Analyse

Hoe Trump ook redeneert, rationeel is het niet

Het besluit van de Amerikaanse president Trump om het inreizen van burgers uit zeven moslimlanden te verbieden lijkt halsoverkop genomen. Verzet ertegen komt dan ook van alle kanten, zelfs uit Republikeinse kring.

Demonstratief gebed zondagavond tegen het inreisverbod van Trump op de luchthaven van Dallas, Texas. Beeld reuters

Wie hadden er eigenlijk nagedacht over het moslimdecreet dat vrijdag werd ingevoerd door de president van Amerika? Een maatregel om vier maanden geen vluchtelingen meer op te nemen en helemaal geen Syriërs meer, en drie maanden niemand meer toe te laten uit zeven in meerderheid islamitische landen?

Niet het ministerie van Binnenlandse Veiligheid, niet dat van Justitie, niet dat van Buitenlandse Zaken, en niet de juristen van de National Security Council, zeggen bronnen bij de departementen tegen uiteenlopende media. De uitvoerende instanties - de douane en immigratiedienst - kregen pas een korte instructie toen de Amerikaanse president zijn decreet al tekende. Wetten en praktische bezwaren moeten niet in de weg staan als je een droom hebt en daar een daad van wilt maken.

Nee, er waren maar een paar mensen die erover hadden nagedacht. Stephen Bannon, de rechts-populistische chefstrateeg in het Witte Huis. Stephen Miller, de anti-immigratieadviseur (de twee Steves die ook Trumps inaugurele rede hebben geschreven). En Donald Trump zelf, wellicht.

En dan krijg je dit.

Nadat de operatie vrijdag met veel daadkracht in werking was gesteld, leidde die onmiddellijk tot chaos, ontreddering en verontwaardiging bij de betrokken instanties, de getroffenen, grote delen van de Amerikaanse bevolking en de internationale gemeenschap. Op vliegvelden werden honderd pas aangekomen passagiers vastgezet, op buitenlandse vliegvelden werden er tweehonderd geweigerd en duizenden Amerikanen togen naar de luchthavens om te demonstreren tegen de onwaardige behandeling.

Verzet van alle kanten

Het leidde tot de eerste rechtszaak tegen het beleid van de president en tot zijn eerste nederlaag. Een rechter in New York verbood de uitzetting van vluchtelingen die de vereiste papieren hadden om Amerika binnen te komen. Het is een opmaat naar nog meer juridisch verzet.

Ook veel (decentrale) autoriteiten lieten dit weekend weten zich tegen de presidentiële actie te verzetten. De New Yorkse gouverneur Andrew Cuomo verklaarde dat zijn instanties alles moeten doen om de gestrande vluchtelingen te helpen. De hoogste aanklagers van zestien Amerikaanse staten vaardigden zondag een gezamenlijke verklaring uit waarin zij het beleid van Trump veroordelen.

De bestuursvoorzitters van Google, Apple, Facebook en Twitter uitten felle kritiek. Apple-voorman Tim Cook zei dat 'Apple niet zou bestaan zonder immigratie'. De bedrijven uit Silicon Valley vrezen dat werknemers met een van de verkeerde zeven nationaliteiten na een familiebezoek of vakantie in het buitenland niet kunnen terugkeren.

Eerste dissidenten

De Republikeinse partijleiders Paul Ryan en Mitch McConnell gingen mee met de moslimbegrenzing en veel andere conservatieven verstopten zich dit weekend. Toch waren ook daar de eerste dissidente geluiden te horen. Charlie Dent uit Pennsylvania, met veel Syriërs in zijn thuisbasis Allentown, noemde de maatregel 'belachelijk'. Senator Jeff Flake noemde het 'onaanvaardbaar als zelfs legale bezitters van een verblijfsvergunning worden opgesloten'. Justin Amash uit Michigan zei dat het ongrondwettig was. De senatoren John McCain en Lindsey Graham zeiden zondag te vrezen dat Amerika onveiliger in plaats van veiliger is geworden.

Ook internationaal waren de reacties scherp. Iran zei de visa voor Amerikanen te beperken, in Irak werd de ban 'oneerlijk' genoemd en ook daar gingen stemmen op Amerikanen te weren. Niet alleen de landen die het doelwit zijn van de actie, maar ook bondgenoten zoals Duitsland en Canada reageerden afwijzend. De Canadese premier Trudeau twitterde dat Canada de door de Amerikanen geweigerde vluchtelingen zal opnemen. Nederland wees het decreet af en gaat met Duitsland onderzoeken wat het betekent voor inwoners met een tweede nationaliteit uit een van de 'foute' landen. Het imago van Amerika heeft na een week Trump een geweldige deuk opgelopen - hoezeer zijn beleid ook in lijn is met zijn campagnebeloften.

'De prijs van veilige grenzen'

Wat was de bedoeling van het decreet? In de argumentatie ging het steeds over de nationale veiligheid. Dat is een geldig argument: een van de eerste taken van een regering is om haar burgers veiligheid te garanderen. Maar het decreet deed helemaal niets om die veiligheid te vergroten - integendeel. Dat betekent dat de opstellers óf niet rationeel kunnen redeneren óf andere motieven hadden.

Want wat de veiligheid betreft: de plegers van door Al Qaida en Islamitische Staat geïnspireerde aanslagen tijdens de Obama-periode waren bijna allemaal Amerikaanse staatsburgers. Alleen Tafsheen Malik, de vrouwelijke schutter in San Bernardino, had een verblijfsvergunning, na haar huwelijk met de andere schutter. De zeven landen uit het decreet, waarvan de inwoners sinds vrijdag worden geweigerd, zijn geen hofleveranciers van terroristen in Amerika - mede omdat er al strenge toelatingseisen zijn.

De maatregel houdt dan ook vooral mensen tegen die, zoals de meeste mensen, goede bedoelingen hebben. Zaterdag werden twee bejaarde Iraniërs in rolstoelen gearresteerd die hun zoon kwamen bezoeken. Een (christelijk) Syrisch gezin werd teruggestuurd naar Qatar, nadat zij al een decennium bezig waren met het verkrijgen van een verblijfsvergunning.

'Dat is de prijs van veilige grenzen', hield Witte Huis-adviseur Kellyanne Conway vol, in een interview met ABC zondag. Maar volgens Brookings-analist Benjamin Wittes is die redenering onzin. 'Wanneer doe je deze dingen? Dat doe je wanneer anti-islamitische symboolpolitiek belangrijker is dan werkelijke veiligheidsbelangen. Dat doe je als je een weloverwogen beslissing hebt genomen om de levens van mensen moeilijker te maken, om tegenover het publiek een punt te maken.'

Wittes is geen overdreven voorvechter van burgerrechten. Hij is fel voorstander van anti-terreurmaatregelen, hij is voor drone-aanvallen, voor Guantánamo, voor surveillance, en niet per se tegen martelen. Maar, zegt hij, dat beleid was nooit kwaadwillend bedóéld. De dreiging was reëel en de schade was nevenschade, zoals dat eufemistisch heet. Dit moslimdecreet daarentegen veroorzaakt volgens hem problemen voor honderden mensen 'omdat dat precies de bedoeling is'.

Dat is niet alleen Wittes opgevallen. Het is dankzij deze brutaliteit van Bannon (die inmiddels van Trump toegang heeft gekregen tot de Veiligheidsraad) en consorten dat er zo snel een reactie kwam. De inhumane gevolgen waren zo duidelijk dat een humane reactie onvermijdelijk was. De rechter en de demonstranten bij de vliegvelden bezorgden Trump binnen 24 uur zijn eerste nederlaag. Wanneer Trumps decreet beter doortimmerd was geweest en met enige bureaucratische distantie was ingevoerd, was de oppositie misschien niet zo fel geweest.

Intussen liet de rechtse website Breitbart, het doorgeefluik van het Witte Huis waarvan Bannon tot een paar maanden geleden hoofdredacteur was, andere geluiden horen. De rechterlijke uitspraak was gedaan door een 'door Obama aangewezen rechter', waarmee die rechter meteen werd gepolitiseerd en gediskwalificeerd. En de protesten waren georganiseerd door een 'aan terroristen gelieerde organisatie'. Propaganda als wapen tegen de oppositie: het is duidelijk wie daarover hebben nagedacht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden