Hoe staat het ervoor in Oekraïne? Een overzicht

Minister Timmermans is vandaag op werkbezoek in Kiev, in het oosten van Oekraïne gaan tienduizenden mensen de straat op om te pleiten voor loskoppeling van het moederland en in de industriemetropool Donetsk zijn verdachte zwaarbewapende mannen gespot. Amerikaanse Blackwater-huurlingen? Een overzicht van de belangrijkste gebeurtenissen in vijf Oekraïense steden.

Pro-Oekraïense supporters betogen in Simferopol tegen aansluiting bij Rusland. Beeld getty

1. Kiev
Nog altijd is het druk op het Onafhankelijkheidsplein in de Oekraïense hoofdstad. Maar het verdrijven van de regering is niet meer het ultieme doel van de achtergebleven betogers. Dat is immers al gelukt. Ex-president Janoekovitsj zit veilig en wel in Rusland. Toch valt er nog genoeg te demonstreren: tegen afscheiding van de Krim bijvoorbeeld en voor een handtekening onder het associatieakkoord met de Europese Unie.

Ook biedt het plein, waar de barricades nog recht overeind staan, een podium aan pro-Europese sprekers. Zoals de Russische oud-oliemagnaat Michail Chodorkovski. Die riep gisteren vanaf het podium dat Rusland medeplichtig is aan het geweld dat de Oekraïense politie gebruikte om demonstraties van tegenstanders van Janoekovitsj neer te slaan. Meer dan 100 mensen kwamen om, 5.000 raakten gewond. 'Ik heb gezien hoe zij (de demonstranten, red.) planken gebruikten om zich tegen de kogels te verweren. Het was verschrikkelijk, het maakt me aan het huilen', aldus Chodorkovski.

Op het Onafhankelijkheidsplein loopt vandaag ook een bekend gezicht rond. Voor Nederland althans. Onze minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans is op bezoek. Samen met zijn Benelux-collega's voert hij gesprekken met de interim-president, de tijdelijke minister van Buitenlandse Zaken, activisten en journalisten.

2. Charkov
Hoewel deze tweede stad van Oekraïne in het oosten (en dus pro-Russische) gedeelte van het land ligt, gingen afgelopen weekend zo'n tienduizend betogers te straat op om te pleiten voor eenheid van het land.

Tegelijkertijd gingen inwoners de straat op om voor een referendum te pleiten waarin het volk mag bepalen of Charkov - net als de Krim - een regio van Rusland wordt. Bij opstootjes tussen de twee kampen vielen vorige week meer dan honderd gewonden.

Afgelopen zaterdag klonken er opeens schoten. Volgens ooggetuigen openden zeven of acht gemaskerde mannen in een minibusje het vuur op pro-Russische demonstranten. Er vielen geen doden, wel wat gewonden.

Het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken, dat vandaag met een verklaring kwam, berispt westerse partners, mensenrechtengroepen en buitenlandse media voor 'de beschamende stilte' die op de schietpartij volgde. In de optiek van het ministerie zorgen militante nationalisten voor onrust en wetteloosheid in het oosten van Oekraïne en staat de interim-regering in Kiev dat gewoon toe.

Vannacht werd er wederom geschoten in Charkov, ditmaal met een kalasjnikov. In een café in het centrum vielen twee doden. Vermoedelijk gaat het om een afrekening die verder niets van doen heeft met de huidige onlusten in Oekraïne.

3. Donetsk
In de industriële metropool Donetsk, waar de machtsbasis van Janoekovitsj ligt, is een kat-en-muis-spel gaande tussen de pro-Russische betogers en Oekraïense ordetroepen. Laatste wisten het lokale regeringsgebouw vorige week te veroveren op de betogers, maar nu zijn het wederom de betogers die het gebouw (na een stormloop) in handen hebben. Op het dak wappert de Russische vlag.

In straatprotesten wordt opgeroepen om een referendum te organiseren dat loskoppeling van het moederland mogelijk maakt. Gisteren waren er zo'n tienduizend betogers op de been. De pro-Europese oppositieleider Vitali Klitsjko zag zich daardoor gedwongen om een bijeenkomst in Donetsk te schrappen. Hij was naar de stad gekomen, zo zei hij, in een poging de inwoners ervan te overtuigen dat de Oekraïners 'één moeten blijven' tegenover 'provocaties' van separatisten.

In Donetsk gonst het ondertussen van de geruchten, want wie zijn die zwaarbewapende mannen die opeens op straat paraderen? Amerikaanse Blackwater-huurlingen? Zie het YouTube-filmpje hieronder een oordeel zelf.

4. Odessa
Ook in de belangrijkste havenstad van het land is de Russische aanwezigheid voelbaar. Net als in Donetsk en Charkov organiseren pro-Russische betogers grootschalige demonstraties om te pleiten voor afscheiding van Kiev. Toch is het pro-Rusland-sentiment in de liberale havenstad minder zichtbaar dan in de nabijgelegen oostelijke steden. Op straat zijn ook veel aanhangers van de Oekraïense interim-regering te bespeuren. Ze verzamelen zich dagelijks bij de zogeheten Potemkin Trappen, vernoemd naar de film Battleship Potemkin uit 1925. De trappen gelden als symbool tegen repressie.

Hoewel het nog niet tot gewelddadige ongeregeldheden is gekomen in Odessa, hangt er spanning in de lucht. 'Angst voor bedreigende verandering werpt schaduw over het normaal zo luchthartige Odessa', kopt The New York Times vandaag boven een reportage uit de havenstad.

De Potemkin Trappen in Odessa. Beeld ap

5. De Krim
Russische troepen hebben het grootste militaire ziekenhuis in de lokale hoofdstad Simferopol in beslag genomen. Dat is het laatste nieuws uit de Krim, waar Rusland de laatste dagen wel meer strategische posities veroverde. De patiënten, bestaande uit Oekraïense soldaten en veteranen, werden door de Russische militairen bedreigd en het personeel werd verjaagd, meldt de Kyiv Post.

Even verderop, in de havenstad Sebastopol, zijn Russische soldaten druk met het ontwapenen van Oekraïense soldaten die volgens het nieuwe reglement als 'bezetters' worden aangemerkt. En bij een basis in Bachtsjisaraj losten Russische militairen vandaag wat schoten toen ze een post van de Oekraïense marine overnamen. Niemand raakte gewond, maar de boodschap is duidelijk: de Russen zijn er nu de baas.

Op 16 maart kunnen de inwoners op de Krim zich middels een referendum uitspreken over aansluiting bij Rusland. Een formaliteit, want de beslissing is eigenlijk al gemaakt. Het regioparlement sprak zich vorige week uit voor inlijving bij Rusland. 'We willen hun eisen bespreken, maar wel aan de onderhandelingstafel', reageerde de Oekraïense interim-minister van Buitenlandse Zaken Andrej Desjtsjitsja vandaag.

Ook op de Krim draait de geruchtenmachine op volle toeren. Zo zijn er berichten dat regeringsfunctionarissen van deur tot deur gaan om paspoorten te verzamelen met de belofte dat ze op 16 maart weer teruggegeven worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden