Hoe wil Rutte het vertrouwen terugwinnen bij de kiezer?

De overwinningskansen van Mark Rutte

Zelf maakt Mark Rutte er geen geheim van dat hij na de verkiezingen wil terugkeren als premier. Maar ondanks een zeer intensieve campagne slaagt de VVD er vooralsnog niet in het gedaalde vertrouwen in haar lijsttrekker te herstellen.

Rutte met Frits Westerman, politiek verslaggever van RTL. Foto Freek van den Bergh

'Bedankt voor de eerste 6,5 jaar.' Mark Rutte maakte er vrijdag bij zijn laatste persconferentie geen geheim van dat hij vastbesloten is terug te keren voor de wekelijkse confrontatie met de parlementaire pers. 'Ik zit nog boordevol energie. Na de formatie van een volgend kabinet hoop ik hier weer te staan.'

De randvoorwaarden voor Rutte III lijken volop aanwezig. Een premier met economische rugwind is traditiegetrouw bijna onverslaanbaar en de campaigner Rutte heeft de meeste andere lijsttrekkers bij vorige verkiezingen al eens verslagen. Zijn VVD heeft als grootste partij en succesvolle fondsenwerver bovendien een veel grotere oorlogskas dan de directe rivalen.

De premier moet nog een paar vlekjes wegpoetsen om 'de baas van het spul' (dixit Rutte) te blijven, maar zelf lijkt hij dat te zien als een kwestie van tijd. 'Het is normaal dat mensen nu zeggen: we willen nog eens goed kijken naar die jongen, die premier, voordat we hem weer vertrouwen geven', zei hij recentelijk bij Jinek.

'Doe normaal of ga weg'

Het probleem is alleen dat de kiezer inmiddels al een paar maanden de tijd heeft gehad om nog eens naar 'die jongen' te kijken. De VVD is ongekend vroeg begonnen met de verkiezingscampagne, maar het resultaat is nog niet heel overtuigend. In de peilingen is de VVD niet veel opgeschoten en ook de twijfels over Rutte zijn nog niet weg. Zit de VVD op het verkeerde spoor?

De lange campagne van Rutte begon in augustus met een mea culpa in De Telegraaf en De Wereld Draait Door. De premier bood zijn excuses aan voor de niet nagekomen beloftes uit 2012. Sindsdien rolt de verkiezingsboodschap van de VVD in golven over het land.

In september zat de premier drie uur lang bij VPRO Zomergasten en wist hij dagenlang de berichtgeving te domineren door 'pleur op' te zeggen tegen Turkse-Nederlanders die journalisten lastig hadden gevallen.

In oktober presenteerde hij zijn 'persoonlijk plan voor Nederland' - integraal afgedrukt in het AD en vergezeld door een groot interview en chatsessies op Facebook.'Mijn boodschap aan vluchtelingen of derdegeneratie-Turken of -Marokkanen die moeite hebben met ons land, is: maak de afweging of je hier wilt blijven.'

In januari plaatste hij een paginagrote krantenadvertentie in alle landelijke dagbladen. Kernzin: 'Doe normaal of ga weg.'

De meeste andere lijsttrekkers blijven in zijn schaduw. Sinds 1 januari is Rutte volgens de site lijsttracker.nl 375 minuten op televisie geweest. Alexander Pechtold (160 minuten), Sybrand Buma (156 minuten) en Geert Wilders (110 minuten) komen niet eens in de buurt. Op Facebook gebruikt de VVD haar diepe zakken om timelines vol te plamuren met advertenties.

Het nettoresultaat van de shock and awe van de VVD zal geen liberaal geruststellen. Het vertrouwen in Rutte is alleen maar verder gedaald. In oktober had nog 41 procent van de kiezers vertrouwen in hem, aldus een onderzoek van de Universiteit van Amsterdam, nu 33 procent. Het is de nachtmerrie van iedere campagnestrateeg: hoe meer een kandidaat in beeld komt, hoe slechter het gaat.

Bij de VVD willen ze die conclusie nog lang niet trekken. De lange campagne heeft mogelijk erger voorkomen, zo valt bij de liberalen te horen. Januari was voor Rutte een zwarte maand. Door nieuwe onthullingen over de Teevendeal en het vertrek van Ard van der Steur kwam de pijnlijkste vraag over Rutte weer boven: is hij te vertrouwen?

Inhoudelijke verschillen

De premier voedde zelf die twijfel ook weer door de PVV wel inhoudelijk, maar niet principieel uit te sluiten. Die moeizame redenering leidde tot verwarring en twijfel, zeker ook omdat er twee filmpjes opdoken waarin hij twee keer iets anders leek te zeggen over een mogelijke samenwerking met Geert Wilders.

De moeizame communicatie illustreert de inhoudelijke verschillen binnen de VVD. Mensen als Hans Wiegel en Edith Schippers willen de PVV helemaal niet uitsluiten. Ook binnen de fractie zijn er hardliners. Kamerlid Ybeltje Berckmoes waarschuwde onlangs nog voor 'Eurabia' als de instroom van 'angry young men' uit de moslimwereld niet stopt. 'Het mengt voor geen meter.'

De concurrentie denkt precies te weten waar Rutte mee bezig is: eerst de conservatieve rechterflank afdekken met harde taal en aan het einde van de campagne gealarmeerde kiezers binnenhalen die niet willen dat Wilders straks victorie kan kraaien.

Nu zowel Rutte als Wilders het RTL-premiersdebat heeft afgezegd, moet het man-tegen-mandebat bij EenVandaag op 13 maart de doorslag geven. De premier zal zich daar presenteren als het enige alternatief voor de PVV. De digitale keuze voor de kiezer: de stabiliteit van Rutte of een sprong in het duister met de PVV-victorie.

Zover is het nog niet. De tegenstanders ruiken kansen om die dreigende tweestrijd te doorbreken, ook omdat de verschillen in de peilingen eerder kleiner dan groter worden. CDA-leider Sybrand Buma blijft Rutte onvermoeibaar wegzetten als een onbetrouwbare cynicus. Hij wil zo de conservatievere kiezers bij de VVD weghouden.

Voordeel van de twijfel

D66 en GroenLinks hekelen juist de 'pleur op-' en 'doe normaal'-campagne, in de verwachting dat meer gematigde kiezers daar ook op afknappen. Kansloos is dat niet. Er zijn zelfs VVD'ers die de campagne met gekromde tenen volgen. 'Het is niet mijn stijl', zei Jozias van Aartsen gisteren zuinigjes in de Volkskrant.

Rutte hoopt uiteindelijk toch het voordeel van de twijfel te krijgen, ook omdat er nog geen gedoodverfde opvolger is. In de laatste peiling van Ipsos krijgt de premier een 5 als waarderingscijfer, maar zijn rivalen doen het niet veel beter. Het hoogste cijfer is een 6,1, voor Jesse Klaver. Wilders, die toch al het probleem heeft dat bijna niemand met hem in een coalitie wil, scoort het laagst van allemaal: 4,3.

'Ik ben niet foutloos, ik ben niet perfect', zei Rutte gisteren bij zijn misschien wel laatste persconferentie, maar tegelijkertijd wees hij subtiel op het belang van een ervaren leider in een verder instabiele wereld. 'Ik zou zeggen: geen experimenten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.