Hoe solide is het nieuwe euroland Litouwen?

Litouwen is op 1 januari als laatste Baltische staat toegetreden tot de Europese monetaire unie. Estland (2011) en Letland (2014) gingen voor. Letland is sinds donderdag voorzitter van de Europese Unie.

Rechts: het Litouwse 1-euromuntstuk Beeld .

Overheid snoeit

Litouwen zal niet snel in geldnood komen en de eurozone opzadelen met een nieuw probleem. De schulden zijn laag, de tekorten die er waren zijn snel teruggedrongen. Met een overheidsschuld van een kleine 40 procent van het bbp voldoet het land ruimschoots aan de Europese norm van maximaal 60 procent. In Nederland zou minister Jeroen Dijsselbloem van Financiën voor zo'n rapportcijfer tekenen.

Het Litouwse offer: de overheid heeft de afgelopen jaren keihard het mes gezet in de publieke uitgaven, waaronder de pensioenen en de ambtenarensalarissen. 'We hebben laten zien dat wij geen Griekenland zijn en maatregelen durven nemen', zegt Vytautas Zukauskas, beleidsanalist bij de Litouwse denktank LFMI. Anders dan in eurolanden als Spanje en Griekenland komen hier geen machtige vakbonden in het geweer tegen de bezuinigingen, zegt macro-econoom Herwin Loman van de Rabobank. 'Er is nauwelijks protest geweest. De arbeidsmarkt is er flexibel.'

Beeld De Volkskrant

Stevige banksector

Litouwse banken zullen niet snel een bankrun veroorzaken of de Europese Centrale Bank in verlegenheid brengen. De vrees voor een nieuw Griekenland of Cyprus is onterecht, aldus analist Zukauskas. De banken hebben geen 'waardeloos schuldpapier' van de eigen overheid op de balans. Bovendien is de bankensector voor 95 procent in handen van relatief 'conservatieve' Scandinavische banken. Die hebben sterke buffers in vergelijking met veel van hun Europese concurrenten. Ze zijn bovendien een stuk minder scheutig met het uitlenen van geld aan consumenten en bedrijven. 'Er is eerder te weinig krediet dan te veel', zegt Zukauskas.

Een drama als in Cyprus, waarbij de financiële instellingen die van de hele eurozone in gevaar brengen, lijkt onwaarschijnlijk. De Litouwse bankensector drukt minder zwaar op de totale economie. Zukauskas: 'Het ergste wat je kunt doen is ons land over een kam scheren met Zuid-Europa.' De centrale bank heeft zich volgens hem keihard opgesteld jegens de eigen banken. Twee parels - Ukio bankas en Snoro bankas - zijn failliet verklaard. 'Ze zijn niet nodeloos in leven gehouden', aldus Zukauskas.

Draghi's steunpilaar

Naar alle waarschijnlijkheid zal Vitas Vasiliauskas, de president van de centrale bank, gewoon voor het opkopen van staatsobligaties stemmen bij de Europese Centrale Bank. In een interview met The Wall Street Journal liet hij doorschemeren mee te denken met ECB-president Mario Draghi. Hij heeft niet zulke grote bezwaren tegen het gebruik van de geldpers als zijn collega's Klaas Knot van de DNB en Jens Weidmann van de Bundesbank.

Draghi wil op grote schaal geld bijdrukken om de in het slop geraakte Europese economie aan te jagen. Knot en consorten willen dat de ECB voorzichtigheid betracht op dat vlak. 'Het is nog wat vroeg voor mij om echt 'ja' of 'geen nee' te zeggen, maar waar ik duidelijk voor ben, is dat de ECB stappen voorwaarts zet', zegt hij in het interview. Hij is er 'niet op voorhand tegen' om obligaties op te kopen en zo de geldpers aan te zetten. Dit klinkt allemaal heel voorzichtig, maar in centralebankentaal kun je dit als een 'ja' opvatten.

Beeld De Volkskrant

Kwetsbaar naast Rusland

De Litouwers zijn nog altijd afhankelijk van buurland Rusland, al proberen ze zich in hoog tempo meer op Europa te richten. De relatie met Rusland is gespannen, al sinds de afscheiding van de Sovjet-Unie in 1990. Ruim 5 procent van de inwoners is Rus. Toch heeft Litouwen zich krachtig opgesteld tegenover Rusland inzake de situatie in Oekraïne. Zo zegde de president, Dalia Grybauskaite, Oekraïne vorige maand militaire hulp toe en noemde zij daarbij Rusland 'een terroristisch land'. Rusland reageerde met pesterijen aan de grens: auto's en vrachtwagens moeten soms wel vijftig uur wachten.

Voor bijna 20 procent van zijn export is Litouwen van Rusland afhankelijk. Analist Zukauskas: 'Bedrijven kijken nu naar versterking van de banden met Europa. Ook Israël en de Verenigde Staten zijn belangrijke nieuwe exportmarkten.'

Het land heeft te lijden onder het Europese exportverbod naar Rusland voor onder meer groenten, fruit en melk - populaire Litouwse exportgoederen, zegt ook Loman van de Rabobank. 'Je ziet de regering en het bedrijfsleven daarom meer toenadering zoeken.' Hij wijst erop dat Litouwen zijn elektriciteitsnetwerk beter op dat van Zweden en Polen probeert aan te sluiten en zogeheten lng-terminals heeft gebouwd om vloeibaar aardgas te importeren uit Noorwegen. Loman: 'Zo proberen de Litouwers minder afhankelijk te worden van Russisch gas.'

Spookbeeld: inflatie

De bevolking kan het politieke spel gestolen worden - die maakt zich vooral zorgen over mogelijke prijsstijgingen door de invoering van de euro. 'Op straat wordt er al maanden over geklaagd dat alles duurder gaat worden', zegt Zukauskas. Het is een fenomeen waar elk nieuw euroland mee te maken krijgt. 'De prijzen stijgen bij de overgang altijd wel iets, omdat de detailhandel de extra kosten doorberekent aan de klant. De vrees voor excessen is onterecht.'

De Litouwse overheid heeft niettemin een akte opgesteld. De bedrijven die deze ondertekenen beloven de overstap niet te zullen aangrijpen om de prijzen te verhogen. 'Alle beetjes helpen. Het is een mooi pr-middel om de angst weg te nemen. Alleen: slechts 5 procent van de bedrijven heeft het ding ondertekend.'

De vrees is ook om een andere reden verklaarbaar, zegt Zukauskas. Het land kende de afgelopen twintig jaar perioden van grote prijsstijgingen. In 1992 bedroeg de inflatie meer dan 1.000 procent. Ook kort voor de recente economische crisis gingen de prijzen door het dak.

Wie de huidige inflatiecijfers ziet, moet concluderen dat het om spookbeelden uit het verleden gaat. 'De algemene trend wijst hier, net als in heel Europa, eerder op prijsdalingen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden