Hoe schuldig waren hoerenlopers in Valkenburgse zedenzaak?

Het gerechtshof in Den Bosch heeft woensdag celstraffen van één dag opgelegd in combinatie met taakstraffen in de Valkenburgse zedenzaak. 22 mannen die twee jaar geleden seks hadden met de zestienjarige prostituee 'Kimberley' in een hotelkamer in de Limburgse stad kregen straffen van één dag cel en een taakstraf. Zij wisten niet dat het meisje minderjarig was. Vier mannen werden vrijgesproken. Eén verdachte kreeg een zwaardere straf, van 180 dagen cel, waarvan 178 voorwaardelijk en een taakstraf van 240 uur.

De verdachten moesten weten dat het meisje nog maar 16 jaar was, maar konden ze dat ook? Lees hieronder de analyse over de zaak terug.

Een kamer in het hotel waar in 2014 de Valkenburgse zedenzaak zich afspeelde.Beeld anp

Hebben klanten van een 16-jarige meisje in een Valkenburgse hotel kunnen weten of vermoeden dat ze tegen betaling seks hadden met een minderjarige? En welke straf moeten ze voor dit strafbare vergrijp krijgen: maandenlang achter de tralies (celstraf) of schoffelen in het plantsoen (taakstraf)?

Dat zijn twee vragen die vandaag beantwoord worden in de uitspraak in hoger beroep van het Bossche gerechtshof tegen 27 mannen van 23 tot 57 jaar in de Valkenburgse zedenzaak. Het vonnis wordt gezien als richtinggevend voor vergelijkbare zedenzaken waarin sprake is van jeugdprostitutie.

Harde aanpak

Het Openbaar Ministerie heeft opnieuw hoog ingezet: celstraffen tot anderhalf jaar. 'De andere kant van seksuele uitbuiting is dat er klanten zijn die de markt voor deze vorm van mensenhandel in stand houden', stelde advocaat-generaal Hans Pieters tijdens de zittingen voor het Hof. 'Deze zaken moeten ook een preventieve werking hebben. Bij één klant minder is een minderjarige prostituee tenminste één keer minder misbruikt.'

Toch ging de rechtbank in Maastricht vorig jaar niet mee in die harde aanpak. Ze oordeelde veel milder over de 'hoerenlopers', die volgens de Maastrichtse rechters bijna geen van allen bewust uit waren op seks met een minderjarige. Het meisje had zich op twee prostitutiewebsites immers voorgedaan als de 18-jarige 'Kimberley'.

Seks tegen betaling met een kind van 16 of 17 is strafbaar sinds de opheffing van het bordeelverbod in 2000 (voor jongere kinderen gelden nog strengere regels). Daarbij maakt het in principe niet uit of het vrijwillig of onder dwang gebeurt. Want minderjarigen zijn kwetsbaar, moeten beschermd worden en mogen niet aan de verleiding worden blootgesteld.

De rechtbank vond een onvoorwaardelijke gevangenisstraf, zoals het OM eiste, een 'te zware straf'. In het vonnis zeiden de rechters nadrukkelijk dat ze van oordeel zijn dat een taakstraf 'het meest passend' is, eventueel in combinatie met een voorwaardelijke celstraf.

Alleen is dat wettelijk niet meer mogelijk: de aangescherpte wet verbiedt om voor zulke delicten alleen een taakstraf op te leggen. De Maastrichtse rechters toverden daarom 'een minder bevredigende oplossing' uit de hoge hoed: een celstraf van één dag (meestal gelijk aan het voorarrest) plus een taakstraf. Slechts enkelen kregen celstraffen, bijvoorbeeld een jeugdwerker die al eerder contact had met de 'pooierboy' of een veelpleger die ook seks zocht met andere minderjarigen.

Het OM ging in hoger beroep. Niet alleen vanwege de 'in de visie van het OM te lage straffen', maar ook omdat de rechtbank 'in strijd met de bedoeling van de wet in een groot deel van de zaken een taakstraf heeft opgelegd'. Ook zes verdachten tekenden beroep aan - de rest was kennelijk wel tevreden met de straf.

Verschil

Het verschil tussen de zware strafeisen van het OM en de milde vonnissen van de rechter heeft zich ook in enkele andere vergelijkbare zaken gemanifesteerd. Het OM eist steevast celstraffen van meerdere maanden, conform de eigen (sinds begin 2015) geüniformeerde strafvorderingsrichtlijn. De rechtbank in Middelburg legde echter een hoerenloper onlangs ook maar één dag gevangenis en een taakstraf op. Het gerechtshof in Arnhem kwam in mei zelfs uit op een geldboete plus één dag cel.

Daar staat tegenover dat de Rotterdamse rechtbank (in 2015) in de Schiedamse zedenzaak klanten wel tot celstraffen veroordeelde. Maar dit had vooral te maken met de omstandigheden waarin het minderjarige meisje zichzelf prostitueerde: de betaalde seks vond plaats op een smoezelig matras in een kelderbox.

Vier of vijf klanten per dag

In oktober 2014 werd een 16-jarig meisje op een hotelkamer in Valkenburg aangetroffen, samen met haar 'pooierboy' Armin A. en een klant. In de prullenbak lagen condooms van meerdere andere klanten en op haar werktelefoon werden nummers van klanten gevonden. Het meisje verklaarde dat ze in ruim twee weken tijd gemiddeld vier of vijf klanten per dag had gehad. Daaruit maakte justitie op dat de minderjarige seks had gehad met misschien wel tachtig mannen. Het OM vervolgde niet alleen de mensenhandelaar - hij is veroordeeld tot twee jaar cel - maar uiteindelijk ook meer dan dertig klanten. Twee van hen pleegden zelfmoord.

De Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen Corinne Dettmeyer juicht de harde aanpak van het OM toe. Jeugdprostitutie is altijd illegaal, onderstreept ze, en elke klant is 'een zedendelinquent'. Zij ziet de Valkenburgse zedenzaak als een ijk- en keerpunt. 'Het markeert de focusverschuiving bij het OM van uitsluitend de mensenhandelaar naar ook de klant', aldus Dettmeijer.

In haar rapport De klant erbij - de strafbaarstelling van seks met 16- en 17-jarigen tegen betaling constateert ze ook een omslag in de maatschappij: 'Waar men het aanvankelijk vooral opnam voor de verdachten in deze zaak - de arme klanten die gewoon een prostituee hadden bezocht en zich van geen kwaad bewust waren geweest - veranderde dit maatschappelijk debat in de media steeds meer van toon. De focus verschoof langzaamaan van de klant naar het slachtoffer, het 16-jarige meisje dat keer op keer slachtoffer was geworden van een ernstig zedendelict.'

Teleurgesteld

Daarentegen constateert ze dat van een kentering in de rechtspraak nog niet gesproken kan worden. Ook Dettmeijer is teleurgesteld over de relatief milde vonnissen van de Maastrichtse rechtbank in de Valkenburgse zedenzaak. 'Door een taakstraf als uitgangspunt te nemen, wordt de ernst van de feiten gebagatelliseerd', meent ze.

De nationaal rapporteur wil niet op de stoel van de rechter gaan zitten, maar zij wijst erop dat de wetgever in dit soort zaken een celstraf geëigend vindt. 'Ook rechters zouden moeten toewerken naar meer helderheid en uniformiteit bij het opleggen van straffen, net zoals het OM dat doet bij zijn strafeisen', zegt Dettmeijer. 'Je moet gewoon geen seks kopen bij een 16- of 17-jarige.'

Schimmig

Volgens Ivo van de Bergh, die 21 van de 27 klanten in de Valkenburgse zedenzaak bijstaat, wisten zijn cliënten niet dat 'Kimberley' minderjarig was en moeten ze dus worden ontslagen van rechtsvervolging. 'De rechtbank in Maastricht zegt wel dat ze de leeftijd van het meisje hadden moeten controleren, maar hoe reëel is die eis in deze toch wat schimmige wereld van de prostitutie?', vraagt de advocaat zich af. 'Wat als zo'n meisje zegt dat ze geen identiteitsbewijs bij zich heeft en als ze dat wel heeft: hoe weet je dat het echt is?'

Het OM vindt dat klanten daarom die grens juist niet moeten opzoeken: bij twijfel niet inhalen. Ze kunnen beter aan de veilige kant gaan zitten en een prostituee van minstens in de 20 zoeken. Mede om die reden ligt er overigens een wetsvoorstel voor in de Eerste Kamer om de prostitutieleeftijd te verhogen naar 21.

'Natuurlijk zit je op het randje, maar 18 is 18 en dat is momenteel legaal', zegt Van de Bergh. 'De wet moet ergens een grens trekken. Als het volgend jaar 21 jaar is, dan krijg je weer de discussie: waarom wil je seks met een 21-jarige, kies toch veilig voor een 30-jarige.'

Ook Van de Bergh verwacht dat de uitspraak van het Hof woensdag 'toonaangevend' zal zijn voor soortgelijke zedenzaken. Want het is voor het eerst dat zoveel klanten in één zedenzaak worden vervolgd. Bovendien heeft de rechtbank van Den Bosch deze maand in een andere zedenzaak met minderjarigen haar uitspraak uitgesteld tot begin januari in afwachting van het vonnis in de Valkenburgse zedenzaak. Van de Bergh: 'Die rechter zal eerst willen kijken wat een hogere rechter ervan vindt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden