Hoe verfilm je een verhaal dat stopt?

Antonello Grimaldi..

amsterdam ‘Geen wanhoop, geen geschreeuw, alleen stilte.’ Het is wat regisseur Antonello Grimaldi zo aansprak in Caos Calmo, de roman die hij verfilmde met Nanni Moretti in de hoofdrol. In het boek van Sandro Veronese wordt een man plotseling weduwnaar, maar het grote verdriet laat op zich wachten. ‘De manier waarop hij reageert, vond ik opmerkelijk’, zegt Grimaldi. ‘Hij kiest ervoor om stil te staan. Om te stoppen.’

Het boek sleepte een belangrijke prijs in de wacht en was een bestseller in Italië en daarbuiten. Toch lag een verfilming niet direct voor de hand. Want hoe verfilm je een verhaal dat stopt? Hoe verfilm je stilte? Pietro Paladini, de hoofdpersoon van Caos Calmo (Kalme chaos), is een topmanager die na de dood van zijn vrouw niet meer op zijn werk verschijnt. Hij blijft dag in dag uit in zijn auto zitten, tegenover de school van zijn tienjarige dochter. In plaats van verdriet voelt hij een onwezenlijke rust.

Een film die zich volledig afspeelt in een auto, dat kan natuurlijk niet. ‘Het eerste wat ik aan de scenarioschrijvers heb gevraagd, was om Paladini uit die auto te halen’, vertelt Grimaldi. Er bleven nog twee problemen over. Het boek, in de eerste persoon geschreven, is een weergave van Paladini’s gedachten – onmogelijk in een film. En het begint met de dood van een van de hoofdpersonen.

In een Hollywoodproductie zou dat worden opgelost met flashbacks en een voice-over. Een stem op de geluidsband zou precies vertellen wat Paladini denkt en voelt, en in de flashbacks zou zijn vrouw verschijnen, om te laten zien hoe hun verhouding was voor het dodelijke ongeluk.

Dat soort filmische ingrepen vond Grimaldi ‘te gemakkelijk’. Niet alles wordt verteld in Caos Calmo, en veel blijft buiten beeld. Lara, Paladini’s vrouw, blijft een grote onbekende – zelfs haar man weet niet precies wie zij was.

Met close-ups, springerige dialogen, muziek (een nummer van Radiohead speelt een essentiële rol) en knap acteerwerk maakt Grimaldi duidelijk hoe rouw voelt voor Paladini. Het helpt daarbij dat hij de beste Italiaanse en Franse acteurs wist te strikken. Zelfs regisseur Roman Polanski maakt zijn opwachting, in een kleine maar memorabele rol.

Grimaldi: ‘We wisten dat we voor de rol van Steiner, de grote baas van Paladini’s bedrijf, een regisseur moesten vragen. En niet de eerste de beste. Het was belangrijk dat Polanski’s karakter, hoewel hij maar kort in beeld is, veel indruk maakt. Niet alleen op Paladini, maar vooral ook op Nanni Moretti, die Paladini speelt.’

Moretti, zelf een filmmaker van naam en faam – hij won een Gouden Palm voor La stanza del figlio, ook al een drama over verlies en rouw – meldde zich aan voor de hoofdrol nadat hij Veroneses boek had gelezen. Voor het eerst acteerde Moretti in een film die hij niet zelf regisseerde of produceerde. Het was een plezierige ervaring, zegt Grimaldi, al bleek de bekendheid van Moretti onverwachte bijwerkingen te hebben.

In Italië ontstond een klein schandaal rondom een scène waarin Paladini seks heeft met een vrouw die hij nauwelijks kent. Grimaldi is ervan overtuigd dat het allemaal niet zo’n vaart had gelopen wanneer iemand anders dan Moretti de scène had gespeeld.

Dat het icoon van weldenkend Italië zomaar uit de kleren gaat, is namelijk wel even schrikken. ‘Moretti vertegenwoordigt bij ons zozeer de moraal en de ethiek, dat men vond dat hij zich zoiets niet kon permitteren. Maar die seksscène is cruciaal voor het verhaal. We hebben er ontzettend lang over gediscussieerd. Het moest gewoon op deze manier.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden