Hoe vaak is een kind niet echt van papa?

Tien procent van de kinderen zegt nietsvermoedend papa tegen de verkeerde man. Dat weet toch iedereen? Het stond tenslotte in de roman 'De passievrucht' van Karel Glastra van Loon. En het NCRV-programma DNA Onbekend leidde jarenlang elke aflevering in met een soortgelijke bewering. Bovendien adverteerde een leverancier van doe-het-zelfvaderschapstests met deze uitspraak.

Beeld anp

Maar het klopt helemaal niet, zeggen wetenschappers al jaren. Hoe zit het dan wel?

'Het eerste onderzoek naar dit fenomeen maakte gebruik van vaderschapstests van mannen die al enorm onzeker waren over hun vaderschap. Daar kwam natuurlijk een hoog percentage uit, want die mannen hadden al argwaan', legt de Leuvense geneticus Maarten Larmuseau uit. 'Huidige onderzoeken maken gebruik van steekproeven die de algemene bevolking beter vertegenwoordigen, bijvoorbeeld van beenmergdonaties van familieleden. Daar gaat het om mensen zonder argwaan die om andere redenen monsters laten afnemen.' Larmuseau doet zelf onderzoek aan de hand van stambomen en het mannelijke Y-chromosoom waarvan elke zoon een identieke kopie van zijn vader ontvangt.

Uit die nieuwe studies blijkt dat het allemaal wel meevalt. 'In de westerse wereld is slechts een tot twee procent van de kinderen een koekoekskind,' vertelt Larmuseau. 'In elk geval in België, Italië, Spanje en Zuid-Afrika. De eerste Nederlandse resultaten geven geen reden te denken dat het hier anders is.'

Dat lage percentage is niet te danken aan de pil of andere voorbehoedsmiddelen. Vroeger waren er net zo weinig koekoekskinderen als nu. Larmuseau toonde dat aan door stambomen van tientallen Belgen tot bijna vijfhonderd jaar terug te onderzoeken en de genetische verwantschap te vergelijken.

Genetisch shoppen

In het dierenrijk is het wel even anders. 'We weten dat bepaalde soorten vissen en vogels genetisch shoppen voor hun kinderen,' zegt Larmuseau. 'Ze hebben een vaste, zorgzame partner, maar maken regelmatig uitstapjes naar andere mannetjes voor sterkere genen in het nest. Dat is goed voor de overlevingskans van de nakomelingen.'

Lang dachten evolutiebiologen dat mensenvrouwen dat ook massaal zouden doen, maar dat idee is dus inmiddels achterhaald. 'Natuurlijk kun je de opvoeding van een kind niet vergelijken met dat van een kuiken,' zegt Larmuseau, 'Een mensenkind heeft meer zorg nodig, waardoor de gevolgen van ontrouw groter zijn. De vader moet ontzettend veel investeren in het kind. Krijgt hij lucht van het bedrog, dan zal hij die investering misschien niet doen. Dan is er minder affectie voor het kind en meer ruzie en geweld tussen de ouders. Dat is allemaal niet bijzonder voordelig voor het kleintje.'

Overigens zijn er culturen waar koekoekskinderen wel degelijk vaak voorkomen. Al is het misschien onjuist te spreken van een buitenechtelijk kind - in die culturen kijkt men anders aan tegen de rol van het vaderschap. 'Bijvoorbeeld in Zuid-Amerika zijn bepaalde etnische groepen die geloven in gedeeld vaderschap. Daar is het normaal dat een kind niet door de sociale vader is verwekt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden