Bellen metOnze politiek verslaggever

Hoe verder na de speech van Kaag? ‘De aanstaande informateur heeft denk ik wel een extra shagje opgestoken’

Sigrid Kaag van D66 heeft in een toespraak fel uitgehaald naar VVD-leider Mark Rutte. ‘Leiderschap is voor mij het tegenovergestelde van regelen en ritselen zonder visie’, zei ze onder meer. Krijgen we óóit nog een kabinet? We vragen het politiek verslaggever Frank Hendrickx.

D66-leider Sigrid Kaag, hier op weg naar informateur Mariette Hamer voor een gesprek samen met Mark Rutte.  Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
D66-leider Sigrid Kaag, hier op weg naar informateur Mariette Hamer voor een gesprek samen met Mark Rutte.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

‘Hier scheiden onze wegen’, sprak Kaag op 1 april, tijdens de Nacht van Omtzigt. Is dat gisteren gebeurd?

‘Nee, dat lijkt me niet. Ze legt de verantwoordelijkheid voor de formatie neer bij Rutte. Hij moet het vertrouwen herstellen, ook bij links: GroenLinks en de PvdA zijn afgewezen, maar zonder hun steun kunnen we ook geen minderheidskabinet vormen, zegt ze.

‘Gisteren kreeg ik de tekst van tevoren, onder embargo. Toen ik het las dacht ik: zal ze dit allemaal uitspreken? Dit is wel een pittige toespraak op een precair moment, zo vlak voor het Kamerdebat over de formatie van vandaag. Zo’n tekst wordt op het laatste moment nog weleens afgezwakt. Maar nee, ze heeft het allemaal gezegd.

‘Wat je in de toespraak terugziet is wat je achter de schermen al hoorde: D66 is opnieuw afgeknapt op Rutte. Er klinkt gemopper op het cynisme van de VVD, die alleen maar uit zou zijn op machtsbehoud. De hele zomer hebben ze gezamenlijk aan een inhoudelijk stuk gewerkt, en dan verschijnen er via anonieme bronnen berichten in kranten dat ze dat nooit zo belangrijk hebben gevonden bij de VVD. Dat is heel slecht gevallen bij D66.’

Dat terwijl er nauwelijks opties zijn voor kabinetten zonder VVD én D66. Is zo’n toespraak dan wel handig?

‘Ik denk dat Johan Remkes, die vandaag waarschijnlijk wordt benoemd tot informateur, wel een extra shagje heeft opgestoken. Hij ziet mogelijkheden in een minderheidskabinet, maar dan is het wel belangrijk dat partijen elkaar vertrouwen. Je moet niet hebben dat partijen én met de buitenwacht moeten onderhandelen én steeds fricties onderling moeten oplossen.

‘Dan zegt Kaag in haar toespraak: misschien ben ik te goed van vertrouwen geweest, ik dacht dat het menens was. Ze zegt eigenlijk dat Rutte haar voor de gek heeft gehouden. Dat is een slecht begin van een poging om een minderheidskabinet te vormen.

‘Bovendien maakt ze het voor het CDA moeilijk door zich zo af te zetten tegen de ChristenUnie. In haar toespraak zei ze: de seculiere politiek van twee liberale partijen ligt ver af van de overtuigingen van de confessionelen. Maar het CDA valt ook onder de confessionelen. Die denken: alsof alles wat voor de ChristenUnie onacceptabel is voor het CDA goed te doen zou moeten zijn. Alsof wij nu ineens vóór voltooid leven gaan stemmen.

‘Maandenlang kregen we te horen: we kunnen niks zeggen, dat is niet behulpzaam voor het proces. Is dit dan behulpzaam? Het werk van Remkes wordt hier in elk geval niet makkelijker door. Dit was meer een speech die je verwacht in een verkiezingscampagne.’

Is het dan niet mogelijk dat ze aanstuurt op nieuwe verkiezingen?

‘Dat zou een enorme afgang betekenen. De middenpartijen weten ook niet wat ze zich dan op de hals halen. Het CDA staat er heel slecht voor in de peilingen, D66 is gezakt, terwijl partijen als BBB en Ja21 stijgen. Ze willen geen nieuwe verkiezingen is mijn inschatting, en toch gaat het nog steeds die kant op.’

Of is Kaag gewoon klaar met het Haagse gekonkel en gaat ze straks een mooie functie in het buitenland bekleden?

‘Daar geloof ik niks van. Kaag lijkt echt de ambitie hebben om premier te worden. Dat bevestigt deze toespraak ook. Daarin zegt ze: het is tijd voor een andere koers waarin de politiek ook grote, moeilijke beslissingen durf te nemen, en ik kan dat. Rutte, je tijd is voorbij.

‘Eigenlijk is ze gewoon een van de weinige mensen die niet zijn ingepakt door Rutte. Tot nu toe had hij met mensen als Samsom, Pechtold en Segers te maken, die toch wel erg gecharmeerd van hem raakten en een beetje tegen hem opkeken. Daar merk je bij Kaag niks van. Integendeel.

‘Bovendien: in die toespraak vertelt ze dat we in een soort Kennedy-moment zitten. Hij moest opereren in een wereld waarin kernwapens tot de vernietiging konden leiden. Zij meent dat we nu ook op zo’n punt staan, met het behoud van de planeet. Dan zou het absurd zijn als ze opeens zegt: ik ga ergens in Genève aan het werk.’

Wat moet er gebeuren om de formatie toch op gang te brengen?

‘Mariëtte Hamer heeft er vier maanden over gedaan om daar achter gekomen, en het is haar niet gelukt. Rutte is nu aan zet. Dat is ook wel gebruikelijk: de grootste partij moet het eerste gebaar maken. Maar hij is in een lastige positie beland. Vandaag zal het Kamerdebat gaan over de vraag wat hij nu wil. Vlak na de verkiezingen wuifde hij de optie voor een minderheidskabinet weg, we weten nog steeds niet hoe hij daar nu tegenaan kijkt.

‘Hij zal uit moeten leggen waarom hij de PvdA en GroenLinks buiten de deur heeft gehouden, terwijl hij eerder met iedereen zaken kon doen, tot de PVV van Geert Wilders aan toe. Kaag vindt dat hij het vertrouwen van links moet herstellen, dan zou hij daarmee moeten praten. Er wordt dus beweging verwacht van Rutte, maar ik zie zo niet wat hij kan doen om de boel snel vlot te trekken.

‘De pijlen zullen tijdens het debat ongetwijfeld gericht zijn op Kaag en Rutte. Aan de andere kant is de hele Kamer medeverantwoordelijk. De meeste oppositiepartijen hebben zich zo opgesteld dat er maar zes partijen overblijven die beschikbaar zijn om te formeren. Ook Volt heeft bijvoorbeeld gezegd niet te willen. De oppositiefracties hebben vandaag de mogelijkheid om vrij te schieten, maar ze zijn zelf onderdeel van deze totaal vastgelopen formatie.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden