Hoe werkt dat: een diploma op maat?

Paul Rosenmöller, voorzitter van de VO-raad, pleitte vandaag voor een maatwerkdiploma. Een school moet het onderwijs beter laten aansluiten op de talenten van de leerlingen. Hoe gaat dat in zijn werk, een diploma op maat?

Basisschool de Toekomst. Beeld null
Basisschool de Toekomst.

'Het is zo motiverend voor die kinderen', zegt Freddy Sikkes. 'Het onderwijs sluit nu veel beter aan op wat ze kunnen. Dat is geweldig.'

Sikkes is directeur van het Maarten van Rossem in Arnhem. Sinds drie jaar biedt de vmbo-school leerlingen de kans om buiten de gebaande paden te treden. Doe je vmbo-kader en blink je uit in Engels? Prima, dan doe je dat vak op niveau vmbo-tl. Hou je van techniek én van theorie? Dan volg je naast de beroepsgerichte vakken van vmbo-kader ook theoretische vakken op vmbo-tl.

Voorwaarden stelt de school daarbij wel, zegt Sikkes. Een leerling mag pas een treetje hoger als hij twee periodes achter elkaar een 7,5 of meer scoort op het betreffende vak. 'Iedere rapportperiode besluiten we opnieuw of een leerling hogerop kan', zegt Sikkes. 'Dat kan ook in het tweede of het derde leerjaar nog.'

Het zal Paul Rosenmöller als muziek in de oren klinken. De voorzitter van de VO-raad, de sectororganisatie van middelbare scholen, pleitte donderdag in de Volkskrant voor een maatwerkdiploma. Scholen zouden leerlingen meer mogelijkheden moeten bieden om vakken op verschillende niveaus te volgen en dat zou ook duidelijk op het diploma moeten staan. 'Het is toch niet meer van deze tijd', zei hij, 'dat je een diploma krijgt op het niveau van het vak waar je het slechtste in bent?'

Paul Rosenmöller. Beeld null
Paul Rosenmöller.

Sprintopleiding

Dat maatwerkdiploma is er nog niet, maar maatwerk wordt op sommige scholen al geboden. Zo heeft het Pallas Athene College in Ede een sprintopleiding voor vwo'ers die wel wat uitdaging kunnen gebruiken. Ze jagen in twee jaar de lesstof van de eerste drie leerjaren erdoorheen, waardoor ze daarna ruimte hebben voor extraatjes: ze volgen vakken aan de universiteit, doen mee aan een internationale uitwisseling of lopen alvast stage.

'Dit zijn leerlingen die met twee vingers in hun neus door de basisschool zijn gewandeld', zegt rector Antoinette Marissink. 'Hier willen we het écht moeilijk voor ze maken.'

Zulk maatwerk vergt wel inspanningen van de betrokkenen. Zo blijven de leerlingen die op het Maarten van Rossem een vak op een hoger niveau volgen gewoon in dezelfde klas zitten. 'Binnen die klas moet de docent nu onderwijs op verschillende niveaus aanbieden', zegt Sikkes. 'Op de basisschool is dat heel gebruikelijk, maar voor onze docenten was het wel even wennen.'

null Beeld null

Toch lijkt de nieuwe aanpak van het Maarten van Rossem in een behoefte te voorzien. Honderd vmbo'ers kregen tot nu toe de mogelijkheid om vakken op een hoger niveau te volgen, ongeveer de helft doet dat daadwerkelijk. 'Dat is toch geweldig?', zegt Sikkes. 'We zijn er zo blij mee.'

Ook Jeroen van Grunsven ziet dat leerlingen behoefte hebben aan maatwerk. Hij is rector op het Picasso Lyceum in Zoetermeer, waar de leerlingen eveneens vakken op een hoger niveau kunnen doen. Ze kunnen er zelfs voor kiezen in een pre-examenjaar alvast een paar examens te maken.

Volgens Van Grunsven levert zijn school momenteel maatwerk voor vijftien tot twintig procent van de ruim duizend leerlingen. Dat is prima te doen, zegt hij, want de leerlingen zoeken zelf naar oplossingen. 'Vallen de lessen van Engels in havo-5 samen met natuurkunde in vwo-6? Dan moet de leerling met de docenten om de tafel. Wanneer is hij bij welke les? Wanneer haalt hij gemiste uren in?'

Of het in de toekomst zo eenvoudig blijft, betwijfelt Van Grunsven. 'We merken dat steeds meer leerlingen interesse hebben in maatwerk. Maar we zitten nu wel aan ons plafond. Een paar leerlingen met een afwijkend programma in de klas is niet zo'n probleem, maar als elke leerling een persoonlijk leerpad heeft dan moet de organisatie veranderen.'

Van Grunsven hoopt dat de ict op den duur te hulp schiet. Dat de school een elektronische leeromgeving kan bieden, waarin docenten lesstof voor leerlingen klaarzetten en tegelijkertijd zien welke vorderingen de leerlingen maken. 'Maar we moeten geduld hebben. Op dit moment is zo'n systeem hier nog niet op de markt.'

null Beeld null

Mohammed Afentrius (13)

Mohammed weet het al zeker: hij wordt later accountant. Hij is van plan om via een havo- en hbo-opleiding zijn doel te bereiken. Momenteel zit hij in het tweede leerjaar en volgt hij wiskunde, Engels en natuurkunde op niveau vmbo-tl (theoretische leerweg).

Mohammed heeft niet het idee dat de leerstof moeilijker is dan op kaderniveau: 'Alleen met Engels merk je wel dat je lager scoort zodra je niet genoeg woordjes hebt gestampt.' Soms mist hij ook wat extra uitleg. Zijn ouders zijn erg trots, zegt Mohammed, en ze verwachten nu meer. 'Ze willen graag dat ik alle vakken op tl-niveau ga volgen en dat wil ik zelf ook. Ik ben nu van plan om in het derde jaar over te stappen naar vmbo theoretische leerweg. Daarna is havo aan de beurt.'

Mohammed Afentrius Beeld null
Mohammed Afentrius

Kyra Stoffelen (15)

Kyra zit in de tweede klas en wil later patissier worden. Daar kwam ze achter toen ze eens een taart had gebakken voor een feestje en goede reacties kreeg. Uiteindelijk wil ze een eigen zaak openen. Ze verdiept zich al in vervolgopleidingen.

Kyra volgt Engels, wiskunde en Duits op tl-niveau. Ze vindt de leerstof niet moeilijker, wel merkt ze nu dat het vak Duits iets uitdagender wordt. 'Maar dat vind ik niet erg. Mijn vader zegt ook: ik heb liever dat je een 5 haalt voor een toets waar je op hebt gezwoegd, dan een 8 voor een toets waar je geen moeite voor hebt gedaan.

'Kyra's ouders vinden haar ambitieuze instelling aanstekelijk. Haar vader helpt haar soms met huiswerk, haar moeder geeft tips. 'Soms vraag ik ze zelf om me een cijfer te geven een taart.'Ze is nu van plan om ook Nederlands op tl-niveau te volgen als het haar lukt om een cijfergemiddelde van een 7,5 te halen.

De vmbo-scholiere wil geen vakken meer volgen die haar te makkelijk afgaan. 'Als ik de hele tijd het gevoel heb dat ik niet veel leer, ga ik me echt vervelen.'

Kyra Stoffelen Beeld null
Kyra Stoffelen

Ruben Derksen (14)

Ruben zit in het derde jaar van de vmbo-kaderopleiding Techniek. Omdat hij goede cijfers haalt, volgt hij alle theorievakken op tl-niveau. Volgens zijn moeder was het een bewuste keuze om hem een vmbo-kaderopleiding te laten volgen. 'Hij is graag met zijn handen bezig en vindt praktijkgerichte vakken leuker.

Via de theoretische leerweg zou dat wegvallen.' Hij vindt het jammer dat hij desondanks een diploma krijgt voor vmbo-kader: 'Ik vraag me soms af waarom ik alle vakken op tl-niveau volg. Ik word er niet voor beloond op mijn diploma.

'Ook de theoretische leerweg gaat hem makkelijk af. 'Alleen het vak Nederlands vind ik niet zo leuk. Maar ook daar haal ik gewoon goede cijfers voor.'Ruben hoopt hierna een mbo-opleiding te kunnen volgen. Wat precies, weet hij nog niet. 'Engineering en Techniek lijkt me wel leuk, of Sport en Bewegen.'

Ruben Derksen Beeld null
Ruben Derksen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden