Hoe Teeven door de rechter werd gedwongen Van der G. gelijk te geven

Over zes weken komt de moordenaar van Pim Fortuyn onder voorwaarden vrij. Sinds januari gaat hij al maandelijks op proefverlof. Premier Rutte en verantwoordelijk staatssecretaris Teeven hebben zich hiertegen verzet. Maar telkens stelde de rechter Van der G. in het gelijk. Een overzicht, van verkiezingsbelofte tot proefverlof en vrijlating.

Teeven geeft toelichting op de vervroegde vrijlating van Van der G. (volgens een woordvoerder kampt de staatssecretaris met een ontsteking onder zijn linker oog). Beeld anp

26 augustus 2012: 'Proefverlof Van der G. is einde minister van Justitie'
In het RTL-lijsttrekkersdebat voor de Tweede Kamerverkiezingen van september 2012 vraagt presentator Frits Wester naar de mening van VVD-lijsttrekker Mark Rutte over proefverlof voor Volkert van der G. Rutte: 'Daar ben ik tegen.'

Wester: 'Wat als uw minister van Justitie dan zegt: ik ben toch voornemens dat proefverlof te verlenen.' Rutte: 'Dan hebben wij een groot probleem. Volkert van der G. heeft een politieke moord gepleegd. Het is voor mij ondenkbaar dat deze man ooit proefverlof krijgt, dus dat is dan het einde van de minister van Justitie.'

Ruim twee weken later wordt de VVD de grootste partij bij de verkiezingen en begint de formatie met die andere grote winnaar, de PvdA. In het nieuwe kabinet krijgt VVD'er Fred Teeven wederom de functie van staatssecretaris van Justitie. Het vraagstuk Van der G. komt in zijn portefeuille. Het lukt hem niet om te voorkomen dat de moordenaar van Pim Fortuyn in januari 2014 proefverlof krijgt en op 2 mei aanstaande, na tweederde van zijn straf te hebben uitgezeten, voorwaardelijk vrij komt.

Rutte bij het RTL-lijsttrekkersdebat. Beeld RTL

29 november 2012: 'Maatschappelijke onrust reden om proefverlof tegen te houden'
Bij de behandeling van de begroting van het ministerie van Veiligheid en Justitie vraagt PVV-Kamerlid Lilian Helder aan staatssecretaris Teeven of Van der G. vervroegd vrij kan komen. Teeven zegt dat het 'niet kies' zou zijn om over individuele gevallen te spreken, maar wil wel de regels rond invrijheidstelling uitleggen.

Teeven: 'Ik kan me herinneren dat de premier van dit kabinet zich daar, ik meen zelfs in de verkiezingstijd, nog over heeft uitgelaten. Ik ben blij dat mevrouw Helder mij in staat stelt om het voor eens en altijd duidelijk uit te leggen, voordat we nu weer denken dat er een belofte wordt gebroken terwijl dat niet het geval is!' Dit citaat staat met uitroepteken in de handelingen van de Tweede Kamer.

De staatssecretaris zegt vervolgens dat vervroegde voorwaardelijke vrijlating een zaak is van het Openbaar Ministerie. 'Dat beslist de rechter.' De politiek heeft wel wat in te brengen als het aankomt op proefverlof, zegt hij.

'Er zijn zo'n 84 gedetineerden over wie ik mij periodiek laat voorlichten. Daar kijk ik dus persoonlijk naar. Als maatschappelijke onrust of een geschokte rechtsorde een reden zijn om iemand niet vervroegd in vrijheid te stellen, wordt iemand niet vervroegd in vrijheid gesteld, ook al gedraagt hij zich buitengewoon goed in de inrichting. Dat is de feitelijke situatie.'

PVV-Kamerlid Lilian Helder in debat met staatssecretaris Teeven. Beeld ANP

Februari 2013: Gevangenisdirecteur verzet zich tegen proefverlof
In mei 2014 heeft Van der G. er tweederde van zijn straf opzitten, 12 van de 18 jaar. In de anderhalf jaar voor deze datum komt hij in aanmerking voor proefverlof. Gedetineerden die bijna terugkeren in de samenleving mogen met korte uitstapjes alvast wennen aan het leven buiten de gevangenis. De directeur kan zich hier echter tegen verzetten en die van de gevangenis in Zwolle, waar Van der G zijn dagen slijt, doet dat ook. Hij wijst de aanvraag van februari 2013 af. Van der G. gaat hiertegen in beroep.

30 september 2013 'Belang verlof prevaleren boven maatschappelijke onrust'
De Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming geeft Van der G. gelijk. Deze raad oordeelt onder andere over de uitvoering van straffen. Tegen een uitspraak van de RSJ kan niet in beroep worden gegaan.

De gevangenisdirecteur bracht de mogelijke maatschappelijk onrust in als reden om Van der G. geen proefverlof te verlenen. De RSJ haalt de grote aandacht voor de zaak juist aan om het belang van reïntegratie 'op een verantwoorden en geleidelijke manier' te onderstrepen. Van der G. moet wennen aan de samenleving, maar de samenleving moet ook wennen aan hem. Proefverlof is daarbij 'het middel bij uitstek'.

De RSJ: 'Van de directeur en bij uitstek van de staatsecretaris kan worden verlangd dat zij hiervoor zorg dragen. De beroepscommissie is van oordeel dat het belang om aan klager verlof te verlenen in dit stadium van de detentie dient te prevaleren boven de mogelijke maatschappelijke onrust en de risico's die verlofverlening aan klager met zich mee kan brengen. Derhalve wordt de staatssecretaris opgedragen om een nieuwe beslissing te nemen op de verlofaanvraag.'

4 oktober 2013: Rutte neemt campagne-uitspraak niet terug
Op de wekelijkse persconferentie wordt de premier gevraagd naar zijn uitspraak in de verkiezingscampagne van 2012. De premier neemt zijn uitspraak niet terug, maar herhaalt hem ook niet. 'Die uitspraak heb ik gedaan, die ligt er. U kent mijn opvatting. Maar het is nu aan de staatssecretaris om een besluit te nemen.'

Premier Rutte bij zijn wekelijkse persconferentie in perscentrum Nieuwspoort. Beeld anp

11 oktober 2013: 'Binnen de muren van gevangenis voorbereiden op samenleving'
Staatssecretaris Teeven houdt voet bij stuk. De veiligheidsoperatie en de bijkomende risico's die gepaard zouden gaan met een uitstapje van Van der G. wegen niet op tegen de argumenten van de RSJ. Hij presenteert een reïntegratieplan waarmee Van der G. zich binnen de muren van de gevangenis kan voorbereiden op de samenleving. Hij krijgt meer bezoekmomenten en mag oefenen met contact met instellingen als de bank, de gemeente en de Belastingdienst.

Teeven: 'Daarnaast wordt het Van der G. toegestaan maximaal zes keer voor een periode van maximaal zestig uur zonder direct toezicht te mogen verblijven in een eigen woning binnen de gevangenismuren.'

Van der G. gaat opnieuw in beroep.

Staatssecretaris Teeven in de Tweede Kamer. Beeld anp

10 december 2013: 'Van der G. moet met verlof'
De RSJ is onverbiddelijk: Van der G. moet met verlof. 'De beroepscommissie vernietigt de beslissing van de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie van 11 oktober 2013. De RSJ bepaalt dat de staatssecretaris Volkert van der G. vanaf 1 februari 2014 tot aan zijn voorwaardelijke invrijheidstelling in mei 2014 maandelijks verlof dient te verlenen. Het plan van Teeven beoordeelt de RSJ als 'ontoereikend'.

20 januari 2014: 'Van der G. is met proefverlof geweest'
Teeven laat in een brief aan de Tweede Kamer weten dat Van der G. met proefverlof is geweest. Voor de camera van de NOS zegt hij: 'Ik was ertegen, maar de rechter heeft gesproken. En dan gaan we dat uitvoeren. Het is goed verlopen, geen probleem. Laten we daar blij om zijn.'

Volkert van der G. in april 2003. Beeld anp

26 maart 2014: 'Per 2 mei voorwaardelijk vrij'
De staatssecretaris laat weten dat het OM heeft besloten om Van der G. per 2 mei onder voorwaarden vrij te laten. Hij is van oordeel dat het OM 'weloverwogen en zorgvuldig' tot dit besluit is gekomen. 'Ik heb de Tweede Kamer dan ook zojuist geïnformeerd dat ik de conclusies van het Openbaar Ministerie deel en uitstel of afstel van de voorwaardelijke invrijheidstelling van Volkert van der G. niet aan de orde acht', zegt hij in een korte verklaring.

Van der G. zal zich wekelijks moeten melden bij de reclassering. Hij mag niet in in Rotterdam, Hilversum, Den Haag en de woonplaatsen van nabestaanden van Fortuyn komen. Hij mag geen contact hebben met nabestaanden of met de media. Hij wordt gevolgd met gps en verplicht begeleid door een psycholoog.

Zie hier een uitgebreide tijdlijn van het proces Van der G. Van de moord op Fortuyn in 2002 tot de vervroegde vrijlating van Van der G. in mei 2014.

Teeven geeft toelichting op de vervroegde vrijlating van Van der G. (volgens een woordvoerder kampt de staatssecretaris met een ontsteking onder zijn linker oog). Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden