Hoe welvarender een land, hoe makkelijker je kunt reizen

Volkskrant-journalist Thomas Erdbrink woont in Teheran. Hij bericht op deze plek meestal over het dagelijks leven in zijn land.

Reizen is magisch, als je de juiste papieren hebt.Beeld Robin utrecht/hh

Schiphol. Eerst naar binnen. Inchecken. Security. Douane. Ik loop nog even door een winkel met tijdschriften. Koop een Nijntjepop voor een jarig kind en stap vervolgens in een KLM-vliegtuig naar Teheran. Iets meer dan vier uur later kom ik aan in een andere wereld. Daar volgt nog een toegangspoort. Ik geef mijn paspoort af. Het visum wordt gecheckt. Ik haal de koffers van de band, loop door de douane en pak een taxi. Reizen is magisch, als je de juiste papieren hebt.

Nederlandse paspoorthouders kunnen bijna overal naar toe. Botswana? Pak het vliegtuig en je mag negentig dagen blijven. Panama? Nederlandse toeristen mogen een halfjaar in het land doorbrengen. Binnen de Europese Unie is het nog beter, dan mag je gewoon gaan wonen waar je wilt. In Athene gaan appartementen voor onder de 50 duizend euro weg, misschien een idee.

Reizen is voor mij zo makkelijk geworden dat ik er bijna niet meer over nadenk. Totdat ik opeens wordt tegengehouden. Op Dulles Airport in Washington kijkt de agent van Homeland Security naar mijn paspoort. Dan weer naar zijn computerscherm. Dan weer naar mij? 'U woont in Iran?', vraagt hij. Ik antwoord instemmend en zeg dat ik voor The New York Times werk. 'En u bent in Irak en Libië geweest?', vraagt hij. Ik knik: 'voor werk'. Hij dirigeert me naar een ander kantoor. Het is een stap in de wereld van degenen die niet makkelijk kunnen reizen. Naast me zit een Jemenitisch echtpaar. Voor me een Somaliër. Een Pakistaanse kijkt naar de punten van haar schoenen. Ik ben de enige Europeaan.

Na twee uur wachten komen de vragen. Twee agenten in een kamertje: wie ben je? Wat doe je hier? Heb je de afgelopen drie maanden met explosieven gewerkt? Er bestaat ook een bestand over me, zit in de centrale computer. Waarom was je in San Francisco? Wat is je salaris? Alles wordt opgeschreven in mijn file. Er wordt geglimlacht en uiteindelijk escorteren de agenten me naar buiten. Dit was een paar jaar geleden. Tegenwoordig zijn de regels nog strenger. Nederland, heel Europa, heeft een vrij-reizenafspraak met de Verenigde Staten. Amerikanen kunnen hier zonder visum komen, wij mogen naar New York en alle 49 andere staten en daar drie maanden blijven. De Amerikanen hebben die afspraak echter eenzijdig veranderd. Europeanen die in Iran en een aantal andere landen zijn geweest, moeten een visum aanvragen. Dat is niet heel moeilijk en je krijgt een visum voor tien jaar, maar onhandig is het wel.

Natuurlijk begrijp ik dat de Verenigde Staten zich moeten beschermen tegen kwaadwillenden. Maar vreemd is het wel dat dezelfde regels niet gelden voor Europeanen die Saudi-Arabië hebben bezocht, het land waar vijftien van de negentien terroristen vandaan kwamen die verantwoordelijk waren voor de aanslagen van 11 september.

Elk land, ook Nederland, heeft regels over wie wel en niet binnen mag. Logisch. Meestal geldt: hoe welvarender je land, hoe makkelijker het is. Iraniërs hebben een visum nodig voor Nederland.

Mijn Iraanse assistente Roya is een typische hipster, ze draagt graag bretels en haar krullen hangen meestal half voor haar gezicht. Ze is 27, spreekt vloeiend Engels en weet precies wat er in de wereld speelt. Vanachter de computer tikt ze wat weg en luistert tegelijkertijd naar Spotify, deze week naar de Schotse popband Belle and Sebastian.

Roya, wier naam 'droom' betekent, doet dit alles met een dosis sarcasme, tekenend voor millenials. Ze volgt de discussies over Trump, over de opkomst van nationalisten en over migranten. Daarom haalde ze haar schouders op toen haar visumaanvraag voor Nederland werd afgewezen. 'Ik had niet anders verwacht', zei ze verveeld. 'Reizen is alleen vrij voor westerlingen.' Ik schreef een bezwaarschrift naar de Immigratie- en Naturalisatiedienst in Ter Apel. Roya zou tien dagen in Nederland blijven en terugkeren via Barcelona. Als overtuigde doemdenker had zij helemaal geen zin om bezwaar te maken. 'Dat heeft geen zin.'

Na twee maanden kwam het antwoord vanuit Ter Apel. Geen visum voor 'droom'. 'Er bestaat een kans dat de vreemdeling zal blijven', is de verdenking. Er wonen veertigduizend Iraniërs in Nederland, dus het zou kunnen, maar er komen er ook elk jaar vijftigduizend voor toerisme of werk op bezoek. Roya wilde bij die laatste categorie horen. 'Ik wilde het Rijksmuseum zien, De Nachtwacht', zegt ze. Op haar scherm heeft ze al maanden een afbeelding van Rembrandts meesterwerk. Ook wilde ze een joint roken, bier drinken en eens met haar krullen in de wind lopen, zonder de hoofddoek die in Iran van staatswege verplicht is. Daarna weer naar huis.

Roya plant nu een vakantie naar Mongolië. 'In een yurt zitten, lijkt me ook cool', zegt ze. 'En een jak aaien, die zijn lief.'

Twitter: @thomaserdbrink

Onze man in Teheran

Lees hier alle columns van Thomas Erdbrink voor de Volkskrant. (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden