Hoe warm het was en hoe significant

Bewering: 'Hogere gevoelstemperatuur verklaart aangeboren staar'

Door de opwarming van de aarde zullen weersomstandigheden die wij nu nog extreem noemen, steeds gewoner worden - stormen en noodweer, hittegolven en droogte. Wetenschappers hebben zich al eerder zorgen gemaakt over het effect van vooral hittegolven op het welzijn van ouderen, maar nu melden Amerikaanse onderzoekers dat ook vrouwen die in de zomer zwanger zijn, zich zorgen moeten maken. Er bestaat een 'positief en consistent' verband tussen een hittegolf in de zwangerschap en aangeboren staar bij het kind, schrijven zij in het jongste nummer van Environmental Health Perspectives.


Nu weten we allemaal dat hittestress niet heel goed is voor moeder en kind. Koorts tijdens de zwangerschap levert iets meer kans op een kind met een open ruggetje, en ook in dierproeven is weleens zoiets vastgesteld. Over het effect van elektrische dekens, sauna's en warme baden wordt nog wat gekibbeld. Zouden, zo vroegen Alissa Van Zutphen en collega's van de gezondheidsdienst van de staat New York zich af, zwangere vrouwen en kinderen in hun staat geen slachtoffer kunnen worden de klimaatverandering? Omdat die vraag te moeilijk was, draaiden ze hem eerst eens om: hadden kinderen met aangeboren afwijkingen in de eerste twee maanden van de zwangerschap misschien een hittegolf in de moederbuik meegemaakt?


Ze verzamelden alles wat los en vast zat over alle geboorten in New York tussen 1992 en 2006. In die jaren werden in de zomer 6.422 kinderen met aangeboren afwijkingen geboren, ter vergelijking namen ze 59.328 gezonde kinderen.


Wat telde als hittegolf? Drie achtereenvolgende hete dagen, maar voor de zekerheid keken ze ook naar dagen waarop het veel warmer was dan gewoonlijk, het aantal dagen dat de hittegolf duurde, en het aantal hittegolven tijdens de kritieke periode van de zwangerschap.


Wat telde als aangeboren afwijking? Open ruggetje, waterhoofd, alle mogelijk hartafwijkingen, longafwijkingen, nierproblemen, hazenlip, buikspleet, en aangeboren staar. In totaal lieten ze 28 aandoeningen de computer in glijden.


Eigenlijk was nergens sprake van enige risicoverhoging. Alleen bij staar ('congenitaal cataract') was het gelukkig raak. 'Een verhoging van 5 graden in dagelijkse gemiddelde gevoelstemperatuur was significant geassocieerd met congenitaal cataract.' Let wel: Fahrenheit, het komt uit Amerika. En er moest eerst gecorrigeerd worden voor leeftijd, ras, afkomst, roken, regio en geboortejaar (er werd niet gecorrigeerd voor vroeggeboorte en tweelingen, hoewel daar ook nogal verschillen zaten tussen de groepen).


Het moet heel vreemd lopen als je met 28 rijen en 6 kolommen niet een paar significante verbanden vindt. Dat erkennen de onderzoekers natuurlijk ook, en als ze het netjes uitrekenen blijft er van de significantie niets over, maar ze betogen toch dat het biologisch zo voor de hand ligt dat de aanleg van het oog onder een hitte zou lijden, dat toeval hun 'een minder waarschijnlijke verklaring' lijkt.


Er zijn tegenwerpingen die de hittegolf een minder waarschijnlijke verklaring maken - de onderzoekers geven er zelf al een paar. De thermometers stonden op vliegvelden, ver van de steden waar zwangeren zich meestal ophouden. In die steden zijn vaak huizen met luchtkoeling, maar daarmee kon geen rekening worden gehouden (misschien in een vervolgstudie, beloven de onderzoekers). Maar ook zonder airco hebben zwangeren, net als iedereen, een vrij grote handigheid in het vermijden van oncomfortabele situaties.


Hoe hoog moet de buitentemperatuur oplopen voordat de ongeboren vrucht in de baarmoeder last van de hitte krijgt? De onderzoekers doen alsof het verband tussen buiten- en binnentemperatuur vanzelfsprekend is, maar de studie waarnaar ze verwijzen, ging alleen over stevige koortsen tijdens de zwangerschap. Het feit dat ze juist, tegen hun verwachting in, geen verhoogde kans op een open ruggetje vinden, maakt het betoog alleen maar gammeler.


En hoe, ten slotte, zou het in de tropen zijn, waar zwangeren toch met enige regelmaat aan temperaturen boven de 100 graden in de schaduw (Fahrenheit) worden blootgesteld ook zonder opwarming van de aarde?


Oordeel:

Ja, als zwangeren continu op vliegvelden verblijven


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden