Hoe Trump de Senaat kan omzeilen

President wil de 'nucleaire optie'

De nominatie van Neil Gorsuch als nieuwe opperrechter roept veel weerstand op onder Democraten. Dat kan zijn benoeming in de weg staan, maar volgens Trump heeft de voorzitter van de Senaat de oplossing in handen. 'Mitch, ga nucleair.'

Neil Gorsuch woensdag in het Witte Huis bij de bekendmaking van zijn nominatie voor het hooggerechtshof. Rechts begroet Trump Gorsuch's vrouw Louise. Beeld Hollandse Hoogte

Donald Trump wil dat de Senaat de Democratische oppositie tegen de benoeming van de conservatieve opperrechter Neil Gorsuch omzeilt met de zogeheten 'nucleaire optie'. Door een machtswoord van de Republikeinen zouden ze aan een simpele meerderheid, en dus aan zichzelf, genoeg hebben.

Dat zei de Amerikaanse president woensdag in een onderonsje met conservatieve groeperingen. 'Als we straks vastlopen, dan zou ik zeggen, Mitch, ga nucleair, als je kunt.' Daarmee richtte hij zich tot Mitch McConnell, de leider van de Republikeinen in de Senaat. 'Het zou absoluut zonde zijn als een man met deze kwaliteiten gevangen zou worden in het web.'

Donald Trump. Beeld AFP

Onzeker

Voor de benoeming van een lid van het Amerikaanse Hooggerechtshof zijn zestig van de honderd stemmen in de Senaat nodig. Aangezien de Republikeinen 52 zetels bezetten, hebben ze nog acht stemmen nodig van de oppositie. Gezien de felle reacties die de voordracht woensdag opriep, is het onzeker of ze daarop kunnen rekenen.

Daarom stelt Trump voor om de 'filibuster'-tactiek, een obstructieprocedure die de zestig stemmen noodzakelijk maakt, weg te nemen. Dat kan de voorzitter van de Senaat op eigen houtje besluiten. Het resultaat daarvan zou zijn dat een gewone meerderheid volstaat, en de Republikeinen de benoeming in eigen hand nemen.

Trumps uitspraak volgt op een dag van felle reacties van Democratische hardliners. 'Ik heb serieuze twijfel over rechter Gorsuch', zei bijvoorbeeld Chuck Schumer, de leider van de Democraten in de Senaat. 'Hij heeft meermaals laten zien de belangen van bedrijven boven die van arbeiders te stellen, en staat vijandig tegenover vrouwenrechten.'

'Diefstal'

De Democraten zijn ook gefrustreerd over de 'diefstal' van de negende zetel in het Supreme Court door de Republikeinen. Twee maanden nadat in februari vorig jaar Antonin Scalia was gestorven, nomineerde president Obama al een opvolger, de politiek vrij neutrale Merrick Garland. Maar de Republikeinen (die toen al de baas waren in de Senaat) gunden hem niet eens een hoorzitting: zij gokten op een Republikeinse verkiezingsoverwinning, waarna ze zelf iemand konden aanwijzen. Dat is nu gebeurd.

Deze gang van zaken is niet eerder vertoond. De Republikeinen verdedigden hun handelswijze met de mededeling dat Obama in zijn laatste jaar zat, maar dat argument heeft geen juridische basis. De Democraten noemden de blokkade ongrondwettig.

Het bleek wel een tactische zet van de Republikeinen, omdat die daarmee aan conservatieve partijgenoten een belangrijk argument gaven om op Trump te stemmen. De leden van het Supreme Court worden in principe voor het leven gekozen (of tot ze met pensioen willen gaan). Met een benoeming kunnen presidenten dus ver over hun eigen termijn heen regeren. De besluiten van het Hof, dat het laatste woord heeft in zaken die het gepolariseerde Amerika tot op het bot verdelen, hebben vaak decennia implicaties. De verkiezingsbelofte van Trump, die tijdens de campagne een lijst conservatieve kandidaten voor de vacature opstelde, heeft veel christelijke stemmers overgehaald.

Felle gevechten

De politieke benoemingen van rechters leiden al een paar jaar tot felle gevechten tussen Republikeinen en Democraten. De zogeheten filibuster is daarvan een belangrijk element: deze blokkade heeft tot gevolg dat een benoeming zestig van de honderd stemmen vereist, in plaats van 51.

In 2013, toen Obama president was en de Republikeinen een minderheid hadden in de Senaat, waren zij het die met zulke blokkades dwarslagen. Ze deden dat zo hardnekkig (de Republikeinen lieten vacatures liever leeg dan dat ze met Democraten werden gevuld), dat de Democraten besloten het recht van filibusteren voor de meeste benoemingen te schrappen. Met de druk op de nucleaire knop omzeilden zij de blokkades. Alleen voor het ambt van opperrechter lieten zij de filibuster (en dus de noodzaak van zestig zetels) intact.

Het is een trieste dag in de geschiedenis van de Senaat, zei McConnell destijds. Nu kijkt hij anders aan tegen deze optie. 'De Democraten hebben de norm gezet. Zij hebben hem gezet. Mijn collega van de andere partij heeft iets bedacht, en dat is waar we nu zijn. Alles wat we willen doen is een geweldige kandidaat benoemen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.