Column

Hoe vertaal je de subtiele ironie van Reve naar het Engels?

De avonden is eindelijk in het Engels vertaald, zeventig jaar na verschijnen. Ik hoorde ervan op. Waarom nu nog? De Franse en Duitse vertalingen, decennia eerder, waren geen overstelpend succes. Kan men desondanks 'gerust spreken van een blijde tijding?'

'Frits van Egters' taalgebruik was, zelfs voor díe tijd - de jaren veertig - vaak nogal archaïsch.'Beeld anp

Gerard Reve zelf zou het prachtig gevonden hebben, zoveel is zeker. Hij hield van de Engelse taal en nam zich zelfs ooit voor uitsluitend nog in het Engels te schrijven. 'Hij prambeerde het, en het gong' had ik nu graag geschreven, maar helaas, het gong niet. Een buitenlandse taal spreken en verstaan is één ding, proza schrijven is véél moeilijker. Al had Reve geruime tijd in Engeland gewoond en gewerkt, zijn Engels bleef, op schrift, houterig en soms zelfs potsierlijk, getuige A Prison Song in Prose en The Acrobat and Other Stories.

De vertaling van De avonden is van (geboren Amerikaan) Sam Garrett, die ook Grunberg, Koch en Wieringa heeft vertaald. Het resultaat, The Evenings - A Winter's Tale is behoorlijk geslaagd. Hij moet het niet makkelijk gehad hebben: Frits van Egters' taalgebruik was, zelfs voor díe tijd - de jaren veertig - vaak nogal archaïsch. Hoe vertaal je de subtiele ironie die Frits/Reve daarmee beoogde? Garrett loste het op door dat archaische nog een tikje te overdrijven, en dat werkt heel goed. 'Help ons', dacht hij, 'de stem is te luid; waar is uitkomst?' wordt 'Help us', he thought. The voice is too loud; whither lieth succour?'

Maar een uitstekende vertaling maakt nog geen bestseller. In mijn familie geldt De avonden al generaties als het nec plus ultra van de Nederlandse literatuur, maar de jongste loot, dat wil zeggen mijn toch literair vrijwel allesetende dochter, vond het maar taaie kost. Onder hedendaagse middelbare scholieren geldt het boek algemeen als onleesbaar.

Ik begrijp dat wel. Je moet niet alleen gevoel hebben voor kleine menselijke tragiek, maar ook voor de tijdgeest. Iemand die zich een boek lang doodverveelt in een tijd dat alleen de radio enig soelaas biedt en het stiekem dopen van een boterham in een pan vleesjus geldt als 'snoepen'; het vergt veel van je inlevingsvermogen. Zeker, het mengsel van afkeer en liefde jegens die ouders is universeel. Maar iemand die nú jong is zal toch al gauw denken: kom op Frits, zit niet zo te zeiken, blijf niet bij die bejaarden op hun lip zitten en ga lekker chillen met je vrienden.

En dan is De avonden ook nog zo allesoverheersend Hollands. Die lucht van kool en oud brood, die tussendeuren, die glimmende straten van Plan Zuid, Het 'Hoei, boei' van Frits' moeder, die witte slipover die Frits van haar aan moet, de (bijna) bedorven haringen die telkens weer ter tafel komen, die oliebollen met verkeerde stukjes appel, de bessen-appelwijn: 'Almighty, everlasting, she thought she was buying wine, but it was fruit juice. The sweet, good woman. Berry-apple.'

Ik vraag me af: als een en ander voor de jonge generatie Nederlanders al nauwelijks tot de verbeelding spreekt, wat moet een gemiddelde Amerikaan er dan mede? Ja, je hebt er stellig bij die dan het recept voor oliebollen gaan opzoeken, ik zelf zou daar beslist niet te beroerd voor zijn, maar u begrijpt wat ik bedoel.

'It has been seen', he murmured. 'It has not gone unnoticed.'

Laat ons er maar het beste van hopen.

Reageren? s.witteman@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden