drie belangrijke voorstellen van Kajsa Ollongren

Hoe ver gaan de plannen van minister Ollongren om het parlementaire stelsel aan te pakken?

Minister van Binnenlandse Zaken Kajsa Ollongren komt met voorstellen om het huidige parlementaire stelsel te veranderen. Hoe zitten de drie belangrijkste voorstellen in elkaar?

De installatie van CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt in 2012. Hij kwam de Kamer in met voorkeursstemmen. Het kabinet wil parlementariërs belangrijker maken door voorkeursstemmen een grotere rol te geven. Beeld Martijn Beekman

1. Meer ruimte voor individuele Kamerleden

Het kabinet wil dat voorkeursstemmen een grote rol gaan spelen bij Tweede Kamerverkiezing. Een oud voorstel uit 2006 biedt volgens Ollongren ‘goede mogelijkheden’ om dat te bereiken. De kern van het nieuwe stelsel: een kiezer kan zijn stem uitbrengen op de partij óf op een persoon. Wie kiest voor de partij, steunt daarmee ook de lijstvolgorde. Wie op een individueel Kamerlid stemt, kiest er voor dat meer parlementariërs met voorkeursstemmen worden gekozen.

Voorbeeld: een partij haalt 10 zetels waarbij 30 procent op de partij heeft gestemd en 70 procent op individuele kandidaten. De eerste drie zetels gaan dan naar de topdrie van de lijst. De overige zeven Kamerleden komen binnen op basis van het aantal behaalde voorkeursstemmen. De voorkeursdrempel (nu minimaal een kwart van de kiesdeler) wordt verlaagd of zelfs geschrapt.

Het kabinet onderzoekt nog of ook de regionale spreiding van Kamerleden verbeterd kan worden. Ollongren gaat ‘een vereenvoudigde versie’ van het Deense stelsel onderzoeken. In dat geval zouden 100 van de 150 zetels verdeeld worden via 20 districtenlijsten. De overige 50 zetels worden gebruikt om de partijen te compenseren die door dit ‘districtensysteem’ minder zetels krijgen dan ze op basis van het aantal stemmen eigenlijk verdienen.

Een andere optie is dat partijen per kieskring een andere kandidatenlijst mogen inleveren. Voor al deze voorstellen is geen grondwetswijziging nodig.

2. Het wordt iets makkelijker om de Grondwet te wijzigen

Een wijziging van de Grondwet vergt in Nederland een lange adem. Een voorstel moet twee keer door beide Kamers en bij de tweede lezing ook nog eens met een tweederde meerderheid. Tussendoor moet er ook nog een Tweede Kamerverkiezing hebben plaatsgevonden.

Het kabinet wil de blokkeermacht van de niet rechtstreeks gekozen Eerste Kamer inperken. Nu zijn 26 van de 75 senatoren genoeg om een grondwetswijziging waar jaren over gedebatteerd is, op het allerlaatste moment tegen te houden. Om dat te voorkomen gaat de tweede lezing van een grondwetswijziging voortaan plaatsvinden in een gemeenschappelijke vergadering van de Eerste én Tweede Kamer met 225 volksvertegenwoordigers. Een tweederde meerderheid blijft nodig, maar de stem van de 75 senatoren weegt dan minder zwaar.

Nadeel: er is eerst een grondwetswijziging nodig om dit in te voeren.

3. Nieuwe verkiezing van de Eerste Kamer

Een ander kabinetsvoorstel zal bij de senatoren waarschijnlijk beter vallen. Als het aan Ollongren ligt, worden Eerste Kamerleden in de toekomst weer voor zes jaar gekozen. Dat gebeurt nog steeds door de leden van de Provinciale Staten, maar steeds om de drie jaar voor de helft van de Kamerleden. Dit systeem, dat al tussen 1922 en 1983 bestond, leidt tot meer ‘rust en stabiliteit’, verwacht Ollongren.

De commissie Remkes zag er juist weinig heil in, omdat een verkiezingsnederlaag op die manier pas jaren later zichtbaar kan worden in de Eerste Kamer. Een regeringscoalitie kan bij de Provinciale Statenverkiezingen zijn meerderheid verliezen, maar toch nog op eigen houtje wetten doorvoeren, omdat zeker de helft van de Eerste Kamerleden gewoon blijft zitten. ‘In de tussentijd zou de democratische legitimatie van de beslissingen van de Eerste Kamer betwist kunnen worden,’ constateerde Remkes. Ollongren denkt juist dat de senaat zich daardoor minder politiek gaat gedragen en zich meer concentreert op het controleren van de kwaliteit van de wetgeving.

De democratie wordt voorzichtig vernieuwd. ‘Wij versterken de herkenbaarheid van de volksvertegenwoordiging’
Het kabinet komt na maanden van overleg met een reeks plannen voor democratische vernieuwing. Voorkeursstemmen moeten een grotere rol spelen bij de samenstelling van de Tweede Kamer, de verkiezing van de senaat wordt uitgesmeerd over twee periodes en het veranderen van de Grondwet wordt iets makkelijker.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden