Hoe vaak kan Mark Zuckerberg nog beterschap beloven? 'Het zou verstandig zijn hem te vervangen'

De Willie Wortel in het dataluilekkerland van Silicon Valley

Na het uitbreken van het schandaal rondom Cambridge Analytica zweeg Facebook aanvankelijk. Toen kwam er een voorzichtige ontkenning, woensdag volgden nederige excuses. Hoe probeert Facebook het vertrouwen terug te winnen? 

Mark Zuckerberg tijdens een interview met CNN.

17 maart: de beerput gaat open

In The New York Times en The Observer onthult klokkenluider Christopher Wylie wat bij Facebook zelf al jarenlang bekend was: de gegevens van Facebookgebruikers zijn door het bedrijf Cambridge Analytica gebruikt in aanloop van de presidentscampagne van Donald Trump. Dat Cambridge Analytica een rol speelde bij de verkiezingen was al langer bekend. Maar de details die Wylie geeft, slaan in als een bom. Facebook reageert nauwelijks en zegt alleen dat het de samenwerking met Cambridge Analytica opschort, omdat dit de regels zou hebben overtreden. Hierna blijft het dagenlang stil.

Cees van Riel, emeritus hoogleraar corporate communication aan de Erasmus Universiteit: ‘Hier maakt Facebook een basisfout. Het had vanaf het begin moeten zeggen: wij zijn schuldig. Totale openheid. Of je nou 100 of 20 procent schuld hebt, je moet nooit de schuld bij de ander leggen.’

Marco Juffermans, oprichter en eigenaar van reputatiemanagementbureau White Canvas: ‘Facebook is duidelijk overvallen. Het bedrijf is naïef geweest en heeft gedacht dat het allemaal wel los zou lopen met die privacyproblemen. Nu privacy ineens een ding is geworden, heeft het geen antwoord.’

20 maart: ook WhatsApp-oprichter zegt #DeleteFacebook

De hashtag #DeleteFacebook wordt deze dagen steeds populairder, nadat op 19 maart het aandeel Facebook ook fors heeft verloren op de beurs. Als zelfs WhatsApp-oprichter Brian Acton openlijk oproept Facebook te verwijderen, is het pr-drama compleet. Dezelfde Acton verkocht zijn bedrijf eerder aan Facebook en werd zo miljardair. Het illustreert de glijvlucht waarin Facebook terecht is gekomen.

Van Riel: ‘Het probleem speelt al langer en is breder dan alleen Facebook. De reputatie van techbedrijven is aan het dalen. Intellectuelen waarschuwen al een tijdje voor alle gevaren van het ongebreidelde verzamelen van data door bedrijven als Facebook. Nu begint ook de massa daar genoeg van te krijgen. Het komt nu naar buiten.’

21 maart: Zuckerberg geeft uitleg op CNN

De dag dat the Zuck de stilte verbreekt. In een blogpost geeft hij toe dat Facebook vergissingen heeft begaan. Ook zegt hij dat er nog veel werk aan de winkel is. Later die dag geeft hij een interview aan CNN waar hij door Laurie Segall aan de tand wordt gevoeld over het schandaal dat Facebook inmiddels boven het hoofd lijkt te groeien.

Van Riel: ‘Dat interview was echt pijnlijk om te zien. Zuckerberg zat er als een schooljongen bij die op het matje moest komen en was ook niet goed voorbereid. Segall vrat hem met huid en haar op, hij werd echt gegrild. Dit was heel gênant.’

Juffermans: ‘Wat ik goed vind, is dat Zuckerberg eerlijk toegeeft dat hij fout zit. Meer dan dat kan je niet doen.’ Dat blijkt ook uit iets anders: op 25 maart plaatst Facebook paginagrote advertenties met excuses in kranten. Twee dagen later leidden al problemen tot het uitstellen van de introductie van de slimme speaker.

4 april: het woord aftreden valt

Hoe vaak kan je mea culpa zeggen en beterschap beloven? In een telefonische persconferentie doet Zuckerberg, nadat op 28 maart de privacyinstellingen zichtbaar zijn gemaakt, dat nog maar eens en zegt weer dat het veel tijd zal kosten om alle problemen op te lossen. Maximaal 87 miljoen mensen zijn er getroffen, blijkt nu, meer dan eerder gedacht. Onder hen maximaal 89.000 Nederlanders. Is er binnen het bedrijf discussie over zijn positie, wordt er dan gevraagd. ‘Niet dat ik weet’, zegt Zuckerberg.

Van Riel: ‘Facebook is bedacht door autistische techneuten. Het zijn gewoon uitvinders, Willie Wortels. Alles moet maar kunnen omdat het technisch mogelijk is, maar de menselijke maat ontbreekt. De crisis waarin Facebook nu zit is het gevolg van slecht leiderschap. Hij ziet er niet alleen uit als een schooljongen, hij gedraagt zich ook zo. Met zijn houding van: kijk eens wat we allemaal kunnen. Het zou verstandig zijn hem te vervangen. Facebook geeft hiermee een krachtig signaal af en laat zien dat het menens is met de beloofde veranderingen. Zuckerberg krijgt dan een mooi erebaantje en er komt een topmanager als ceo. Uiteindelijk zal het ook voor Zuckerberg als een verlossing komen. De arme man is nu de kop van jut.’

11 april: de volgende horde

Zuckerberg moet volgende week opdraven in het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden in Washington om tekst en uitleg te geven. En die afgevaardigden zullen hem hard aanpakken. Wat hij kan doen? Het enige wat Juffermans kan bedenken: geef gebruikers de mogelijkheid tot een betaalde optie, waarbij er niet wordt gehandeld in data. 

Van Riel ziet een oplossing in een andere hoek: ‘Facebook, maar ook andere techbedrijven, hunkeren naar regulering vanuit de politiek. Ze zijn te lang te vrij gelaten. Die regels zijn absolute noodzaak. Het hoort bij de volwassenwording: zelf kunnen ze die regels niet opstellen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.