Hoe Trumps imperium zijn buitenlandbeleid beïnvloedt

De zakelijke banden van de familie Trump met buitenlandse partners kunnen in de weg zitten als Amerika moet reageren op gebeurtenissen overzee, vrezen zowel Republikeinen als Democraten. Zullen de VS kritiek leveren op al te innige relaties tussen de overheid en grote zakenimperia die in handen zijn van de politieke elite?

'Wie wordt verantwoordelijk voor de beveiliging van de Trump Towers in de wereld, waarvan terrorismedeskundigen verwachten dat ze aantrekkelijker zullen worden als doelwit voor terroristen?'Beeld anp

Op Thanksgiving Day gaf de Filipijnse projectontwikkelaar José Antonio een groot feest voor vijfhonderd vrienden, werknemers en zakenrelaties in een van de duurste hotels van Manila. Hij had alle reden om dankbaar te zijn.

In oktober benoemde president Rodrigo Duterte hem tot zijn speciale gezant in de Verenigde Staten. Hij was bijna klaar met de bouw van een bijna 150 miljoen euro kostende wolkenkrabber in het financiële district van Manila. En als klap op de vuurpijl was zijn zakenpartner, Donald Trump, net gekozen tot de nieuwe president van de Verenigde Staten.

Na Trumps verkiezingszege vloog Antonio naar New York voor een privé-ontmoeting met zijn zakenpartner Trump en diens kinderen, die ook vanaf het begin bij het project in Manila betrokken waren, net als de kinderen van Antonio. De Trumps en de Antonio's hebben verscheidene projecten op stapel staan in de Filipijnen, waaronder luxe vakantieoorden.

Donald Trump.Beeld afp

De combinatie van rollen die Antonio speelt - zakenpartner van Trump en vertegenwoordiger van de Filipijnen in de Verenigde Staten - roept vragen op, zeker gezien de heikele kwesties die spelen tussen de twee landen. Zo dringt Duterte aan op een 'scheiding' van de Verenigde Staten en wil hij dat de Amerikaanse troepen binnen twee jaar zijn land verlaten.

Andersom heeft de regering-Obama kritiek op de kruistocht die Duterte in eigen land tegen drugs is begonnen, in het kader waarvan duizenden verdachten zonder vorm van proces zijn geëxecuteerd.

Belangenverstrengeling

Voormalige regeringsfunctionarissen uit zowel de Democratische als de Republikeinse partij vragen zich af of de zakelijke banden van de familie Trump met buitenlandse partners in de weg zullen zitten als Amerika moet reageren op gebeurtenissen overzee.

Zal dit de VS verhinderen kritiek te leveren op al te innige relaties tussen de overheid en grote zakenimperia die in handen zijn van de politieke elite? 'Dit is onbekend terrein voor ons, omdat we nooit een president hebben gehad met zo'n enorm zakenimperium, noch in de VS, noch overzee', zegt Michael Green, die onder president Bush jr. in de nationale veiligheidsraad zat.

Lange arm

Uit het financiële verslag van Trump blijkt dat hij in twintig landen zakelijke belangen heeft - van India en Indonesië tot Uruguay. Dat is mogelijk nog niet alles, aangezien Trump weigert zijn belastingpapieren openbaar te maken en te onthullen wie zijn geldschieters zijn.

In een gesprek met The New York Times pochte Trump over de mondiale reikwijdte van zijn bedrijf en verzekerde hij dat zijn familie het concern zal blijven besturen, ook nadat hij is aangetreden als president. Volgens zijn woordvoerster, Hope Hicks, kijken Trump en zijn kinderen nu hoe zij eventuele gevallen van belangenverstrengeling kunnen voorkomen.

Het zal niet eenvoudig zijn spanningen te voorkomen tussen zijn prioriteiten als president en de belangen van zijn bedrijven. Zo loopt er in Brazilië een onderzoek naar mogelijke corruptie bij de bouw van het chique Trump Hotel - Rio de Janeiro.

Verscheidene onroerendgoedprojecten van Trump in India, een land waar hij meer projecten heeft dan in welk ander land ook buiten Noord-Amerika, worden uitgevoerd door bedrijven van families die nauwe banden hebben met India's belangrijkste politieke partij. Dat zou ertoe kunnen leiden dat Indiase regeringsfunctionarissen Trumps projecten voordelen verlenen of staatsbanken onder druk zetten hem gunstige leningen te verstrekken.

In Ierland en Schotland vechten de managers van zijn golfbanen oorlogen uit met milieu-organisaties, conflicten waarbij hij binnenkort als president betrokken dreigt te raken. In Turkije wilde president Erdogan Trumps naam van de Trump Towers in Istanbul laten verwijderen nadat Trump had voorgesteld geen moslims meer in de VS toe te laten.

De roep om actie tegen de Trump Towers verstomde later, nadat Trump Erdogan had verdedigd tegen de kritiek dat hij al te hard tegen de oppositie had opgetreden na de mislukte staatsgreep van afgelopen zomer. Dat riep de vraag op of Trump zich misschien liet leiden door zijn zakelijke belangen in Turkije.

Kritiek

Sommige Congresleden vinden dat Trump meer openheid moet geven over zijn buitenlandse belangen, of dat het Congres er een onderzoek naar moet instellen. 'U heeft terecht kritiek op Hillary gehad wegens de Clinton Foundation', zei het Republikeinse Congreslid Justin Amash op Twitter. 'Als u contracten heeft met buitenlandse regeringen is dat ook een grote zaak. #DrainThe Swamp was de campagneleuze waarmee Trump beloofde de 'corruptie in Washington' aan te pakken.

David Kramer, die als onderminister van Buitenlandse Zaken onder president Bush diende, zei te vrezen dat Trumps zakelijke belangen overzee het weleens moeilijker kunnen maken campagne te voeren in de wereld tegen corruptie en tegen het binnenslepen van overheidscontracten met behulp van smeergeld, iets waarvoor zijn Republikeinse en Democratische voorgangers zich al tientallen jaren hebben ingezet.

Zelfs al vragen Trump en zijn kinderen geen gunsten van buitenlandse regeringen, dan nog voelen buitenlandse overheidsambtenaren zich mogelijk gedwongen zijn projecten voorrang te geven in de hoop dat zij in een goed blaadje komen te staan bij de nieuwe president.

'Dit zal het Amerikaanse buitenlandbeleid en onze betrekkingen met andere landen aanzienlijk compliceren', zegt Michael Fuchs, die tot voor kort op de afdeling Azië van het ministerie van Buitenlandse Zaken werkte. Tegelijkertijd zullen Amerikaanse diplomaten die in landen werken waar Trump zakelijke belangen heeft volgens Fuchs mogelijk aarzelen maatregelen te nemen die zijn zakenpartners niet goed uitkomen.

Dan is er nog een kwestie: wie wordt verantwoordelijk voor de beveiliging van de Trump Towers in de wereld, waarvan terrorisme-deskundigen verwachten dat ze nu aantrekkelijker zullen worden als doelwit voor terroristen?

Nog geen verandering

In elk geval is duidelijk dat Trump sinds zijn verkiezing weinig moeite heeft gedaan zijn zakelijke belangen te scheiden van zijn voorbereidingen voor het Witte Huis.

Dat blijkt wel uit het feit dat Trump of zijn kinderen zakenrelaties uit India en de Filipijnen in zijn kantoor ontvingen en dat Trump zijn bezwaren tegen een windmolenpark bij zijn golfbaan in Schotland aan de orde stelde tijdens een gesprek met vertrekkend UKIP-leider Nigel Farage, zijn politieke geestverwant uit Groot-Brittannië.

Opvallend was ook dat zijn dochter Ivanka, die verantwoordelijk is voor het uitbouwen van Trumps netwerk van hotels in de hele wereld, mee mocht doen bij Trumps gesprekken met de leiders van Turkije, Argentinië en Japan.

Financieel voordeel

In zijn gesprek met The New York Times erkende Trump dat zijn verhuizing naar het Witte Huis zijn familie waarschijnlijk financieel voordeel zal opleveren. Hij wees daarbij op zijn nieuwe hotel op steenworp afstand van het Witte Huis, waarvan zijn bedrijf hoopt dat het de nieuwe pleisterplaats zal worden voor buitenlandse diplomaten die hem of zijn team willen spreken.

Volgens de wet is het niet verboden voor Trump dingen te doen waarvan hij of zijn familie financieel profiteren: de president is gevrijwaard van het grootste deel van de regels die belangenverstrengeling aangaan.

Maar volgens de Grondwet mag hij geen betalingen of giften aannemen van buitenlandse entiteiten. Volgens sommige juristen zou dat ook betrekking hebben op het verhuren van een verdieping in Trump Tower in New York aan een buitenlandse bank, of als hij buitenlandse diplomaten onderbrengt in een van zijn hotels.

Trump erkende vorige week dat zijn hotels nu misschien gewilder zijn dan voorheen. 'Daar kan ik niets aan doen en het kan me ook niet schelen. Het enige dat belangrijk is voor mij is het land te besturen.'

Trump heeft volgens Robert Blackwill, die onder president Bush ambassadeur in India was, nog steeds een kans om te laten zien dat hij aan deze uitdagingen het hoofd kan bieden als hij in het Witte Huis zit. 'Laten we afwachten en niet bijvoorbaat een oordeel hebben', zegt Blackwill, een Republikein die zo kritisch tegenover Trump stond dat hij voor Hillary Clinton stemde. 'Ik wil zien wat hij als president gaat doen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden