Analyse Megastallen

Hoe slecht is de megastal écht?

Het aantal megastallen in Nederland voor vooral varkens en kippen neemt sterk toe. Is dat een slechte ontwikkeling voor dier en milieu, of juist niet?

Varkens in megastallen. Beeld Marcel van den Bergh

Op de boerderij van Johnny Bull in het Gelderse Horssen lopen acht werknemers en meer dan tweeduizend fokvarkens rond. Bull is een boer met een megastal. ‘De gemiddelde prijs van een stukje varkensvlees is niet heel hoog’, zegt Bull. ‘Je moet meer varkens houden dan vroeger om dezelfde boterham te verdienen.’

In zeven jaar tijd is het aantal megastallen in Nederland met bijna driekwart toegenomen. Van 456 in 2010 tot 801 in 2017. Waren er in 2010 nog 456 stallen waar veel dieren op een plek leven, in 2017 was dit aantal gestegen naar 801. Dat blijkt uit een rapport van dierenrechtenorganisatie Wakker Dier, dat zich baseert op cijfers van Wageningen Universiteit . 

Wakker Dier ziet in de stallen een gevaar voor mens en dier, maar boeren zweren erbij. Is de trend inderdaad zo slecht of zitten er ook voordelen aan de intensivering en schaalvergroting van de veeteelt? 

De nadelen

‘Achterhaald’, zo luidt het oordeel van Wakker Dier over de megastal in Nederland. ‘Het risico op ziektes is groter, stalbranden hebben een grotere impact en bovenal is er minder zorg voor het dier’, zegt een woordvoerder van Wakker Dier.

Dierenwelzijn

Boeren met een grote veestapel zouden volgens de woordvoerder minder aandacht hebben voor hun dieren. ‘Vroeger had je een boer met pakweg 50 varkens. Nu heeft diezelfde boer met wat werknemers er bijvoorbeeld 900. Dan kan de zorg nooit hetzelfde zijn.’

Volgens Bas Rodenburg, hoogleraar dierenwelzijn aan de Universiteit Utrecht, is het belangrijk dat het aantal werknemers op een boerderij meestijgt met het aantal dieren. ‘Maar het dierenwelzijn is niet afhankelijk van de grootte van een stal. Afhankelijk van hoe goed de zorg van een boer is, zijn er geen verschillen tussen het welzijn van een dier in een kleine stal of een grote stal.’

‘De ruimte die een dier heeft in een megastal is niet meer of minder dan een dier in een kleinere stal. Je moet ervoor zorgen dat dieren meer ruimte krijgen. In alle soort bedrijven’, zegt Rodenburg. Wat betreft dierenwelzijn hebben alle veeteeltbedrijven, groot of klein, nog wat te winnen, vindt de hoogleraar.

Gevaren

Hoe groter een bedrijf, hoe groter de impact als er iets misgaat. ‘Als er bijvoorbeeld brand uitbreekt in een megastal gaan er veel meer dieren dood’, zegt hoogleraar Rodenburg. Ook Wakker Dier waarschuwt voor de risico’s van een groot aantal dieren bij elkaar. Vorig jaar kwamen bijna 122 duizend dieren om door een stalbrand. ‘Als het misgaat, gaat het goed mis.’

De impact van een stalbrand is inderdaad een reden om kritisch naar megastallen te kijken, zegt ook onderzoeker naar de Nederlandse landbouw Jaap van Os van Wageningen Universiteit. ‘Het aantal dieren dat dan in een keer omkomt is fors meer bij megastallen. Maar dat wil niet zeggen dat het risico op een brand in een megastal ook groter is.’ Volgens Van Os is daar nog te weinig onderzoek naar gedaan.

Gevolgen milieu en omwonenden

De weerstand van buren van de Nederlandse megastallen is over het algemeen groot. Met handtekeningenacties proberen omwonenden de komst van de stallen tegen te houden. Buurtbewoners in het Gelderse dorp Wichmond kochten zelfs een erf om op die manier te voorkomen dat er een megastal zou verrijzen.

Vaak zijn de angst voor stankoverlast en gezondheidsproblemen de belangrijkste reden van de weerstand. In 2016 concludeerde gezondheidsinstituut RIVM dat omwonenden van megastallen meer luchtwegklachten hebben zoals hoesten of een piepende adem. Dat zou komen door de uitstoot van de boerderijen.

De weerstand van omwonenden is zeker niet onterecht. ‘Er zit een bovengrens aan het aantal dieren dat je bij elkaar kunt zetten en het tegelijk veilig en gezond houden’, zegt hoogleraar Rodenburg. De veehouderij staat volgens hem voor een opgave: is zo’n grote veestapel op de langere termijn houdbaar?

Drinkende biggetjes. Beeld Marcel van den Bergh

De voordelen

Ondanks de nadelen kiezen veel boeren toch voor een megastal. Doordat de prijs van vlees en andere veeteeltproducten over het algemeen laag ligt, zien de boeren vaak geen andere mogelijkheid. Toch zitten er volgens deskundigen ook voordelen aan de intensivering van de veeteelt.

Meer geld voor dierenwelzijn

‘In mijn nieuwe stallen hebben de dieren het beter’, zegt de Gelderse varkenshouder Bull. ‘Ze hebben meer ruimte en de omstandigheden zijn beter dan vroeger.’

De nieuwe megastallen zijn inderdaad vaak diervriendelijker dan de oude kleinere stallen, zegt onderzoeker Van Os. ‘Vaak kunnen boeren alleen investeren in het welzijn van de dieren als het bedrijf groter is.’ De schaalvergroting van de boeren komt dus volgens Van Os voor een deel ten goede aan de dieren.

Volgens hoogleraar dierenwelzijn Rodenburg zijn de technieken waarmee nieuwe megastallen worden gebouwd beter dan die in oude stallen. ‘Zo werden vroeger kippen en ander pluimvee in kooien gestopt, nu zien we dat er nieuwe systemen zijn ontworpen zoals het volièresysteem waarin de dieren vrijer kunnen bewegen.’

Minder overlast

Megastallen moeten in Nederland aan strenge eisen voldoen. Die zijn er vooral op gericht om de uitstoot van fijnstof en stank te verminderen. ‘In sommige provincies worden er strengere eisen gesteld aan megastallen dan aan andere stallen’, zegt onderzoeker Van Os. ‘In principe heb je bij een groter bedrijf meer overlast, maar door de geïntensiveerde maatregelen is het juist vaak andersom.’

Boeren moeten verplicht luchtwassers plaatsen om schadelijke stoffen die van het vee komen uit de lucht te halen. ‘Op die manier kunnen ze bijvoorbeeld de stof ammoniak goed uit de lucht halen’, zegt Van Os. ‘Dat is anders erg schadelijk voor mensen en natuur in de omgeving.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.