Reportage Woningnood arbeidsmigranten

Hoe woningnood de Poolse arbeidsmigrant veroordeelt tot het bungalowpark

Damian Widłaś in het chalet in Heeswijk-Dinther waarin vier arbeidsmigranten worden gehuisvest door een uitzendbureau. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Veel Poolse arbeidsmigranten wonen in vakantiehuisjes in bungalowparken, want andere huisvesting is er niet. In hun thuisland worden ze naar Nederland gelokt met een all-inclusivecontract: werk, vervoer, huisvesting. Daar zit je dan, met vier man in een chalet.

Mushrooms.’ Damian Widłaś (33) tilt een matrasje op en wijst naar de groene vlekjes die tevoorschijn komen: schimmel. ‘Hebben we vaak wat van gezegd, maar ze doen er niets aan’, moppert de Poolse arbeidsmigrant. Hij baant zich een weg door de krappe vakantiebungalow, waarin hij samen met drie lotgenoten woont, naar het slaapkamertje dat hij deelt met zijn Poolse huisgenoot. Er staan twee bedjes, daartussen amper ruimte om zijn kont te keren. 

Al elf jaar hopt Widłaś door Nederland van uitzendbaantje naar uitzendbaantje, en daarmee van bungalowpark naar bungalowpark, slechts onderbroken door korte vakanties naar thuisland Polen. Hij heeft de buik vol van het wonen in piepkleine bungalows, waar hij slaapkamer en sanitair moet delen met onbekenden. Maar een beter onderkomen krijgt hij niet. Sinds een maand of vier woont hij op inmiddels zijn vijfde vakantiepark, Landgoed De Wildhorst in Heeswijk-Dinther – een beproeving, zo valt af te lezen van zijn gezicht. ‘Ik word er moe van.’

De chalet in Heeswijk-Dinther die Widłaś deelt met drie lotgenoten. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Woningtekort

En niet alleen Widłaś. Op een voor arbeidsmigranten almaar krappere woningmarkt veranderen vakantieparken langzaam maar zeker van tussenoplossing voor allerhande woningtekort in permanente onderkomens voor buitenlandse arbeidskrachten, vooral uit Midden-, Oost- en Zuid-Europa. Het gaat hoofdzakelijk om recreatiehuisjes aan de onderkant van de markt.

Cijfers over arbeidsmigranten die op vakantieparken verblijven zijn niet voorhanden, zegt Wim Reedijk van Expertisecentrum Flexwonen, dat de huisvestingsproblematiek in kaart brengt. ‘Maar het aantal is de afgelopen jaren absoluut toegenomen.’

Voor net gearriveerde arbeidsmigranten lijkt een vakantiehuisje aantrekkelijk, vertelt Magda Chwarścianek van stichting Barka, belangenbehartiger van Polen in Nederland. ‘Een woning huren op de vrije markt is lastig, zeker voor een redelijke prijs. Verhuurders vragen een borg die deze mensen vaak niet kunnen betalen.’ Een bungalow huren is daarentegen eenvoudig. ‘Sommige seizoenarbeiders schrijven zich niet in’, merkt Chwarścianek. ‘Ze zoeken liever werk en woning in het informelere circuit.’

Widłaś woonde eerst op een chaletpark in Ter Aar. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Afhankelijk van uitzendbureau

Van de winter was het koud in de bungalow van Widłaś. ‘We moesten elk uur op een knop drukken om de verwarming aan te krijgen, ook ’s nachts.’ Nu staat de warme lentezon op het dak van de bungalow en parelen zweetdruppeltjes op zijn voorhoofd. Voor hun onderkomen tellen Widłaś en zijn huisgenoten ieder 95 euro per week neer – te veel, weet hij, maar het uitzendbureau houdt het geld nu eenmaal in op zijn loon. ‘Toen de coördinator van het bureau kwam kijken, vroeg ik of hij hier zou willen wonen. Nee, bekende hij. Hij vroeg me nog een paar weken te wachten, dan zou ik iets nieuws krijgen.’ Een zucht. ‘Niets meer van gehoord.’

Vakantiegangers mogen zich beklagen over Oost-Europeanen op het recreatiepark, die verblijven daar lang niet altijd omdat ze dat zelf zo graag willen. ‘Een deel van de arbeidsmigranten woont bewust op vakantieparken om te besparen op uitgaven’, zegt Godfried Engbersen, hoogleraar sociologie in Rotterdam. ‘Maar vaak genoeg kunnen ze niet anders.’

Recreatiepark De Katjeskelder in Oosterhout, de tweede woonlocatie van Widłaś. Beeld ANP

Veel arbeidsmigranten zijn voor hun woning namelijk afhankelijk van een uitzendbureau. Dat biedt een ‘all-inclusive’-pakket aan (baan, vervoer en onderdak), dikwijls al in Polen zelf, waar Nederlandse uitzendbureaus vestigingen hebben. Oogt aanlokkelijk, weet Chwarścianek, maar eenmaal op het vakantiepark komen veel mensen er niet meer weg. ‘Vaak hebben ze een nulurencontract, waardoor ze te weinig werk hebben om goed te verdienen. Voor de accommodatie rekenen uitzendbureaus regelmatig te hoge kosten, die ze inhouden op het loon.’ Zo blijft er geen geld over voor een betere woning. ‘Ze zitten klem.’

De meerderheid van de Polen die bij stichting Barka aanklopt met klachten zit op zo’n all-inclusivecontract. Ongeveer de helft van hen woont op een vakantiepark, schat Chwarścianek. Door hun afhankelijkheid van het uitzendbureau is hun positie precair, uitbuiting wordt breed ervaren. ‘Al verschilt het per bureau,’ merkt Reedijk van het Expertisecentrum op. ‘Sommige regelen het heel netjes.’

Na twee eerdere vakantieparken belandde Widłaś op Droomgaard in Kaatsheuvel Beeld ANP

Baantjeshoppers

Ook per arbeidsmigrant verschilt de situatie sterk. Een rapport van het Sociaal en Cultureel Planbureau schetste in april een behoorlijk positief beeld van de woonomstandigheden van Poolse arbeidsmigranten die sinds 2004 staan ingeschreven in het bevolkingsregister. Driekwart is (dik) tevreden met zijn woonsituatie, één op de vier heeft een koopwoning en 85 procent een zelfstandige woonruimte. Daartegenover staan de ‘vlottende populaties’, zoals hoogleraar Engbersen ze omschrijft: seizoenarbeiders en baantjeshoppers die telkens maar weer een woning moeten zien te krijgen. ‘Op deze footloose arbeidsmigranten hebben we geen goed zicht, maar we hebben wel rekening met hen te houden.’

Wennen aan deze bungalow zal Widłaś niet; de volgende verhuizing staat alweer voor de deur. Een dag eerder heeft hij te horen gekregen dat zijn werkverband bij een distributiecentrum van Jumbo is opgezegd (‘Ik heb geen idee waarom’). Over een baan zit hij niet in, kwestie van een uitzendbureau bellen, maar over een nieuwe stek is hij somberder gestemd. ‘Ik blijf hier nog een dag of drie en dan ga ik op zoek. Misschien kan ik iets in Rotterdam of Den Haag krijgen.’

Meer arbeidsmigranten zitten in dit schuitje. Bij het bemiddelingsbureau van Małgorzata Łukasik in Terneuzen kloppen regelmatig Polen aan die tevergeefs een betere woning zoeken. ‘Veel particuliere verhuurders willen geen Poolse mensen omdat ze denken dat die overlast geven’, merkt ze. Zelf kent ze huizenbezitters die daar niet moeilijk over doen. Polen die tegen hun zin op een bungalowpark, camping of in een overbewoond rijtjeshuis verblijven, kunnen via haar in aanmerking komen voor een zelfstandige woning. Op een toch al overspannen huizenmarkt gaat dat overigens niet eenvoudig. ‘We hebben momenteel 75 mensen op onze wachtlijst staan.’

Locatie 4 voor Widłaś: Chaletpark de Naaldhof in Oss. Op de achtergrond de Poolse supermarkt die toen nog in aanbouw was. Beeld Peter van Huijkelom

Buffer

De pijn van de woningnood wordt niet alleen gevoeld door de arbeidsmigrant. Huisvesting is de ‘bottleneck’ voor bedrijven die behoefte hebben aan buitenlandse werkkrachten, zegt Reedijk. ‘In het Westland, bijvoorbeeld, maken ze zich daar grote zorgen over.’ Niet zo verwonderlijk dat gemeenten weleens een oogje toeknijpen als arbeidsmigranten dan maar op vakantieparken wonen, ook al botst dat met bestemmingsplannen. ‘Gemeenten hebben een economisch belang.’ En niet alleen gemeenten: in een land waar meer bungalowaanbod dan vraag is, pikken sommige vakantieparken graag een graantje mee.

‘Het lijkt me niet verstandig dat vakantieparken structureel worden gebruikt als buffer voor acute woningnood voor arbeidsmigranten’, zegt hoogleraar Engbersen. Ook gemeenten zelf zijn lang niet altijd content: in een enquête van adviesbureau Tymphaan bestempelde een aantal Zuid-Hollandse gemeenten de huisvesting op vakantieparken ‘symptomatisch’ voor het kortetermijndenken. Volgens datzelfde onderzoek hebben bestuurders nauwelijks zicht op de woonvraag, wat een gepast beleid er niet eenvoudiger op maakt. ‘We moeten meer nadenken over de structurele huisvesting van de flexibele arbeidsmigrant aan de onderkant’, concludeert Engbersen.

De lentezon werpt een aangename sereniteit over de gazons van De Wildhorst, maar Widłaś is gedecideerd. ‘Ik wil nooit meer op een bungalowpark wonen.’ En zowaar: een maand later is een rijtjeshuis in Tilburg zijn uitvalsbasis voor een baan in een distributiecentrum van Albert Heijn. Een ander uitzendbureau, verklaart hij. Toch hangt ook zijn nieuwe residentie, opnieuw overbevolkt, hem alweer de keel uit. Maar er is hoop: over een paar weken is hij ervan af,  is hem beloofd. Na elf jaar bungalowhoppen krijgt hij een particuliere woning toegewezen. Hopelijk. 

Widłaś woont nu in een rijtjeswoning in Tilburg.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.