AnalyseStikstofwet

Hoe Schouten een opmerkelijke alliantie sloot om haar stikstofwet te redden

Het kabinet heeft woensdagavond een opmerkelijk politiek verbond gesmeed om zijn tweede stikstofwet door het parlement te loodsen. Een links-rechtse gelegenheidscombinatie van SP, 50Plus en SGP helpt minister Carola Schouten (Landbouw) aan een meerderheid in beide Kamers. PvdA en GroenLinks, de oppositiepartijen waarbij het kabinet doorgaans aanklopt om een politieke deal te sluiten, zijn buitenspel gezet.

 Minister Carola Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit) tijdens een debat in de Tweede Kamer over de stikstofwet.  Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Minister Carola Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit) tijdens een debat in de Tweede Kamer over de stikstofwet.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Dat de SP zaken doet met het kabinet is bijzonder. De politieke middenpartijen vinden de fractie van Lilian Marijnissen over het algemeen te radicaal en te compromisloos om koehandel mee te bedrijven. Bewindslieden die een Kamermeerderheid voor hun wetsvoorstellen bij elkaar proberen te sprokkelen, gaan meestal eerst koffiedrinken met PvdA-leider Lodewijk Asscher en GroenLinks-voorman Jesse Klaver. Die partijen hebben elk voldoende senaatszetels om kabinetsplannen door beide Kamers te loodsen. Een akkoord met één van die partijen garandeert dus parlementair succes.

Maar dit keer vroegen Asscher en Klaver een te hoge prijs voor hun medewerking. PvdA en GroenLinks wilden geen afzonderlijk akkoord sluiten en trokken samen op. De PvdA steunt een initiatiefwet van GroenLinks die het kabinet ertoe verplicht de landelijke stikstofuitstoot twee keer zo snel omlaag te brengen als Schouten heeft voorgesteld. Het kabinet wilde in eerste instantie niet verder gaan dan 26 procent reductie in 2030. Dat is veel minder dan volgens de commissie-Remkes, die het kabinet in juni adviseerde over het te volgen stikstofbeleid, minimaal noodzakelijk is. De adviescommissie vindt een halvering van de stikstofuitstoot in de komende tien jaar het absolute minimum. Anders wordt de natuur niet voldoende beschermd en zal het stikstofbeleid geen stand houden bij de rechter, oordeelde Remkes.

Boerenkiezers

CDA en VVD vinden die doelstelling veel te ambitieus, omdat de overheid volgens hen draconische maatregelen zou moeten nemen om de uitstoot met 50 procent te verminderen in zo korte tijd. D66 wil het Remkes-advies wel opvolgen, maar verloor het pleit in de coalitieonderhandelingen. Het grote twistpunt zijn de maatregelen voor de veehouderij, de grootste veroorzaker van het stikstofprobleem. D66 wil de Nederlandse rundveestapel met tientallen procenten inkrimpen, terwijl CDA en VVD daar fel tegen zijn omdat ze veel boerenkiezers hebben.

PvdA en GroenLinks hielden in de onderhandelingen met het kabinet vast aan het Remkes-advies, maar dat was dus een brug te ver voor de rechtse coalitiepartijen. Vandaar dat Schouten ook koffie ging drinken met andere oppositiepartijen. Die bleken wél bereid een iets minder ambitieuze reductiedoelstelling te accepteren. De stikstofcoalitie tussen SGP, 50Plus en SP kwam dan ook tot stand op initiatief van de Landbouwminister.

Magere milieuambities

Toch hebben CDA en VVD het meeste water bij de wijn moeten doen. Ze hebben een flinke aanscherping van de reductiedoelstelling moeten accepteren, omdat ook de SP en 50Plus de milieuambities van het kabinet veel te mager vonden. De wettelijke reductiedoelstelling gaat omhoog van 26 naar 50 procent, zoals ook PvdA en GroenLinks eisten. Alleen mag het kabinet daar van de SP ook wel vijftien jaar over doen in plaats van tien jaar. Op verzoek van de SP neemt Schouten in de wet een tussendoel voor 2025 op dat moet garanderen dat er echt tempo wordt gemaakt.

De SGP is geen voorstander van de opgehoogde reductie-ambitie, maar kan er toch mee instemmen omdat het akkoord ook een aantal zorgen van die partij wegneemt. Schouten honoreert een belangrijke wens van de SGP door boerenbedrijven die geen geldige natuurvergunning hebben alsnog perspectief op legalisering te bieden. Ze gaat wettelijk vastleggen dat duizenden boeren vóór 2023 een geldige vergunning krijgen. Dat kost waarschijnlijk wel veel stikstofruimte, dus die moet ze nog ergens vandaan zien te halen.

Ook staat het kabinet boeren die zich laten uitkopen tóch toe elders in Nederland verder te boeren, onder voorwaarde dat ze een bestaand boerenbedrijf overnemen van een agrariër die stopt. Het kabinet wilde zulke doorstarts eigenlijk verbieden, omdat er daardoor minder stikstofruimte overschiet voor andere economische activiteiten dan landbouw.

Knarrenhofjes

Op verzoek van 50Plus en de SP verdubbelt het kabinet het subsidiepotje voor zorgbuurthuizen van 2-0 tot 40 miljoen euro. Zorgbuurthuizen, ook wel ‘knarrenhofjes’ genoemd, zijn clusters van ouderenwoningen die een tussenstap zijn tussen geheel zelfstandig wonen en het verpleeghuis. Met de beschikbare subsidie kunnen woningcorporaties nieuwe zorgbuurthuizen bouwen.

Tot slot heeft de SP bedongen dat een deel van de stikstofwinst die het kabinet heeft geboekt met de in maart ingevoerde landelijke snelheidsverlaging wordt ingezet om woningbouwprojecten in drie regio’s (Zaanstreek-Waterland, Arnhem-Nijmegen en de regio Zwolle) vlot te trekken.

Als de stikstofwetgeving door beide Kamers is aangenomen, is het stikstofprobleem nog lang niet opgelost. Deze nieuwe stikstofwet is net als de Klimaatwet een soort kaderwet waarmee het kabinet zichzelf verplicht bepaalde reductiedoelen te halen, maar de wet regelt niet het belangrijkste: namelijk hoe dat moet gebeuren. En dat is waar de pijn zit, want net als bij klimaatmaatregelen vindt bijna iedereen dat dit toch vooral de verantwoordelijkheid van een ander is. Ook het volgende kabinet zal dus nog jaren moeten trekken en sleuren om de gewenste vermindering van de stikstofemissies te bereiken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden