Hoe veilig zijn vliegshows eigenlijk?

Bij het ongeval in Friesland met de Zwitserse straaljager zijn er geen slachtoffers gevallen, maar roept wel de vraag op hoe veilig deze shows eigenlijk zijn. In Leeuwarden wordt dit weekend een grote luchtshow gehouden, waar vele tienduizenden mensen op af komen.

Een straaljager van het stuntteam Patrouille Suisse van de Zwitserse luchtmacht vertrekt van Vliegbasis Leeuwarden. Een toestel van het team stortte neer bij het Friese plaatsje Bitgum. De Patrouille Suisse is in Nederland voor de Luchtmachtdagen. Beeld anp

Zijn vliegshows niet veel te gevaarlijk?

Omdat de piloten bij de stunts de grenzen van hun vliegtuigen opzoeken en vaak dicht bij elkaar of rakelings langs de grond vliegen, zijn er met grote regelmaat crashes. Exacte cijfers ontbreken, maar een zoektocht op internet levert een indrukwekkende reeks filmpjes op van vliegtuigen die - al dan niet rokend en tollend - ter aarde storten. Met steevast een grote vuurbal tot gevolg. Zo komen jaarlijks nogal wat piloten aan hun einde.

Maar sinds de ramp op de luchtbasis bij het Duitse Ramstein in 1988 blijven toeschouwers van luchtvaartshows doorgaans ongedeerd bij crashes. Destijds botsten drie vliegtuigen van het Italiaanse luchtmachtstuntteam Frecce Tricolori frontaal op elkaar toen ze het 'doorstoken hart' uitvoerden. Eén van de jagers kwam in de meute van 300 duizend luchtvaartenthousiasten terecht. Er vielen 67 doden.

Sindsdien is het verboden om over of in de richting van het publiek te vliegen. In Leeuwarden heeft de burgemeester bovendien nog afgesproken dat de vliegtuigen niet over de bebouwde kom vliegen.

Lees ook:

De Koninklijke Marechaussee en de luchtvaartpolitie beginnen in opdracht van het Openbaar Ministerie een strafrechtelijk onderzoek naar de vliegtuigcrash in het Friese plaatsje Bitgum. Dat meldt de Marechaussee. Een Zwitsers stuntvliegtuig stortte donderdag neer na een lichte botsing in de lucht met een ander toestel.

Maar ook buiten de bebouwde kom kan een crash lelijke gevolgen hebben. Dat bleek onder meer vorig jaar weer toen bij de Engelse stad Brighton een Hawker Hunter neerstortte. Het jachtvliegtuig uit de jaren vijftig crashte op een snelweg; er vielen elf doden en zestien gewonden.

'Een 100 procent veilige luchtvaartshow is onmogelijk', zegt voormalig commandant der strijdkrachten Dick Berlijn, die zelf jarenlang straaljagerpiloot was. 'Maar je moet van de incidenten leren en er alles aan doen om de risico's zo klein mogelijk te houden.'

Oud-commandant der strijdkrachten Dick Berlijn. Beeld anp

Kunnen luchtvaartshows niet beter verboden worden?

Geen shows betekent ook geen risico op crashes. Maar de luchtvaartfans willen niets weten van een verbod. Luchtvaardeskundge Benno Baksteen is een van hen. Zelf kan hij dit weekend niet aanwezig zijn, maar zijn dochter, schoonzoon en kleinzoon staan zeker te kijken. 'Het is geweldig om te zien wat die vliegtuigen kunnen. Tegenover het risico staat dus het plezier van honderdduizenden mensen.' Dat bleek vrijdagochtend toen het verkeer rond Leeuwarden totaal vastliep.

Ook voor de luchtmacht is het van belang dat de vliegshows mogelijk blijven, zegt Dick Berlijn. 'Zowel om nieuwe werknemers te werven als voor het grote publiek. Het is goed om hen te tonen wat de luchtmacht kan, zij betalen er immers belasting voor.'

Hoe kon het Zwitserse vliegtuig neerstorten?

De leden van Patrouille de Suisse zijn bezig met hun generale repetitie voor de Luchtmachtdagen als twee van hun F-5e Tiger II-jachtvliegtuigen elkaar raken. Een van de vliegers weet zijn kist twintig minuten later met een gehavende vleugel veilig aan de grond te zetten. De andere is onbestuurbaar en stort rokend in een vijver, net naast een woonhuis en een kassencomplex. De piloot kan zijn rood-witte stuntstraaljager op tijd met zijn schietstoel verlaten. Niet veel later zien verbaasde paprikaplukkers hem met zijn helm onder zijn arm uit een kas komen strompelen. De man heeft een gebroken enkel en snijwonden. De Zwitser blijkt met zijn parachute door het dak van een kas gekomen.

Bij het Friese Bitgum is een straaljager van het type F-5 neergestort. Beeld anp

Het had dus veel slechter kunnen aflopen?

Zeker. In de kassen zijn vijfentwintig mensen aan het werk. Als de F-5 honderd meter verder was neergestort, waren er waarschijnlijk doden gevallen.

Wat heeft de Zwitserse luchtmacht überhaupt in Nederland te zoeken?

Patrouille de Suisse is een speciaal promotiesquadron van het Zwitserse luchtwapen. Meer landen hebben zulke stuntteams. Groot-Brittannië heeft bijvoorbeeld de Red Arrows, Italië de Frecce Tricolore en Frankrijk de Patrouille de France. Deze squadrons zijn allemaal dit weekend aanwezig in Leeuwarden om demonstraties te geven.

De Nederland luchtmacht heeft in de jaren zestig ook kort een stuntteam gehad, Whiskey 4, maar dat werd opgeheven nadat twee piloten om het leven kwamen bij een crash bij Woensdrecht. Sindsdien hebben geeft de luchtmacht solodemonstraties, de laatste jaren in een F-16 die spannende manoeuvres uitvoert. Overigens is dat vliegtuig dit weekend niet in Leeuwarden, omdat de straaljagers te druk zijn met missies. De luchtmacht showt wel de JSF en helikopters, maar zonder stunts te doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden