reportage

Hoe veilig is het zwemwater in vaarten, sloten en meren? ‘Helaas negeren bezoekers elk waarschuwingsbordje’

Zwemmers op het Marineterrein in Amsterdam. ‘We zwemmen hier altijd. Dit is ons zwembad!’
 Beeld Sabine van Wechem
Zwemmers op het Marineterrein in Amsterdam. ‘We zwemmen hier altijd. Dit is ons zwembad!’Beeld Sabine van Wechem

Op warme dagen springen steeds meer Nederlanders in vaarten, sloten en meren. In Amsterdam begint een proef om de concentratie poepbacteriën in het water continu te meten. ‘Als ik hier een hek neerzet, springen ze verderop in de vaargeul en zijn we nog verder van huis.’

Alle ingrediënten zijn aanwezig voor een zomers middagje zwemmen: een fraai grasveld om te zonnen, een bar met ambachtelijke biertjes, een groot vierkant stuk water, drijvende vlonders om op te dobberen, ballenlijnen om baantjes te trekken en glimmende trappetjes om weer op de kant te klauteren. Het Marineterrein in Amsterdam lijkt op warme dagen wel één groot buitenbad. Detail: dit is geen veilig zwemwater. Dat vind je in Nederland alleen bij een van 770 officiële zwemplaatsen die zijn goedgekeurd door de overheid.

‘O, dat wist ik niet’, zegt de 25-jarige Sterre Meijer die nadruipt op een vlonder. De studente zwemt liever hier dan in een zwembad. ‘Dit is in de buurt, er is veel ruimte en het uitzicht is geweldig!’ Zij wijst op de imposante replica van het VOC-schip Amsterdam dat verderop dobbert. Links en rechts springen en duiken kinderen van de wal en van hoge meerpalen waar ooit marineschepen aanlegden. Een meisje van 10 met een grote zak winegums: ‘We zwemmen hier altijd. Dit is ons zwembad!’

Zij gaan er stilzwijgend van uit, blijkt uit een korte rondgang, dat de gemeente de kwaliteit van het water wel checkt en pijnlijke obstakels onder het groenbruine wateroppervlak heeft verwijderd. Maar dat is niet terecht; dat gebeurt alleen op de acht officiële zwemplekken die ver buiten de stad liggen. Daarom begint bij het Marineterrein vandaag een proef om de kwaliteit van het water te testen. Een blauwe minicontainer aan de kade zuigt om de twee uur water op en test dat via een nieuw procédé uit Oostenrijk. Door enzymen toe te voegen aan de E.coli-bacterie (een poepbacterie) begint deze op te lichten. Hoe meer licht het apparaat meet, hoe vervuilder het water.

Koelbox

‘Hoe kunnen we openbaar water beter gaan monitoren’, vraagt microbioloog Nikki van Bel van wateronderzoeksinstituut KWR zich af. Volgens haar zit de E.coli in vrijwel al het oppervlaktewater; de vraag is echter in welke concentratie. ‘Tot nu toe haalde een onderzoeker een watermonster op met een koelbox en zette dat twee dagen op kweek.’ De nieuwe BACTcontrol-methode is volgens Van Bel – die bij de test is betrokken – sneller en goedkoper. ‘De gegevens komen online binnen en kunnen direct gedeeld worden met alle partijen.’

Voor zwemmers die willen weten hoe schoon hun zwemplekje eigenlijk is, dreigt tot nu toe verdrinking in een draaikolk van overheden en waterbeheerders die naar elkaar wijzen. Niemand die het weet. De waterkwaliteit op de 770 plekken van zwemwater.nl wordt om de twee weken gemeten en daarbuiten gebeurt dat incidenteel. Waterbeheerder Maarten Ouboter van Waterschap Amstel, Gooi- en Vecht durft de bewering wel aan dat de kwaliteit op de meeste plekken vergelijkbaar zal zijn met die van officiële zwemplekken. ‘De waterkwaliteit in Nederland is de afgelopen dertig jaar enorm verbeterd, vooral door directe lozingen van afvalwater te stoppen.’

Alleen na hevige regenval, waarschuwt Ouboter, kan de waterkwaliteit een bron van zorg worden. ‘De opvangbekkens in Amsterdam lopen over als er in korte tijd meer dan 10 mm regen valt. Daarna kun je drie tot vijf dagen beter niet zwemmen in buitenwater.’ Dit gebeurt volgens hem gemiddeld vijf keer per jaar. Ouboter fietst wel eens naar zo’n buis toe na een hevige bui. ‘Dan zie ik rioolwater met veel geborrel in de Amstelrivier stromen, terwijl verderop mensen zwemmen!’ Ouboter heeft weleens voorgesteld op zulke plekken een geel zwaailicht te installeren. ‘Als die draaien, weten mensen dat ze even niet in de stad moeten zwemmen.’

Geen badmeesters

Wethouder Egbert de Vries (Verkeer, Water) signaleert met genoegen dat steeds meer mensen afkoelen in buitenwater, maar onderstreept dat zwemmen altijd op eigen risico is. ‘We zijn geen zwembad met badmeesters.’ Momenteel klaagt een Amsterdammer de stad aan, omdat hij een dwarslaesie opliep na een duik in het IJ. ‘We waarschuwen wel via Twitter en andere sociale media als het riool overloopt, maar we kunnen geen waarschuwingsborden plaatsen tegen gevaar. Dan zouden we een schijnveiligheid creëren.’ Op alle plekken waar dan geen bord staat, vreest De Vries, concluderen burgers dat ze daar veilig kunnen zwemmen.

Hoe gevaarlijk is buitenzwemmen eigenlijk? De Unie van Waterschappen verwijst naar een recent Europees rapport dat 90 procent van het zwemwater in Nederland een goede of excellente score geeft. Die kwaliteit is volgens de Unie al jaren stabiel. De conclusie lijkt gerechtvaardigd: ga lekker zwemmen. De waterkwaliteit zal waarschijnlijk wel goed zijn, mits je (voormalig) industrieterreinen mijdt (vervuild slib), stilstaand water bij langdurige hitte (Blauwalgbacterie) en stedelijke vaarten na hevige regenval (riooloverstort). Een groter gevaar lijken sterke stroming, obstakels onder water en scheepvaart op te leveren.

Reddingsbrigade Nederland adviseert de officiële zwemplaatsen, maar snapt dat veel mensen ook elders zwemmen. ‘We moeten realistisch zijn’, zegt een woordvoerder die zelf ook in zijn buurt zwemt met de kinderen. ‘Het kan prima, zolang je afstand houdt van scheepvaart, van bruggen, sluizen en strekdammen, sterke stroming mijdt, en je altijd – echt altijd – voorzichtig te water gaat.’ Hij pleit voor een cursus buitenzwemmen na het c-diploma. ‘In water waardoor je de bodem niet ziet, met planten die langs je benen glijden, met stroming en plotselinge temperatuurverschillen. Wie dan het water inspringt of -duikt, is gelijk gezakt.’

In de vaargeul

Dan zouden vandaag veel zwemmers falen op het Marineterrein in Amsterdam. Adjunct-directeur Thijs Meijer is blij dat hij voortaan informatie krijgt over de waterkwaliteit. ‘We testen hier van alles. Nu is de vraag hoe we bezoekers kunnen informeren. Helaas negeren zij ieder waarschuwingsbordje. En als ik een hek neerzet, springen ze verderop in de vaargeul en zijn we nog verder van huis.’ Zijn dilemma: hoe meer voorzieningen hij plaatst om het buitenzwemmen veiliger te maken, hoe meer zwemmers het terrein trekt. ‘Vooral het springen en duiken is een zorg. Ook daar helpt geen bordje tegen. We checken wel af en toe de bodem, maar sommige overlastgevers gooien bijvoorbeeld ’s nachts winkelwagentjes in het water.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden