AnalyseStikstofcrisis

Hoe staat het ervoor met de stikstofplannen?

Vrijdag praat minister Schouten van Landbouw de Tweede Kamer weer bij over het stikstofdossier. Deze week heeft zij weer volop overleg gevoerd in de coalitie, met de landbouworganisaties (dat overleg werd woensdag afgebroken en wordt vrijdagochtend hervat) en de provincies. Welke stappen zijn er al gezet en wat moet er verder nog gebeuren?

Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Deze maatregelen zijn al genomen
Om de vergunningverlening weer op gang te krijgen na het stikstofarrest van 29 mei, moest eerst de stikstofrekenmodule van het Rijk worden aangepast. Ondernemers gebruiken die module om te berekenen of ze voor een bepaald project een natuurvergunning moeten aanvragen. De oude versie van deze Aerius Calculator was gebaseerd op de Programmatische Aanpak Stikstof (Pas) die door de Raad van State onwettig is verklaard. Op 16 september kwam een aangepaste versie van Aerius in bedrijf. Economische activiteiten die geen stikstofschade in natuurgebieden aanrichten kunnen sindsdien weer doorgaan.

Als de Aerius-module berekent dat de stikstofuitstoot van het project wél schadelijk is voor beschermde natuur, moet de ondernemer een natuurvergunning aanvragen. Die kan nu al op twee manieren worden verkregen. Ten eerste door het zogenoemde ‘intern salderen’. De extra stikstofuitstoot wordt dan binnen het project of het bedrijf gecompenseerd. Bijvoorbeeld een bouwondernemer die de stikstofuitstoot van de bouwactiviteiten compenseert met uitstootverminderende maatregelen op de bouwplaats (zoals elektrisch bouwmaterieel) of een boer die de uitstoot van extra koeien compenseert met een verduurzaming van zijn stal. Dit is alleen een oplossing voor kleinere projecten die hun extra uitstoot zelf kunnen compenseren.

Voor projecten van groot maatschappelijk belang (zoals de aanleg van belangrijke wegen en andere infrastructuur) die zoveel stikstof produceren dat de uitstoot niet intern gecompenseerd kan worden, kan de vergunningaanvrager een ontheffing aanvragen op basis van de ADC-toets. De aanvrager moet dan in zijn projectvoorstel wel meteen duidelijk maken hoe hij de schadelijke stikstofuitstoot door maatregelen elders wil compenseren. Dat laatste kan bijvoorbeeld door een snelheidsverlaging op snelwegen in de buurt of door veehouders uit te kopen (‘extern salderen’). Extern salderen is op dit moment nog niet mogelijk. De minister moet namelijk eerst besluiten wat er moet gebeuren met de zogenoemde ‘dierrechten’ van veehouders die hun bedrijf willen beëindigen. Dat zijn fosfaat- of dierproductierechten die de veehouder het recht geven een bepaald aantal dieren te houden.

Dit gaat Schouten vrijdag aankondigen
Schouten zal in haar Kamerbrief van vrijdag meer duidelijkheid geven op dit punt. Waarschijnlijk zullen de dierrechten van stoppende boeren (deels) worden ingetrokken om te voorkomen dat andere boerenbedrijven die rechten kunnen opkopen en gebruiken om hun veestapel uit te breiden (en dus méér stikstof te produceren). Schouten moet hiervoor de Meststoffenwet aanpassen. Als zij een besluit neemt over de dierrechten, kan de uitkoop van veehouderijen in principe van start gaan. Dinsdag lekte al uit dat het kabinet 350 miljoen euro subsidie heeft uitgetrokken voor het (vrijwillig, niet gedwongen) opkopen van veehouderijen. Schoutens brief bevat waarschijnlijk ook meer informatie over de randvoorwaarden van dat uitkopen. Zo mogen er niet te veel boerderijen op één plek tegelijk verdwijnen. Veehouders die gebruikmaken van ‘extern salderen’ mogen maar 70 procent van hun stikstofproductie verkopen aan een projectontwikkelaar die wil bouwen of aan een veehouder die zijn veestapel wil uitbreiden. Bij elke salderingstransactie roomt het Rijk 30 procent af om de landelijke stikstofuitstoot structureel te verlagen.

In de Kamerbrief van Schouten zal ook staan dat het kabinet 175 tot 200 miljoen euro reserveert voor stikstofreducerende maatregelen op boerenbedrijven. Dit moet boeren die willen uitbreiden helpen bij het ‘intern salderen’. Terwijl D66 liefst zoveel mogelijk veehouders wil uitkopen, willen de andere drie coalitiepartijen de boeren die hun bedrijf willen voortzetten zoveel mogelijk perspectief bieden. Daarom zetten zij liever in op verduurzaming van stallen en de productie. Veehouders die hun bedrijf willen vergroenen kunnen straks aanspraak maken op extra subsidie. Die bijna 200 miljoen euro kan bijvoorbeeld besteed worden aan luchtwassers in stallen of innovatieve stikstofreducerende stalsystemen. Veehouders kunnen hun stikstofuitstoot ook verlagen door hun koeien langer in de wei te laten staan en hun drijfmest bij het uitrijden met water te verdunnen.

Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Dit moet er daarna nog gebeuren
Tussen 12 en 16 maart wordt op alle snelwegen de maximumsnelheid overdag (tussen 6.00 en 19.00 uur) verlaagd naar 100 km per uur. Met die maatregel bespaart het kabinet volgens het onderzoeksinstituut RIVM voldoende stikstof om dit jaar 75.000 woningen te kunnen bouwen. Daarbij zit wel een adder onder het gras: de stikstofwinst van deze snelheidsverlaging is niet egaal verdeeld over het land. In de Randstad geldt vrijwel overal al een maximumsnelheid van 100 km per uur en levert deze maatregel dus niet voldoende ruimte op voor de geplande woningbouw. In Zuid- en Noord-Holland en Utrecht zijn dit jaar dus al aanvullende maatregelen nodig en in de rest van het land volgend jaar.

Het kabinet wil veehouders daarom nog dit jaar verplichten minder eiwitrijk veevoer te gebruiken. Dieren die minder eiwit eten, scheiden minder ammoniak uit. Deze maatregel levert in theorie meer stikstofruimte op dan de aanstaande snelheidsverlaging. Schouten heeft alleen nog niet geregeld hoe die aanpassing van het veevoer zijn beslag moet krijgen. Zij wil daarover afspraken maken met veevoerproducenten en de boerenorganisaties, maar het is niet duidelijk hoe lang die onderhandelingen gaan duren. Deze maatregel is dus nog niet ‘hard’.

Het kan ook nog wel even duren voordat de eerste veehouders worden uitgekocht. Hierbij is namelijk maatwerk nodig. Het heeft qua stikstofwinst meer zin een boer uit te kopen wiens bedrijf vlak naast een stikstofgevoelig natuurgebied ligt dan een veehouderij op 20 kilometer afstand daarvan. Het doel is immers natuurbescherming. Daarom moeten de twaalf provincies eerst van al hun stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden (118 in heel Nederland) nauwgezet in kaart brengen hoeveel stikstofreductie er nodig is en hoe die ter plaatse geëffectueerd kan worden. Op sommige plekken zal snelheidsverlaging de meeste zoden aan de dijk zetten, op andere plekken kan verduurzaming van boerderijen volstaan en weer ergens anders is uitkopen misschien de enige optie (of een mix van die maatregelen). De meeste provincies zijn nog druk bezig met het opstellen van deze ‘gebiedsgerichte aanpak’. Voor de zomer moeten ze daar allemaal klaar mee zijn en kunnen ze de aanpak van de stikstofcrisis pas echt ter hand nemen. Schouten heeft de provincies ook gevraagd zelf geld beschikbaar te stellen voor de stikstofaanpak. Hierover onderhandelt zij nog met de provincies.

Meer over de stikstofcrisis en de boeren

Premier Rutte en landbouwminister Schouten braken het stikstofberaad met het Landbouwcollectief voortijdig af vanwege een dreigbrief van de radicale actiegroep Farmer Defence Force. https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/rutte-en-schouten-zetten-boeren-buiten-de-deur-om-judas-brief-van-farmers-defence-force~b167a5ef/

De natuurbeschermers die vorig jaar de stikstofcrisis ontketenden, stappen opnieuw naar de rechter. Nu om te voorkomen dat de overheid vergunningloze bedrijfsuitbreidingen gedoogt en legaliseert. https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/natuurbeschermers-stappen-naar-de-rechter-om-boeren-en-ondernemers-zonder-vergunning-te-kunnen-aanpakken~be598651/

Ruim 500 varkensboeren hebben zich ingeschreven voor een uitkoopregeling van het Rijk die de stankoverlast (en de stikstofuitstoot) op het platteland moet verminderen. Een van hen is de Brabantse varkensboer Bart Verhees. https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/de-oude-varkensboer-is-regelmoe-en-laat-zich-maar-al-te-graag-uitkopen-door-het-rijk~baf72d4c/

Het moest een actiedag worden waarbij alle vorige acties zouden verbleken, had voorman Mark van den Oever van Farmers Defence Force aangekondigd. Op tientallen plekken in Nederland doken half december boeren op met hun tractoren. https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/waarom-gaan-de-boeren-toch-door-met-demonstreren-na-afspraken-met-kabinet~b86ace56/

Het bestuur van actiegroep Farmers Defence Force blijft achter de uitspraken van voorman Mark van den Oever staan, die de stikstofmaatregelen tegen de boeren vergeleek met de Jodenvervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog.https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/boerenactiegroep-ziet-nog-steeds-zorgelijke-overeenkomsten-met-jodenvervolging~b2981808/

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden