Hoe voorkom je een aanslag?

'Alleen door een soort politiestaat in te richten, kun je een aanslag als in Kopenhagen voorkomen', zegt onderzoeker Peter Wijninga van The Hague Centre for Strategic Studies. 'Eigenlijk valt zoiets niet te voorkomen in een open samenleving. Wij waarderen onze vrijheden, maar deze lone wolves maken van die vrijheden juist gebruik. Dat is de klem waarin we zitten.'

Een politie-agent bewaakt de straat rond het Noerrebro-station, waar de politie de vermoedelijke dader van de twee dodelijke aanslagen in Kopenhagen uitschakelde. Beeld ANP
Een politie-agent bewaakt de straat rond het Noerrebro-station, waar de politie de vermoedelijke dader van de twee dodelijke aanslagen in Kopenhagen uitschakelde.Beeld ANP

Wijninga heeft een geschiedenis met buitenlandse missies voor het ministerie van Defensie. 'Ik vergelijk het wel eens met Afghanistan. In de stabilisatiefase daar werden meer vrijheden toegestaan. Scholen en winkels gingen weer open. Maar de taliban gebruikte die fase juist om zich te hergroeperen.'

Dat betekent volgens Wijninga niet dat we erin moeten berusten. 'De diensten moeten enorm alert zijn, maar burgers ook. Het was lastig dat iemand laatst waarschuwde voor een verdachte vuilniszak aan een paal op station Leiden - daardoor was een halve dag het station ontruimd - maar ervan afgezien dat het een reclamespot bleek die slecht was gecommuniceerd, was de reactie wel de juiste.'

Paranoiasamenleving

De vraag hoe je een aanslag voorkomt, is makkelijk gesteld. 'Maar het antwoord is ingewikkeld', zegt Jaap Timmer, universitair hoofddocent maatschappelijke veiligheid aan de VU in Amsterdam. 'Ogenschijnlijk slaan dit soort daders vanuit het niets toe, maar vaak blijkt later dat ze toch al eerder vreemd gedrag hebben vertoond. De kunst is met behoud van onze vrijheden beter te letten op afwijkende gedragingen.'

Nederland heeft de aanslagen op Pim Fortuyn en Theo van Gogh gehad, en in 2009 de eenmansactie van Karst T. op Koninginnedag in Apeldoorn. 'Maar historisch gezien vallen er dit decennium in Europa minder slachtoffers door terreurdaden dan in de jaren zeventig en tachtig', zegt Timmer. 'We moeten niet een paranoiasamenleving worden.'

Hans Boutellier, directeur van het Verwey-Jonker Instituut in Utrecht dat maatschappelijke vraagstukken onderzoekt: 'Het zijn incidenten, maar wel structurele incidenten. Aan de incidenten kun je niet zoveel doen - hier was ook bewaking, net als in Frankrijk - maar aan de structuur erachter wel. Er zijn nu systematische acties om geweld tegen het Westen te gebruiken, die niet beperkt blijven tot het Midden-Oosten. De gespannen toestand in de wereld drijft ook labiele mensen kennelijk tot dit soort dingen. De vijandschap is onder ons gekomen.'

In Buitenhof benadrukte VVD-fractieleider Halbe Zijlstra zondag het belang van goede beveiliging 'van gebouwen of mensen die dat nodig hebben'. Hij toonde zich tevreden dat nu op diverse plaatsen de marechaussee wordt ingezet, bijvoorbeeld bij de beveiliging van de Tweede Kamer. 'Wij moeten hiertegen met z'n allen in het geweer komen, want deze mensen strijden tegen onze maatschappij.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden