REPORTAGEBIJZONDERE OPSPORINGSAMBTENAREN

Hoe vergaat het de - nog altijd ongewapende - Amsterdamse boa’s op Koningsdag?

Op pad met boa's Robin en Dennis op Koningsdag in de Leidsestraat in Amsterdam. Beeld Simon Lenskens
Op pad met boa's Robin en Dennis op Koningsdag in de Leidsestraat in Amsterdam.Beeld Simon Lenskens

Al maanden zijn de Amsterdamse buitengewoon opsporingsambtenaren (boa’s) in conflict over hun uitrusting met hun werkgever, de gemeente. De geplande staking op Koningsdag werd door de rechter verboden. Hoe brengen de ongewapende boa's het er deze Koningsdag vanaf?

Terwijl handhavers Robin (24) en Dennis (22) voor de Stadsschouwburg op het Leidseplein uitleggen wat hun ­taken zijn deze Koningsdag, klinkt 5 meter verderop een hevig gebonk. In de arrestantenbus van de politie zit iemand die duidelijk laat merken dat hij het niet eens is met zijn opsluiting. Hij schopt zo hard dat de bus heen en weer wiebelt.

Als Robin (die net als zijn collega uit privacy-overwegingen niet met zijn achternaam in de krant wil) met zijn hoofd richting de bus knikt, slingeren de gespjes onder zijn fietshelm. ‘Tegen zulke gasten lopen wij dus regelmatig aan. Ik kan je verzekeren: dan is het wel zo veilig dat je naar een wapenstok of pepperspray kunt grijpen om je te verdedigen.’

Al maanden zijn de Amsterdamse handhavers in conflict over hun uitrusting met hun werkgever, de gemeente Amsterdam. Als buitengewoon opsporingsambtenaar (boa) in dienst van de gemeente mogen zij wel handboeien inzetten, maar zwaardere geweldsmiddelen blijven voorbehouden aan de ­politie. Daarom hebben de vakbonden van de boa’s de afgelopen vier weken acties op touw gezet. Bonnen worden in principe niet meer uitgeschreven. En, zo was de bedoeling, op Koningsdag zouden de handhavers tussen 18 en 21 uur het werk zelfs helemaal neerleggen.

Door die laatste actie zette kortgedingrechter Floris Bakels vrijdag een streep. Het zou een te groot gevaar voor de openbare orde opleveren als de boa’s van de straat zouden zijn op het meest kritische moment van de dag waarop honderdduizenden bezoekers naar de stad komen om feest te vieren.

Toch hebben de boa’s het vonnis van Bakels als een overwinning opgevat. De rechter zette ook een streep door de stelling van burgemeester Femke Halsema dat het om een ‘politieke staking’ gaat. En dat de boa’s dus met hun eisen bij minister van Justitie Grapperhaus moeten zijn. De gemeente heeft als werkgever, samen met de politie en het Openbaar Ministerie in de stad, grote invloed op de minister, stelt Bakels. En de gemeente kan meer doen om te voldoen aan een belangrijke arbeidsvoorwaarde voor de boa’s: een veiliger werkklimaat.

‘Zo is het precies’, zegt Robin. ‘Het draait erom dat de gemeente er alles aan doet dat ik aan het einde van een werkdag zonder verwondingen naar mijn vrouw kan.’ Het vonnis geeft de bonden intussen ruim baan om de ­komende maanden andere stakingen met grote invloed te organiseren.

Dat de handhavers in Amsterdam vaak met geweld te maken krijgen, wordt door niemand betwist. Het komt door de aard van het werk. Ze zien toe op het naleven van allerhande gemeentelijke regelingen, zoals geluidsoverlast, vuilnis op straat of het drinken van alcohol waar dat niet mag. Bonnen schrijven ze vaak uit aan mensen die zwaar onder invloed zijn en dan lopen de emoties snel op.

Afgelopen jaar meldden de boa’s in Amsterdam ongeveer zeshonderd incidenten. Dennis: ‘We worden uitgescholden en krijgen klappen. Een collega is laatst in elkaar geslagen, die zit nog steeds thuis.’ Robin: ‘Arrestaties worden vaak worstelingen, waar zowel wij als de arrestant beurs uitkomen. Daar heb je nog dagen last van. Terwijl pepperspray even vervelend is, maar het verzet is vaak direct gebroken en je houdt er niets aan over.’

De boa's voeren al weken actie om geweldsmiddelen te mogen dragen. Daarom schrijven ze voor een onbepaalde duur geen bonnen meer uit. In plaats van een bon delen ze flyers uit. Beeld Simon Lenskens
De boa's voeren al weken actie om geweldsmiddelen te mogen dragen. Daarom schrijven ze voor een onbepaalde duur geen bonnen meer uit. In plaats van een bon delen ze flyers uit.Beeld Simon Lenskens

In de praktijk is het ook ondoenlijk om gewelddadige confrontaties te vermijden, zegt Robin. ‘Mensen worden boos als je een bon uitschrijft en dat is toch ons werk. En als er een heftige vechtpartij gaande is, kun je het ook niet maken om in je uniform met je handboeien ernaast te blijven staan wachten tot de politie komt. Dan worden omstanders vaak heel boos. En terecht.’

In de gemeenten Best, Maastricht en Haarlemmermeer zijn de boa’s al wel beter bewapend. Maar volgens critici hebben de boa’s onvoldoende training gehad om geweldsmiddelen te dragen. Bovendien zou er naast de landelijke politie een soort gemeentepolitie ontstaan.

Met de agressie op straat valt het ­zaterdagmiddag wel mee, onder meer door het koude weer. Robin en Dennis hebben als primaire taak om de Leidsestraat, vooral een doorgangsroute voor feestgangers, bereikbaar te houden voor de nooddiensten. Kraampjes en andere obstakels zijn er verboden.

Officieel zouden ze mensen ook kunnen aanspraken op het drinken van alcohol in de openbare ruimte. ‘Dat is op Koningsdag onbegonnen werk. Het moet bovendien ook gewoon een feestdag blijven.’ Op elke hoek staan mensen met grote flessen ballonnetjes lachgas te verkopen, maar dat is niet verboden.

Iets verderop grijpen de handhavers wel in. Op de brug staat een verlaten kraampje waar sixpacks bier worden verkocht. ‘10 euro’, vermeldt het bordje. Shotjes likeur zijn vier voor een tientje. Als Robin een jonge vrouw aanspreekt, die iets verderop schuilt voor een regenbui, geeft ze licht beschroomd toe dat zij de pop-upkastelein is. Robin: ‘De brug moet vrij blijven, bovendien verkopen jullie alcohol en dat mag niet zonder vergunning.’

De boa's spreken op Koningsdag een man aan die bier verkoopt op straat in Amsterdam. Beeld Simon Lenskens
De boa's spreken op Koningsdag een man aan die bier verkoopt op straat in Amsterdam.Beeld Simon Lenskens

De vrouw belooft het weg te halen. Even later zit een vriend van haar wel weer pontificaal in de winkelstraat met een bordje waarop het bier wordt geadverteerd. Dan geeft Robin nog een laatste waarschuwing waarbij, ondanks de actie, toch het woord bon valt. ‘En mijn collega’s van de politie zullen de drank in beslag nemen, dat lijkt me zonde.’ De jongen beaamt het en zegt dat hij geschrokken is.

Van handhavers wordt vaak gezegd dat ze allemaal liever politieagent zouden zijn. Robin en Dennis bezweren dat dat voor hen niet geldt. Door de hoge werkdruk bij de politie is handhaving ‘een interessante groeimarkt’, vindt Robin. ‘Ik verwacht dat we de ­komende vijf jaar bijvoorbeeld ook meer taken krijgen bij het handhaven van alle nieuwe regels voor het verkeer in de stad.’

Juist daarom verwachten de handhavers dat hun acties effect zullen hebben. ‘De gemeente heeft ons nodig, dus dan moeten ze wel alles doen om te voorkomen dat we ’s avonds niet bont en blauw thuis komen.’

Hoe zit het precies met die buitengewoon opsporingsambtenaren en hun uitrusting?

Tussen agenten en boa’s ligt een grijs gebied.

Er schort veel aan de samenwerking tussen politie en boa’s – bijzondere opsporings­ambtenaren. Hoe kunnen zij nader tot elkaar komen? Rotterdam probeert het uit.

Commentaar: ‘Een boa die zich niet kan verweren, ontbeert gezag.’

Als de politie taken overdraagt aan boa’s, moet ze ook een deel van haar geweldsmonopolie afstaan.

Waarom heeft de boa steeds meer last van agressie op straat?

Amsterdamse boa’s willen snorfietsers niet beboeten. Politiedeskundige Jaap Timmer snapt hun angst niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden