Hoe val je succesvol af?

Over de invloed van voeding op onze gezondheid. Deze week: Hoe val je succesvol (en permanent) af?

Beeld Valentina Vos

De zomer komt er aan. Tijd voor het afschudden van overtollige winterkilo's. Maar hoe?

Wat je ook doet, afvallen is een kwestie van een lagere calorie-inname. 'Minder suikers, minder vetten, het maakt allemaal niet uit', zegt Edwin Mariman, hoogleraar functionele genetica aan de Universiteit van Maastricht. Hij doet al jaren onderzoek naar de werking van vetcellen.

Toch zijn er een paar dingen waarop je kunt letten. Beperk je eiwitinname niet, zegt Mariman. 'Dat zorgt ervoor dat je niet te veel spiermassa verliest.' De spieren wil je niet afbreken, want het energieverbruik kan hoger zijn door meer spiermassa.

Effecten niet overdrijven

Er zijn een paar voedingsmiddelen die een extra impuls voor gewichtsverlies kunnen zijn, zo blijkt uit behoorlijk wat studies. Dat zijn rode peper (capsaïcine) en groene thee (catechine). 'De werkzame stoffen daaruit prikkelen het lichaam om energie te gebruiken', zegt Mariman. 'Maar je moet de effecten niet overdrijven. Als je dagelijks 10 milligram capsaïcine neemt, verbrand je ongeveer 50 extra kilocalorieën. Dat staat gelijk aan één mootje van een reep chocolade.'

Dan is er nog een interessante bijrol voor de 'glycemische index'. Die zegt iets over de snelheid waarmee de bruikbare suikers uit een product in ons bloed terecht komen. Mariman: 'Het lijkt erop dat de voedingsmiddelen met een lage glycemische index tot een iets grotere kans op gewichtsverlies leiden.' Maar ook dit effect is gering.

Goed, we gaan er even van uit dat het u lukt: u raakt de overtollige kilo's kwijt. Maar dan begint de strijd vaak pas echt. Veel lijners doorlopen de jojo-curve: afvallen, aankomen, weer afvallen, nog meer aankomen. Met als resultaat: eeuwig op dieet, nooit op (gewenst) gewicht.

Werkt diëten op de termijn averechts? Dat zal Mariman niet zeggen. Maar eenvoudig is permanent afvallen niet. 'Zodra we minder gaan eten, daalt het energieverbruik van ons lichaam. Die daling is naar verhouding relatief groot. Het duurt een tijdje voordat het lichaam zich corrigeert. Ga je nadien weer normaal eten, dan heeft het lichaam wederom tijd nodig om het oude verbrandingsniveau te hervinden.'

Geen verschil tussen crash- en normaal dieet

Dit suggereert dat je beter langzaam kunt afvallen dan snel, dachten Mariman en zijn collega's. Dus volgden ze afvallers die via een crashdieet (snel afvallen) of een gematigd dieet afvielen. Er bleek geen verschil te zijn.

Deze uitkomst verwijst naar een andere ontdekking van Mariman, die het jojo-effect verklaart en ook het patroon dat menig afvaller zal herkennen: in het begin gaat het snel, daarna steeds moeizamer. Als oorzaak werd stress vermoed. Niet die van u, maar van uw vetcellen. Dat ontdekte Mariman tijdens het volgen van een grote groep afvallers. Een deel van hen kwam, eenmaal terug op een normaal voedingspeil, aan. Een ander deel niet.

Om uit te vinden waarom, bekeek Mariman biopten uit hun buikwand. Op celniveau zagen hij en zijn collega's veel meer stress bij de vetcellen van de aankomers dan bij de andere groep. Mariman: 'Als je minder calorieën inneemt, verliezen de vetcellen vet en krimpen. Vetcellen hebben een uitwendig skelet als bescherming. Dat skelet groeit gemakkelijk mee als de cel groter wordt, maar krimpt veel lastiger. Het gevolg is stress. De vetcellen komen in opstand en gaan hormonen uitscheiden die de gastheer het signaal geven meer te gaan eten.'

De gastheer is de beklagenswaardige lijner. Een van de hormonen die van invloed zijn op ons hongergevoel is leptine. 'Mensen die afvallen verliezen tussen de 10 en 20 procent van hun vetmassa, terwijl hun leptinepeil met wel 50 procent afneemt. Die verhouding klopt niet.' Onderzocht wordt of de grootste daling van leptine juist bij die mensen is, die na het afvallen weer aankomen. Sommige mensen met obesitas lijken amper gevoelig voor leptine en ervaren daardoor nooit een verzadigd gevoel. Maar hoe het precies zit, weet ook Mariman niet. Bovendien zijn er nog meer hormonen die een rol spelen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden