Hoe verwerken kinderen een aanslag?

De zelfmoordaanslag van gisteren in de Manchester Arena trof een jong publiek. Onder de slachtoffers bevinden zich kinderen en in het publiek maakten veel tieners de paniek na de bomexplosie van dichtbij mee. Trudy Mooren, klinisch psycholoog bij Centrum '45 en gespecialiseerd in traumaverwerking bij kinderen, over de psychische betekenis van zo'n gebeurtenis voor de getuigen.

Een jongen draagt een klein meisje op zijn schouders nabij de plek van de aanslag. Beeld AFP

Werkt de psychische verwerking van zo'n gebeurtenis voor tieners anders dan voor volwassenen?

'Nee, dat traject is vergelijkbaar. Allereerst is er bij getuigen behoefte aan informatie: zijn mijn vrienden met wie ik naar het concert ging oké? Wat is er precies gebeurd? Op zo'n moment heerst er blinde paniek - er klinkt een knal, mensen gaan gillen en rennen. Snappen waarom dat allemaal gebeurde, is de eerste stap van verwerking.'

Niet zo lang geleden gaven hulpverleners weleens een debriefings, waarbij ooggetuigen vlak na de gebeurtenis alles nog een keer moesten navertellen, met zo veel mogelijke emotionele details. Is dat een goed idee?

'Nee, van die debriefings zijn psychologen teruggekomen. Onderzoek wijst uit dat mensen die meededen aan dergelijke debriefings er later niet beter aan toe waren dan mensen die geen debriefing kregen. Sterker nog: soms werkt zo'n debriefing averechts, omdat mensen er nog niet aan toe zijn. Het beleid is nu: laat betrokkenen weten dat er hulp voor hen beschikbaar is, maar geef mensen eerst de tijd om het zelf te verwerken.

Angst, nachtmerries; dat is normaal na zulke gebeurtenissen. Hoe verschrikkelijk dit ook was: het merendeel van de bezoekers van het concert zal hier overheen groeien. Ook van studies na de schietpartij op Utøya (waarbij een schutter 69 mensen doodschoot op een jeugdkamp, red.) weten we dat jongeren psychisch erg veerkrachtig kunnen zijn. Zo'n eenmalige gebeurtenis heeft ook een ander traumatisch effect dan je bijvoorbeeld ziet bij oorlogsvluchtelingen, die soms dag in dag uit aan onzekerheid en stress worden blootgesteld. Toch kan ook de aanslag in Manchester op sommige jongeren wel degelijk een langdurig effect hebben. Als er tieners zijn die na een maand nog steeds gehinderd worden in hun dagelijks functioneren, is therapie aan te raden.'

Een meisje staat in de buurt van de Manchester Arena, gehuld in merchandise van de zangeres Ariana Grande. Beeld epa

Aan wat voor therapie denkt u dan?

'Bij sommige mensen blijft het stresssysteem zo actief dat het voor hen zelfs na maanden blijft voelen alsof de aanslag gisteren plaatsvond. De hersenen gaan dan werken als een platenspeler die in dezelfde groef blijft hangen. Wat dan kan helpen is in veilige omgeving de gebeurtenissen herbeleven. Je vraagt de cliënt zo beeldend mogelijk te vertellen wat hij of zij heeft meegemaakt. Praat ook over het allerengste, en wat dat met je deed.

Door dat te doen in een veilige omgeving, ontdek je: hé, ik kan dit, en ik ga er niet compleet aan onderdoor. Daardoor wordt het minder eng om eraan te denken, misschien op den duur zelfs wel saai. Soms helpt het ook om bij deze therapie EMDR toe te passen, waarbij je tijdens het vertellen over de gebeurtenissen wordt afgeleid door te kijken naar de heen en weer bewegende vinger van de behandelaar. De ogen schieten hierbij heen en weer, en dit doet beroep op het werkgeheugen van de hersenen. Hierdoor is in dat werkgeheugen minder capaciteit over voor de nare emoties van de herinnering. Je slaat de herinnering aan de gebeurtenis opnieuw op, maar dan met minder heftige emoties erbij. Zo leer je jezelf aan om de gebeurtenis te plaatsen op de plek waar het hoort: in het verleden. Iets van toen waar je niks aan kon doen, en wat niet te veel macht moet krijgen over het heden.'

Trudy Mooren. Beeld Aleid Denier van der Gon
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden