Live

Hoe Wilders onverwacht de gedoogconstructie opblies

Het Catshuisoverleg tussen VVD, CDA en PVV is mislukt. PVV-leider Geert Wilders verliet vandaag het Catshuis, omdat hij niet akkoord kon gaan met wat daar werd besproken. Premier Rutte en vicepremier Maxime Verhagen uitten in harde woorden hun ongenoegen over de actie van Wilders. De gedoogconstructie behoort vanaf vanmiddag tot het verleden.

De persconferentie over het mislukken van het Catshuisoverleg. Van links naar rechts: CDA-fractievoorzitter Van Haersma Buma, vicepremier Maxime Verhagen, premier Mark Rutte en VVD-fractieleider Stef Blok. Beeld ANP

Rond 15.00 uur vanmiddag werd bekend dat de Catshuisonderhandelingen zijn mislukt. PVV-leider Geert Wilders verliet de beraadstafel omdat hij, zei hij later in een toelichting, niet akkoord kon gaan met de in zijn ogen desastreuze gevolgen voor de koopkracht van met name AOW'ers van de plannen die in het Catshuis werden besproken. Ook wil hij zich niet onderwerpen aan 'het dictaat van Brussel' om het begrotingstekort terug te dringen tot 3 procent vorig jaar. Hij trok zijn gedoogsteun aan het kabinet in, en sprak zijn voorkeur uit voor het zo snel mogelijk uitschrijven van verkiezingen.

En dat terwijl Wilders in de afgelopen zeven weken al met veel punten akkoord was gegaan, zeiden vicepremier Maxime Verhagen (CDA) en premier Mark Rutte (VVD) eerder in een toelichting op het klappen van het Catshuisberaad. Beiden namen nadrukkelijk afstand van Wilders en zijn handelen.

Rutte zei dat hij de koningin op de hoogte heeft gesteld van de ontstane situatie, en dat het kabinet maandag verder zal overleggen over wat er nu moet gebeuren.

Intussen bleek uit de doorrekeningen van het CPB en de verklaringen van fractieleiders van CDA en PVV wat de plannen waren voor Nederland, om in 2013 de in Europa afgesproken 3 procent begrotingstekort te halen. Het CPB berekende eerder dat het begrotingstekort volgend jaar hoger uit zou komen als er niet extra werd bezuinigd - sinds dat bekend werd, overlegden PVV, CDA en VVD in het Catshuis.

Vk.nl hield de hele middag een liveblog bij. Lees hieronder nog eens hoe het kabinet-Rutte de gedoogsteun van Geert Wilders verloor.

18.31 uur:
SGP-leider Kees van der Staaij zegt 'teleurgesteld' te zijn na het mislukken van het Catshuisoverleg. Volgens Van der Staaij had Nederland het pakket bezuinigingsmaatregelen waarover VVD, CDA en PVV onderhandelden hard nodig.

Hij zei dat vandaag voor de NOS-microfoon. De SGP werd gezien als een belangrijke steun van de regeringspartijen VVD en CDA en gedoogpartner PVV. Van der Staaij werd afgelopen week door premier Mark Rutte en vicepremier Maxime Verhagen gepolst over de onderhandelingen.

18.28 uur:
Een greep uit de maatregelen die de onderhandelaars in het Catshuis voor Nederland in petto hadden:

- Beperking van de hypotheekrenteaftrek voor aflossingvrije hypotheken (alleen nieuwe gevallen)

- Bevriezing van lonen en uitkeringen, met uitzondering van de AOW

- Het 'naar voren halen' van de verhoging van de AOW-leeftijd (66 jaar in 2015)

- Korting op ontwikkelingshulp ter grootte van 750 miljoen euro

- Nieuwe bezuinigingen op de publieke omroep, oplopend tot 75 miljoen euro

- Een eigen bijdrage voor medicijnen (negen euro)

- De invoering van een sociaal leenstelsel ter vervanging van de studiebeurs

- Een ouderbijdrage voor het schoolboekenfonds

- Het vervallen van de onbelaste kilometervergoeding

18.18 uur: Het Centraal Plan Bureau (CPB) heeft de doorrekeningen van de plannen die in het Catshuis op tafel lagen online gezet. Ze zijn hier na te lezen (of door op de link hiernaast te klikken).

18.12 uur:
Maar moeten er nu wel verkiezingen komen? Of is dat het slechtste dat Nederland kan overkomen? Vk.nl peilde de reacties.

17.52 uur:
De mislukte onderhandelingen in het Catshuis kosten Nederland aanzien op de financiële markten. Dat zeiden vooraanstaande economen tegen het ANP.

'De markten worden hier bloednerveus van. De rente op staatsleningen loopt op en als blijkt dat die stijging structureel is dan komen de kredietbeoordelaars met hun afwaarderingen', zei hoogleraar financiële economie Sylvester Eijffinger. 'Dit kost Nederland de triple A-status. We gaan Frankrijk en Oostenrijk achterna.'

Ook hoogleraar economie Sweder van Wijnbergen voorziet een reactie op de markten. 'Dat betekent niet dat we in een klap Italië worden, maar er moet nu wel snel een duidelijke visie op de aanpak van de overheidsfinanciën komen.' De grote kredietbeoordelaars Moody's, Standard & Poor's en Fitch wilden vandaag desgevraagd niet op de ontwikkelingen in Nederland ingaan.

17.32 uur: Minister Jan Kees de Jager van Financiën komt meteen terug naar Nederland in verband met het mislukken van het Catshuisoverleg. De minister is nu nog bij de jaarvergadering van IMF en Wereldbank in Washington, maar besloot onmiddellijk en eerder dan gepland terug te vliegen toen hij hoorde over de ontwikkelingen in Den Haag, meldt persbureau ANP.

17.29 uur:
Hans Biesheuvel, voorzitter van brancheorganisatie MKB Nederland, is onaangenaam verrast door het mislukken van het Catshuisoverleg. Op BNR Nieuwsradio noemt hij de gebeurtenissen van zaterdag 'slecht voor Nederland', meldt persbureau ANP.
Biesheuvel ziet weinig heil in verkiezingen, want 'die zouden weer onzekerheid geven'. Het lijkt hem zinvoller dat VVD en CDA in de Tweede Kamer zo veel mogelijk steun proberen te krijgen voor het akkoord dat ze al hebben bereikt. 'Neem je verantwoordelijkheid, laat het landsbelang tellen', is zijn oproep.

17.22 uur:
Meer bekend over de plannen die in het Catshuis op tafel lagen: Op ontwikkelingssamenwerking zou 750 miljoen euro worden bespaard. De hypotheekrenteaftrek zou voor nieuwe aflossingsvrije hypotheken niet meer gelden. De huren zouden marktconform worden.

17.19 uur:
Verkiezingen zijn het meest logische scenario nu, zegt ook Van Haersma Buma. Hij wil niet zeggen dat er nooit meer een samenwerking zal komen, maar hij 'heeft zijn buik wel vol van de PVV', zei Van Haersma Buma.

17.16 uur:
We hadden alle afspraken al gemaakt, zegt CDA-fractievoorzitter Sybrand van Haersma Buma. Hij noemt het 'buitengewoon teleurstellend' dat Wilders van de onderhandelingstafel vertrok. We waren, zei Buma tegen de NOS, al bijna toe aan de conclusie van de onderhandelingen. 'Het grote probleem voor Nederland is hoe nu verder.'

17.09 uur:
VVD-fractieleider Stef Blok neemt het Wilders 'zeer kwalijk' dat het Catshuisoverleg is geklapt door het weglopen van de onderhandelingstafel door de PVV-leider.

17.04 uur:
VVD, CDA en PVV waren het voordat PVV-leider Geert Wilders de finale onderhandelingen staakte, in principe eens over een bezuinigingspakket van 14,2 miljard euro. Dat had het begrotingstekort van Nederland in 2013 teruggebracht naar 2,8 procent, zei VVD-fractievoorzitter Stef Blok vandaag tegen persbureau ANP.

Er was besloten om het lage btw-tarief van 6 naar 7 procent te brengen en het hoge tarief van 19 naar 21 procent. Dat had 4,7 miljard euro opgeleverd, maar zou later weer zijn teruggeven via een verlaging van de inkomstenbelasting.

Ook waren de partijen het vorige week eens over een snellere verhoging van de AOW-leeftijd. Die zou al in 2015 naar 66 zijn gegaan. Verder zou een bevriezing van de ambtenarensalarissen 4 miljard euro opbrengen. Bezuinigingen in de zorg zouden 1,8 miljard euro opbrengen, onder meer door per recept een eigen bijdrage van 9 euro te vragen.

16.48 uur:
Samenvattend: de drie partijen zijn er in het Catshuis inderdaad niet uitgekomen. Harde woorden waren er van premier Rutte (VVD) en vicepremier Maxime Verhagen voor PVV-leider Geert Wilders. Hij heeft, zei Verhagen (CDA), iedereen in de steek gelaten. Rutte kondigde aan maandag met de ministerraad bijeen te komen om te praten over de ontstane situatie.

Wilders antwoordde zonder persoonlijke verwijten te maken. Hij is weggelopen omdat het bezuinigingspakket dat in het Catshuis op tafel lag niet goed zou zijn voor de PVV-kiezer, zei hij later in een toelichting. Met name de koopkracht van AOW'ers zou erop achteruit gaan, en dat kan Wilders volgens hem niet verkopen aan zijn achterban. Hij wil zo snel mogelijk nieuwe verkiezingen. En, niet onbelangrijk, hij is geen gedoogpartner meer van het kabinet-Rutte. Dat betekent dat Rutte niet automatisch meer kan rekenen op de steun van de PVV voor voorstellen die nog gedaan worden in de periode tussen nu en de volgende verkiezingsdag.

Fleur Agema en PVV-leider Geert Wilders vlak voordat ze het Catshuis verlaten, vandaag. Beeld ANP
Geert Wilders vandaag, vlak voordat hij het Catshuis verlaat. Beeld ANP

16.45 uur: Het land is in crisis, en u haakt af, houdt een verslaggever Wilders voor. 'Wij haken niet af, wij nemen onze verantwoordelijkheid, antwoordt de PVV-leider. Hij herhaalt zijn rug recht te hebben gehouden, en dat het bezuinigingspakket met name niet in het belang was van de PVV-kiezer.

16.44 uur:
Wilders is bereid om voor miljarden bezuinigingen te tekenen, zegt hij. Maar hij kon niet akkoord gaan met koopkrachtverlies voor met name AOW'ers, en stagnerende economische groei.

16.37 uur: Nieuwe verkiezingen, hoe sneller hoe beter. Geert Wilders zegt dat de breuk met VVD en CDA definitief is. Hij is geen gedoogpartner meer, zegt Wilders.

16.34 uur: Wilders noemt het jammer dat het niet is gelukt om in het Catshuis tot overeenstemming te komen. Maar 'we willen niet onze AOW'ers laten bloeden voor Brussel', zegt Wilders. 'En ik kan mijn kiezer in de ogen kijken en heb mijn rug recht gehouden.' Wilders denkt dat het tijd is voor verkiezingen. Hij hoopt - uiteraard - dat de kiezer het zal belonen dat Wilders zijn rug recht zal houden.

16.33 uur: Met name AOW'ers zouden geraakt worden door de plannen die in het Catsuis op tafel lagen, volgens PVV-leider Geert Wilders. 'En dat allemaal voor een Europese afspraak, die ook door de VVD werd overgenomen'. Wilders zegt niet te willen betalen voor onzinnige Brusselse regels, en vindt de bezuinigingen niet in het belang van de kiezers van de PVV. Wilders noemt het in zijn toelichting 'tekenend' dat het zwartepieten kennelijk is begonnen. 'Ik maak de heren geen verwijten, dat doen ze bij mij kennelijk wel.'

16.24 uur:
'We waren heel ver', zegt vicepremier Verhagen. 'Met alle maatregelen die de afgelopen zeven weken voorlagen, heeft Wildes ingestemd.' 'We waren helemaal klaar', voegt premier Rutte daar aan toe. 'We hadden zelfs wat geld over om aan wat extra koopkrachtreparatie te doen.'

16.22 uur: Maandag bespreekt het kabinet de ontstane situatie, herhaalt premier Rutte. 'Maar verkiezingen zijn natuurlijk een voor de hand liggend scenario'. 'Pretenties passen mij vandaag niet', zegt Rutte.

16.19 uur: De hoop dat Nederland op afzienbare termijn uit de crisis zou komen, is door de PVV de grond in geboord, zei vicepremier Maxime Verhagen (CDA). Volgens hem loopt Geert Wilders op het allerlaatste moment weg voor zijn verantwoordelijkheid, en 'dat is uitermate betreurenswaardig'. Volgens Verhagen loopt Wilders weg van maatregelen waar hij eigenlijk al mee akkoord was. Wilders heeft iedereen in de steek gelaten, volgens Verhagen.

16.17 uur: De drie partijen VVD, CDA en PVV zijn er inderdaad niet in geslaagd om een akkoord over nieuwe bezuinigingen te bereiken. 'En dan houdt het op', zegt Rutte. Volgens hem ontbrak het de PVV met name aan de politieke wil om verder te gaan, en schrok de PVV op het laatste moment terug van de gevolgen die de plannen die in het Catshuis gesmeed werden. De ministerraad zal maandag bijeen komen om zich te beraden op de ontstane situatie, zegt Rutte. Hij heeft de koningin ingelicht.

16.16 uur:
De persconferentie van premier Mark Rutte en vicepremier Maxime Verhagen is begonnen.

16.11 uur:
Geert Wilders heeft zijn eigen toelichting op de gebeurtenissen van vandaag verschoven, naar 16.30 uur. Om 16.15 uur geven Verhagen en Rutte namens CDA en PVV een toelichting met hun visie op de ontwikkelingen.

16.01 uur:
D66-fractielieder Alexander Pechtold zegt tegen NRC klaar te zijn voor verkiezingen, maar dat de Kamer nu het voortouw moet nemen bij afspraken over nieuwe bezuinigingen en hervormingen.

16.00 uur:
Met het mogelijke mislukken van het Catshuisoverleg is een einde gekomen aan de mediastilte, die de onderhandelingen over nieuwe bezuinigen kenmerkte. En het was al zo lastig om die niet te doorbreken, in de afgelopen 7 weken.

15.58 uur:
Volgens de NOS is er in het Catshuis in totaal 127,5 uur onderhandeld, op 31 dagen in 7 weken.

15.56 uur:
Gisteren viel het Statencollege van de provincie Limburg. Opmerkelijk, want het CDA liet daar coalitiepartij PVV vallen. Volgens sommige bronnen speelde dat geen rol in Den Haag, hoewel Wilders niet opgetogen was met het handelen van het CDA. Zojuist werd bekend dat VVD en CDA in Limburg verdergaan met de PvdA.

De plek waar zometeen een toelichting wordt gegeven op het mogelijke mislukken van het Catshuisoverleg. Beeld Jan Hoedeman / de Volkskrant
PVV-leider Geert Wilders en Kamerlid Fleur Agema verlaten het Catshuis. Het coalitieoverleg over aanvullende bezuinigingen van zo'n 14 miljard euro is zaterdag stukgelopen. Beeld ANP
Drukte bij het Catshuis, vanmiddag. Beeld Jan Hoedeman / de Volkskrant

15.51 uur: Niet heel verrassend denkt PvdA-leider Samsom dat nieuwe onderhandelingen over nieuwe bezuinigingen kunnen plaatsvinden in de Kamer, met nieuwe draagkracht van nieuwe partijen. 'Een demissionair kabinet kan zelf geen nieuwe voorstellen doen.'

15.49 uur:
Als het inderdaad zo is dat de onderhandelingen zijn mislukt, is dat een ernstige zaak, zegt PvdA-fractievoorzitter Diederik Samsom op Nederland 1 in het NOS Journaal. Hij heeft al een debat aangevraagd over de mislukte Catshuisonderhandelingen. Maar, zegt Samsom, als het overleg is mislukt en Rutte is zijn meederheid in de Kamer kwijt, 'is er maar één mogelijkheid: nieuwe verkiezingen'.

15.47 uur:
FNV-voorzitter Agnes Jongerius reageert bij de NOS. Ze zegt er blij mee te zijn dat de 'de marteltocht' van de onderhandelingen in het Catshuis zijn mislukt, omdat er nu opnieuw onderhandeld kan worden over bezuinigingen. Jongerius zegt er geen vertrouwen in te hebben dat de lasten van de crisis eerlijk verdeeld zouden worden met de oplossingen die VVD, CDA en PVV zouden verzinnen.

15.46 uur:
Als de onderhandelingen echt mislukt zijn en het kabinet zou vallen, komen er nieuwe verkiezingen. Maar moet het zover wel komen?

15.41 uur:
Hier meer over het vertrek van Geert Wilders, vanmiddag.

15.38 uur:
Jolande Sap, fractieleider van GroenLinks, denkt dat een aanpak van de crisis en de voorbereidingen op nieuwe verkiezingen hand in hand zullen moeten gaan. Er moetn na de zomer namelijk wel een begroting liggen, daarmee kan volgens Sap niet gewacht worden tot eventuele verkiezingen in het najaar.

15.36 uur:
Samenvattend: PVV-leider Geert Wilders heeft met Fleur Agema het Catshuis verlaten. Daarmee lijken de onderhandelingen over nieuwe bezuinigingen, om het begrotingstekort niet te hoog te laten oplopen, mislukt te zijn. Geert Wilders heeft om 16.15 uur een toelichting, op hetzelfde moment doen Maxime Verhagen (CDA) en premier Mark Rutte (VVD) dat. Verslaggever Jan Hoedeman meldt vanuiDen Haag: 'Het is oorlog nu.'

15.24 uur: Volgens Dominique van der Heyde (NOS Journaal) geeft ook PVV-leider Geert Wilders een aparte toelichting, en wel op hetzelfde moment als wanneer Mark Rutte (VVD) en Maxime Verhagen (CDA) een toelichting geven: om 16.15 uur.

15.22 uur:
Zeven weken Catshuisberaad dus. Een chronologisch overzicht is hier te lezen.

15.18 uur: Premier Rutte zal om kwart over vier een persconferentie geven over wat er zich vandaag in het Catshuis heeft afgespeeld.

15.16 uur:
Arie Slob, fractieleider van de ChristenUnie, noemt de ontwikkelingen in en rond het Catshuis 'buitengewoon ernstig'. Hij wil zo snel mogelijk duidelijkheid van de regering, en voegt daaraan toe dat het 'onze eerste verantwoordelijkheid is voor alle burgers in het land om de crisis op te lossen'

15.13 uur:
Volgens Dominique van der Heyde, parlementair verslaggever van het NOS Journaal, kon Geert Wilders na raadpleging van zijn achterban niet akkoord gaan met het 'totaalpakket aan bezuinigingen'.

15.12 uur:
VVD en CDA zijn nog in het Catshuis, de vraag is dus wat er nu gaat gebeuren. Of er een persverklaring komt, of een lijmpoging bijvoorbeeld.

15.09 uur:
Voor de volledigheid: VVD, CDA en PVV zaten in het Catshuis om het eens te worden over nieuwe bezuinigingen, om in 2013 uit te komen op een begrotingstekort van 3 procent, zoals Europese landen hebben afgesproken.

15.05 uur:
In het NOS Journaal op Nederland 1 reageert SP-fractieleider Emile Roemer. Hij wil dat de Kamer zo snel mogelijk wordt geïnformeerd over wat er gebeurd is, en wil een debat over de vraag wat er nu moet gebeuren. Mocht inderdaad blijken dat het overleg is mislukt, dan is er maar één oplossing: nieuwe verkiezingen, zei Roemer.

15.04 uur:
Het is natuurlijk niet zeker dat Wilders de onderhandelingen verlaat om nooit meer terug te keren aan de tafel in het Catshuis. Het zou ook onderhandelingstactiek kunnen zijn om terug te keren.

Minister Maxime Verhagen, premier Mark Rutte en PVV-leider Geert Wilders bij het begin van de gesprekken in het Catshuis. Beeld ANP

15.00 uur: Het is voor velen vooral nog gissen waarom het overleg in het Catshuis over nieuwe bezuinigingen juist nu is mislukt. Volgens sommige bronnen kon Geert Wilders niet akkoord gaan met de bezuinigingen toen hij begreep welke effecten dat had voor de koopkracht. Anderen vonden die cijfers nog wel meevallen juist.

14.58 uur:
De NOS heeft een videoverslag van het vertrek van Geert Wilders bij het Catshuis.

14.56 uur: Verschillende bronnen, waaronder NOS-verslaggeefster Dominique van der Heyde, melden dat het Catshuisoverleg is mislukt.


14.55 uur:
Ongeveer tien minuten geleden werd bekend dat Geert Wilders en Fleur Agema, in het Catshuis namens de PVV, het Catshuis hebben verlaten.

De onderhandelaars van VVD, CDA en PVV onderhandelden sinds 5 maart over miljardenbezuinigingen. Die zijn nodig omdat het Nederlandse overheidstekort in 2013 dreigt uit te komen op 4,6 procent van het bruto binnenlands product, waar 3 procent volgens EU-regels het maximum is. Het kabinet moet daarom tussen de 10 en 16 miljard euro bezuinigen. Eind april moet een voorstel over de bezuinigingen naar Brussel.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.