Hoe toepasbaar is Frans recht op onbereikbaarheid?

Franse werknemers hebben het recht gekregen niet verbonden te zijn. Voortaan krijgen ze in privétijd geen e-mail of telefoontjes meer van de baas.

Voor het kantoor van Société Générale in La Défense wordt gerookt en gemaild. Foto Bart Koetsier

'Mijn vrouw wordt soms boos als ik weer mijn e-mail check. Dan doe ik het weleens stiekem', zegt business-analist Meher Baouani (29). Hij rookt een sigaretje voor het hoofdkantoor van de grote bank Société Générale in La Défense, de zakenwijk van Parijs. De mail stroomt altijd maar door, tot diep in de avond, tot in de weekenden en vakanties toe. Je kunt de berichtenstroom negeren, maar dan ben je bang dat je iets mist. 'Het gaat ten koste van het privéleven', zegt hij. Ruim driekwart van het hoger personeel in Frankrijk is het met hem eens.

Sinds 1 januari worden Franse werknemers als Baouani beschermd door de wet. Ze hebben le droit à la déconnexion, 'het recht om niet verbonden te zijn'. Buiten kantoortijd mogen ze hun telefoon uitzetten en hoeven ze niet meer te reageren op mails van chefs, collega's of klanten. Zo kunnen ze echt uitrusten en wordt het risico op een burn-out verkleind. Met de wet heeft Frankrijk een wereldprimeur, maar het is zeer de vraag in hoeverre dit recht op onbereikbaarheid zal worden geëerbiedigd.

In La Défense zetelen de toonaangevende bedrijven van Frankrijk, in een futuristisch landschap van wolkenkrabbers en spiegelpaleizen die geld en macht uitstralen. Het recht op onbereikbaarheid is er niet bepaald het gesprek van de dag. De meeste mensen hebben er vaag van gehoord. Ze vinden het wel een goed plan. 'Zo'n wet is nodig', zegt César Lazzarini (41), marketingmanager van elektriciteitsmaatschappij EDF. 'Ze beschermt werknemers tegen te veeleisende patrons en tegen de sociale druk van collega's. Als de een altijd verbonden is, voelen de anderen zich gedwongen dat ook te zijn. Zelf heb ik daar overigens niet zo'n last van. Ik zet mijn telefoon na negen uur 's avonds uit.'

Cliché

Het recht op onbereikbaarheid past bij het clichébeeld van Frankrijk als een land van verworven rechten, machtige vakbonden, lange vakanties en de 35-urige werkweek. Terwijl de Chinezen zich suf werken, zetten de Fransen hun telefoon uit. Maar ook in andere landen wordt volop nagedacht over manieren om de communicatiestroom in te dammen. De pioniers op dit gebied komen uit onverdachte hoek: de Duitse auto-industrie. Bij Volkswagen geldt sinds 2011 een 'E-mailsperre' voor werknemers met een diensttelefoon: tussen 18.15 uur 's avonds en 7 uur 's ochtends worden de e-mailservers op stand-by gezet. Berichten die 's avonds worden gestuurd, komen dus pas 's ochtends uit de pijplijn. Daimler heeft het project Mail on Holiday. E-mails naar een werknemer die op vakantie is, worden meteen vernietigd. De afzender wordt verzocht zich tot iemand anders te wenden of het bericht nogmaals te versturen als de geadresseerde terug is van verlof. Zo wordt de werknemer tegen zichzelf in bescherming genomen: als hij op het strand ligt, krijgt hij zijn nieuwe e-mails niet te zien.

Paardemiddel

Zulke technologische ingrepen zijn een paardenmiddel, zei de arbeidspsychologe Magali Prost in Le Monde. Ze tasten de autonomie van de werknemer aan. Waarom zou iemand 's avonds zijn mail niet mogen checken, als hij overdag razend druk is?

Volgens Prost schuilt de oorzaak van overbelasting niet alleen in de moderne communicatietechnologie, maar ook in de hiërarchische Franse arbeidscultuur. 'In Frankrijk wordt het als positief en alert gezien om vrijdagavond meteen op een mail van de chef te reageren', zegt Prost. Volgens de consultant Jean-Claude Delgenes worden mensen vaak beoordeeld 'op hun vermogen zich op te offeren voor het bedrijf'.

De hedendaagse communicatiecultuur kan problemen veroorzaken, daarover is iedereen het wel eens. Maar kan zij ook per wet worden omgebogen? Een manager van Société Générale betwijfelt het. 'Het recht op onbereikbaarheid is een sympathiek concept. Maar je hebt de wet en de toepassing van de wet. Dat zijn twee heel verschillende dingen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.