Hoe voorkom je valse namen en verborgen belangen op de opiniepagina?

De opinieredacteur is steeds meer douanebeambte

De ombudsman behandelt vragen, klachten en opmerkingen over de inhoud van redactionele pagina's en journalistieke aanpak.

Moedig, voor een 17-jarige scholier, om zich op de opiniepagina van een landelijk dagblad uit te spreken tegen de 'transgendergrap' (zo niet woord van het jaar, dan toch van de maand) van René van der Gijp in tv-programma VI. Julia van den Hoogen durfde het aan, afgelopen dinsdag stond haar stuk in de krant.

Een dag later volgde een opmerkelijke Aanvulling & verbetering: de schrijfster, Julia van den Hoogen, bestaat niet. Althans: haar naam was een pseudoniem. Dat valt te begrijpen, op zo'n kwetsbare leeftijd, met zo'n onderwerp. Ze had het de redactie alleen niet vooraf verteld en daar ontstaat een probleem.

Allereerst: goed dat de opinieredactie het uit eigen beweging meldde. Wanneer andere media zoiets ontdekken, dreigt al gauw een schandaalsfeer. In de huidige tijd loert permanent het gevaar dat rellerige websites het voorval aangrijpen om zich te wentelen in een gezamenlijk scanderen van strijdkreten. 'Nepnieuws!', 'Hoax!' Dat de werkelijkheid ook nog anders kan liggen, doet er dan allang niet meer toe.

Maar op de achtergrond blijven vragen spelen. Hoe kan de redactie zich wapenen tegen schuilnamen, verzwegen belangen of andere relevante feiten? Voor briefschrijvers geldt dat naam, woonplaats en een telefoonnummer bij de redactie bekend moeten zijn. Zo nodig - naar het oordeel van de opinieredactie - worden die gegevens gecheckt. Op de opiniepagina gelden nog andere wetten.

De opiniepagina's zijn net als de brievenpagina een vrije tribune, niet enkel voor (bekende) academici. Ze staan in principe open voor iedereen die zich aan bepaalde (gedrags)regels houdt en wiens opinie door de redactie de moeite waard wordt gevonden af te drukken. Mooi principe. De vraag blijft alleen wie je binnenlaat. Opinie & Debat is niet alleen een vrijplaats voor diverse meningen, maar heel soms ook een speelplaats voor baldadigheid of een speelveld van (verborgen) belangen. Iedere opinieschrijver heeft een zeker belang (als is het maar een hoogstpersoonlijke drang tot profileren), en dat is niet altijd erg. Zolang de auteur er maar open over is en de krant er zicht op heeft. Krant en lezer hebben recht op transparantie.

Er waren eerder ongelukken. In 2014 deed een kunstenaar uit Zwolle zich in diverse media (ook de Volkskrant) voor als de Nederlands-Marokkaanse 'Nizar Mourabit'. De Correspondent onthulde het 'bedrog'.

Afgelopen maanden deden zich nieuwe incidenten voor. Twee medici die schreven over een medicijn voor taaislijmziekte bleken banden met de farmaceut te hebben. Niet ongebruikelijk in de wetenschap, maar de auteurs hadden het niet gemeld.

Onlangs stond een opinie in de krant over een 16-jarige Palestijnse jongen, 'symbool van verzet tegen Israëlische bezetting'. De auteur bleek onder meer (onbezoldigd) adviseur van een Israëlische onderminister. De krant wist het niet.

Het incident met de medici leidde ertoe dat auteurs van opiniestukken voortaan gevraagd wordt eventuele belangen te melden aan de redactie.

Na het voorval van deze week heeft de chef van de opinieredactie zich voorgenomen auteurs in geval van twijfel over de identiteit te vragen om een kopie van het ID-bewijs. 'Tot dat niveau willen we ons niet verlagen', zei de chef daar in 2014 nog over. Dat het nu noodzaak is geworden, tekent de druk waaronder een opinieredactie tegenwoordig staat.

Het is toe te juichen dat de opinieredactie nu strengere grenscontroles uitvoert. Al blijft het volgens de chef Opinie ondoenlijk iedereen staande te houden.

Journalistiek is deels een kwestie van vertrouwen en fatsoen; laat dat zo blijven. Maar bronnen checken is een gezonde journalistieke attitude. Iedereen kan media immers iets op de mouw spelden of een verborgen agenda hanteren. Wie een kunstje wil flikken, zal dat lukken - een beetje digitaal onderlegde heeft zo een valse 'kopie van een ID-bewijs' in elkaar geknutseld.

In de eerste mail van 'Julia van den Hoogen' - haar ware naam is inmiddels bij de redactie bekend - stonden geen woonplaats of telefoonnummer. Daarom is haar eerst per mail gevraagd die te verschaffen. Nadat ze dat had gedaan, heeft een redacteur met haar gebeld. Daarbij is echter niet om een ID-bewijs gevraagd - iets waarvoor de opinieredactie tot nu toe terugschrok. Nu zal het wel moeten.

De schrijfster heeft inmiddels haar spijt betuigd. Al met al ongelukkig, maar het incident maakt haar stuk niet minder waardevol, vindt ook de chef Opinie. De ochtend van publicatie werd hij wel wat ongemakkelijk wakker, overvallen door enige twijfel en angst. 'Wanneer ze een mannelijke kunstenaar van 45 was gebleken, was een nachtmerrie werkelijkheid geworden'. De opinieredacteur is steeds meer douanebeambte.

De Ombudsman behandelt vragen, klachten en opmerkingen over de inhoud van redactionele pagina's en journalistieke aanpak. ombudsman@volkskrant.nl, volkskrant.nl/ombudsman

Post van een lezer

Er lijkt, behalve Saskia, nog een nieuw schilderij van Govert Flinck te zijn opgedoken: 'Rembrandt als herder met Personeel en fluit', aldus het onderschrift (V, 7 februari, pag 3). Wel vreemd dat er geen Personeel (met hoofdletter) op het schilderij te bekennen is. Wel een stok. Het schilderij heet dan ook: 'Rembrandt als herder met staf en fluit.' Ergens zal in een vertaling de andere betekenis van staf of staff (Engels) zijn opgedoken.'

Pieter Markus, Geldrop

Hilarisch, maar waar. De wakkere lezer Markus (hofleverancier van geconstateerde onjuistheden) heeft gelijk. De fout werd gemaakt in commissie van één website van wat vage herkomst (schilderijen.nu), die helaas bovenaan Google staat bij het zoeken naar dit schilderij. De auteur van het stuk had het onderschrift (niet van zijn hand) wel gezien, maar had het woordje 'Personeel' gelezen als 'penseel', niet onlogisch bij een afbeelding van Rembrandt. Stafslagen voor de dader.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.