SINGLESBLOG

Hoe singlevriendelijk is uw gemeente?

Wat hebben riool- en afvalstoffenheffingen met singlevriendelijkheid te maken? Alles. En dat zouden gemeenten veel meer moeten beseffen.

Beeld Io Cooman

Cees van de Ven, wethouder financiën in Reusel - de Mierden, is blij verrast als we hem feliciteren. Zijn gemeente in Noord-Brabant, met nog geen 13.000 zielen, komt uit de bus als de meest singlevriendelijke (kortheidshalve gebruiken we de term 'singlevriendelijk' hier als 'gunstig voor alleenwonenden') op het gebied van afval- en rioolstoffenheffing. Gemiddeld betaalt een alleenstaande met een koopwoning 41,4 % van het bedrag dat een meerpersoonshuishouden betaalt. In de rest van Nederland is dat gemiddeld twee keer zoveel.

Er zijn dagen dat de Single Issue Partij zich niet met afval- en rioolstoffen bezighoudt. En we willen best erkennen dat er grotere problemen in de wereld zijn, maar we kunnen er niet omheen: veel alleenwonenden storen zich aan de relatief hoge heffingen die zij moeten betalen. Hoe zit dat? Hebben ze een punt? En wat is dan het meest singlevriendelijke systeem? Waarom moet je, als je alleen wilt wonen, naar Reusel - de Mierden verhuizen?

Hoe maken we Nederland singlevriendelijker? Praat mee met econoom Bas Jacobs, kamerlid Carola Schouten (CU), journaliste Nathalie Le Blanc (‘Solo’) en Boris van der Ham (Humanistisch Verbond). Morgenavond 20:30 in De Balie, Amsterdam.

Wie dat wil begrijpen, moet zich verdiepen in het oerwoud aan verschillende systemen. Voor de rioolheffing bestaan zes varianten, voor de afvalstoffen maar liefst elf, en soms gebruiken gemeenten zelfs meerdere systemen. We gaan ze even met een singlevriendelijke bril bekijken.

Vastrecht is voor gemeenten het meest eenvoudig. Eén aanslag per woning, geen gedoe met inwoners tellen, want dat kost maar geld. Eenpersoonshuishoudens hebben in deze gemeenten gewoon pech, vooral als ook het absolute bedrag hoog uitvalt. Van alle vastrechtgemeenten spant Vlissingen de kroon. Daar betaalt een alleenwonende huizenbezitter €571,29 aan afval- en rioolheffingen. Dat komt door het verouderde rioolstelsel, zegt D66-wethouder Dick Verboom. Aan het onderhoud moet iedereen meebetalen, ongeacht zijn woonsituatie. 'Dat klinkt wellicht wat onvriendelijk, maar wij hebben er als college voor gekozen eerst de basale problematiek aan te pakken voordat we populairdere dingen gaan doen.' Dat zijn partij zich landelijk met alleenstaanden profileert, speelt voor de D66-er geen rol.

Verreweg de meeste gemeenten hanteren vastrecht voor de rioolheffing. Bij de afvalstoffenheffing maken alleenwonenden iets meer kans, want daar maken de meeste gemeenten juist wel onderscheid tussen huishoudtypen. Dan geldt meestal een één- en een meerpersoonstarief en in sommige gevallen zelfs een tarief voor één-, twee- en meerpersoonshuishoudens. Op het kaartje zijn de eenpersoonstarieven vergeleken met het gemiddelde van meerpersoonstarieven.

Die twee tarieven zeggen op zich nog niet veel, het hangt van de hoogte van de heffingen af of alleenwonenden er iets mee opschieten en dat kan in de praktijk tegenvallen: de Rotterdamse eenpitter scheelt het op jaarbasis precies €12,90 op een totaalbedrag van €525,70 (riool- en afvalstoffenheffing gecombineerd). Dat is het schamele resultaat van de inspanningen van D66 en Leefbaar Rotterdam, die het in de aanloop naar de laatste gemeenteraadsverkiezingen opnamen voor hun alleenstaande stadsgenoten. Ontevreden Rotterdammers kunnen nu bij advocaat Rogier Hörchner terecht. Via crowdfunding wil hij een collectief bezwaarschrift tegen de gemeente indienen over de hoogte van de afvalstoffenheffing. Als de gemeente niet kan aantonen dat deze in verhouding staat tot de kosten, kan de heffing onverbindend worden verklaard.

Van de 54 aanklagers die zich tot nu toe hebben gemeld, is de meerderheid alleenstaand, zegt Hörchner. 'Je ziet dat het bij hen extra prangend is, zeker als ze heel bewust omgaan met afval.' Toch richt zijn actie zich niet op de onevenredige verhouding tussen een- een meerpersoonshuishoudens. 'Dat is juridisch niet houdbaar. De gemeente zal met een verhaal komen: de vrachtwagen moet bij elk perceel langsrijden, elke bak moet worden leeggemaakt.'

Nederland telt steeds meer alleenwonenden. Als lijsttrekker van de Single Issue Partij blogt journalist, radiomaker en ervaringsdeskundige Maartje Duin over hun leven. Volg de partij op Facebook of Twitter.

Beeld Io Cooman

Het meest eerlijk, voor alleen- én samenwonenden, is natuurlijk om te kijken naar het verbruik. En die systemen zijn er ook. Voor het afval kunnen gemeenten kiezen voor een diftar-systeem: gedifferentieerd tarief. Daarbij geven ze containers of vuilniszakken uit. Soms wordt de afvalstoffenheffing bepaald op basis van gewicht, soms op basis van het aantal keren dat de container wordt geleegd. Dat pakt bijvoorbeeld gunstig uit voor de alleenwonende in Aalten, die voor zijn afval gemiddeld slechts €96,29 betaalt, tegen €139,70 voor zijn samenwonende buurvrouw. Zijn riooltarief wordt bepaald per afgenomen kubieke meter water. Singlevriendelijk, vinden wij.

Maar, zucht, in de praktijk is zo'n diftar-syteem weer lang niet altijd eerlijk en zeker niet singlevriendelijk. Want in sommige gemeenten moet je betalen per container. En veel plattelandsgemeenten bieden maar één type container van 140 liter aan: te groot voor de meeste alleenwoners. Die gemeenten zouden een voorbeeld moeten nemen aan Bladel, waar je al een emmer van 25 liter kunt krijgen.

Niet toevallig ligt Bladel pal naast Reusel - de Mierden, de singlevriendelijke gemeente waarmee dit stuk begon. Samen met andere gemeenten uit de Brabantse Kempen hebben zij de ambitie om hun restafval in 2040 tot vijf procent te reduceren, vertelt wethouder van de Ven. Het principe is dat mensen scheiden wat er te scheiden valt: papier, glas, plastic, gft, zelfs voor luiers staan op schoolpleinen speciale containers. Dit kost hen allemaal geen geld. Het afval dat ze nog overhebben, bieden zij aan in speciale gemeentelijke vuilniszakken, à €2,90 per stuk. 'Zo geven we mensen een prikkel om afval te scheiden: het scheelt ze tientallen euro's.' Zo simpel is het dus eigenlijk, we hadden het kunnen weten: milieuvriendelijk is ook singlevriendelijk.

'Met singlevriendelijkheid waren we eigenlijk niet bezig', bekent van de Ven. 'Maar wel met de rechtvaardigheid van het afvalsysteem. Een systeem waarbij de vervuiler betaalt, leek ons het beste.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden