft: de pil deed hun de ogen openen voor de bittere werkelijkheid. Het zijn mensen met soms al een hele carrière in het activisme, die werken voor Greenpeace, BIJ1, Milieudefensie, sustainability studeren of een eigen campagnebureau hebben. Op het hoogtepunt zijn er zo’n vijftig mensen, maar samen is hun netwerk en slagkracht flink. Zonder uitzondering komen ze uit de bevoorrechte klasse, met alle kenmerken die je je daarbij voorstelt.

Wie dacht dat een activist gewoon een spandoek bekalkt en de straat op gaat, heeft het mis, legt organisator Lena Hartog bij aanvang uit. ‘Er zit veel meer strategie achter.’ Van Afriyie hoorde zij ooit dat hij een ‘15 jaren-plan’ had om zijn doelen te bereiken. Zwarte Piet afschaffen is slechts één pijler daarvan.

‘Activisme is geen uitstapje’, zegt Afriyie even later. Ook tijdens de herfstvakantie moet je opdraven.

Workshops

Wie dat vandaag doet, kan workshops volgen over de verschillende, vaak zeer lange wegen die je als activist kunt bewandelen om je doel te bereiken: via demonstraties, via de rechter (zie Shell, Urgenda en de aankomende zaak ABP Fossielvrij), via de politiek (een paar Kamerleden vertellen hoe activisten soms Kamervragen of moties voor hen schrijven) of via een campagne.

Over die laatste weg vertelt Toon Maassen van duurzaam restaurant De Ceuvel een enthousiasmerend verhaal: hoe hij er vijf jaar over deed om het pensioenfonds van de horeca, waaraan hij verplicht moest bijdragen, te dwingen om te stoppen met investeringen in de fossiele industrie. Wat begon met een viral filmpje liep uit op ellenlange vergaderingen in het verantwoordingsorgaan van het pensioenfonds. Met succes.

Wanneer is een actie succesvol? Jelle de Graaf van Extinction Rebellion (XR) legt uit dat je niet ‘in de val moet trappen’ om succes alleen af te leiden aan de positieve media-aandacht. De acties van XR staan bekend om de ontwrichting, zegt hij. Ze proberen niet zo veel mogelijk medestanders te vinden, maar om zo veel mogelijk de openbare orde te verstoren. ‘Door irritant te zijn krijgen we aandacht.’

Publieke debat

Bij XR is de tactiek om de grenzen van het Overton-venster – het spectrum waarbinnen het publieke debat zich beweegt – te verschuiven. ‘Extreemrechts doet dat al vele jaren heel succesvol. Ze normaliseren extreme opvattingen. Als je kijkt naar wat Fortuyn zei over migratie is dat nu vergelijkbaar met het programma van de PvdA. Wij proberen het debat aan de andere kant te verschuiven.’

Maar De Graaf is eerlijk: over successen wil hij eigenlijk niet spreken. Hoop vindt hij ook naïef. ‘Wij gaan de straat op vanuit een gevoel van rouw, hoe erg de wereld eraan toe is.’

Die boodschap hakt erin. Tijdens de lunch praten enkele jongere deelnemers over de complicaties van een duurzaam leven. Wat heeft het voor zin om je eigen linnentasje naar de Albert Heijn mee te nemen of een bamboerietje in je plastic smoothiebeker te doen, vraagt Jolien (25) zich af, als aan de andere kant de uitstoot toeneemt?

Individu

Dat is een manier van denken die ons sinds de jaren tachtig is opgelegd door de grote bedrijven, legt Noordzij uit. ‘Zo proberen ze de schuld te leggen bij het individu. Terwijl zij de grote vervuilers zijn.’ Hij kent de verwijten die de klimaatmarskinderen vaak krijgen: o, ze eten een hamburger, ze slurpen energie op Netflix en ze vervoeren zich het hele land door voor demonstraties.

Allemaal afleiding, zegt hij. Een echte activist houdt de ogen op de bal, is de les vandaag. En nog belangrijker: heeft een hele lange adem.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden