Hoe schoon wil China de lucht hebben?

Zhong Zhiguo kijkt of er een nieuw briket in de kolenkachel moet. Hij wijst op zijn 9-jarige zoon, die in de paar vierkante meter waar het gezin woont zijn huiswerk doet. 'Met verkleumde handen schrijven gaat niet.' Het is koud.

Een man voor zijn woning vlak bij de laatste steenkolencentrale van Peking, die volgend jaar gaat dichtgaat.Beeld Getty Images

Mede door dat winterweer is het smogalarm voor Peking en verre omstreken al drie dagen alarmniveau oranje. De elektriciteitscentrales draaien overuren, waardoor de lucht twintig keer vuiler dan gezond is. Mensen in een gebied ter grootte van Spanje krijgen het advies niet naar buiten te gaan.

De zurige smog is verfrissend vergeleken bij de zwavellucht in Zhongs bakstenen huisje, want hij stookt de allergoedkoopste steenkool. Als vrachtwagenchauffeur verdient hij niets als hij niet rijdt. 'De laatste maanden ben ik steeds meer thuis. Het gaat niet lekker met de economie, dus ik zet de tering naar de nering. Goedkoop wonen en goedkoop stoken.'

Zou er vracht zijn, dan mag hij niet rijden: trucks zijn verboden bij smogalarm oranje. 'Dan krijg ik een boete. Met smog is rijden gekkenwerk. Het zicht is zo slecht dat de meeste tolwegen zijn afgesloten.' Toch is hij niet geïnteresseerd in de klimaattop in Parijs. 'Ik ben de eerste generatie die niet met honger is opgegroeid. Voor een beter leven neem ik de vervuiling op de koop toe.'

Zhong woont onder de rook van elektriciteitscentrale Gaobeidian, de laatste steenkoolcentrale in Peking. De Chinese hoofdstad weert steenkool uit de stad. Gaobeidian sluit volgend jaar en dan is Peking ruim een jaar voor de deadline van zijn steenkolencentrales af. Dit soort heuglijke feiten over het milieu worden aan de lopende band gemeld. Maandag kondigde de milieuminister aan dat de uitstoot de afgelopen vijf jaar volgens plan was teruggebracht. Maar de grootste producent van broeikasgassen ter wereld is nog lang niet van de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen af.

Hofleverancier
Het probleem wordt verplaatst naar de provincies om Peking heen. Daar wordt de ene na de andere nieuwe elektriciteitscentrale gebouwd. Hoewel er elk jaar een paar procentjes in de energiemix uit duurzame bronnen bijkomen, blijft steenkool hofleverancier voor de industrie, stadsverwarming en kolenkacheltjes van armere mensen.

Niet dat China niet in duurzame energiebronnen investeert. In 2020 moet 15 procent van de energie komen van niet-fossiele brandstoffen. Het aantal kerncentrales wordt uitgebreid en er zijn valleien vol zonnepanelen en hoogvlakten met windmolens. Maar China investeert nog veel gretiger in fossiele brandstoffen. Dit jaar keurde de Nationale Ontwikkelings- en Hervormingscommissie, de centrale economische autoriteit, aanvragen voor 155 nieuwe steenkoolcentrales goed. 'Die zijn volslagen overbodig, want er is al overcapaciteit van steenkoolcentrales', zegt Lin Boqiang, directeur van China Onderzoekscentrum Energie en Economie van de Universiteit Xiamen.

(Tekst gaat verder onder foto)


Waarom is het toch zo lastig de klimaatkwestie op te lossen?

In vijf afleveringen onderzoekt de Volkskrant de dilemma's achter het klimaatdebat.

Gister ging het over co2-belasting. Het bedrijfsleven én Greenpeace vinden dit een prachtidee. Waarom wordt er niets mee gedaan?
Na vandaag volgen nog:
Waarom delen we onze groene technologie niet met armere landen?
Waarom verdwijnt er nog steeds op grote schaal bos?
Wat doet u zelf om de opwarming van de aarde te voorkomen?

Een mondkapjeskus in de smog van Peking.Beeld Getty Images

Volgens recent onderzoek van Greenpeace gebruiken elektriciteitscentrales slechts de helft van hun capaciteit. Nog eens 155 centrales erbij is verspilling, maar provincies en gemeentes durven toch niet van hun steenkoolenergie af te stappen. Net over de grens met Peking verwelkomt het dorp Dongxianpo hun nieuwe steenkoolcentrale als ecologische zegening. Na de oplevering worden honderden kleine boilers, die zonder enig filter steenkooldampen uitwalmen, ontmanteld. Op voorlichtingsborden op het dorpsplein presenteert Jingneng, het staatsbedrijf dat zijn Pekingse steenkoolcentrales noodgedwongen moest sluiten, de nieuwe 'schone energiefabriek' in Dongxianpo. De bouw kost 520 miljoen euro, maar dan komt-ie ook met ontzwavelingsinstallaties voor '99,9 procent zwavelvrije uitstoot', filters met '80 procent anti-nitraatwerking', waterzuivering en sproei-installaties die het stof van de steenkool doen neerslaan.

Het is en blijft een steenkoolverslinder met een levensduur van veertig jaar. Zo'n centrale - laat staan 155 - is geen onvoorwaardelijke keuze voor duurzame energie. De steenkoolenergieproducenten gunnen hun concurrenten uit de wind- en zonne-energie nu al weinig ruimte op het elektriciteitsnet. 'Pas als de markt behoefte heeft aan duurzame energie, zal die vanzelf worden aangesloten op het grid. Nu is er zoveel goedkope steenkoolenergie dat de vraag naar groene energie niet groot is', aldus professor Lin Boqiang.

Rotzorg

Dat zal Wang Youwei (35) een rotzorg zijn. Hij trekt heel China door om schoorstenen te bouwen en de centrale in Dongxianpo betekent twee jaar lang een geregeld inkomen. Wang zit met collega's in Shanxi Noedelhuis aan de lunch. Vooruit, een fles sterke drank erbij kan best, zegt Wang opgewekt. 'Het leven lacht ons toe. Waar vind je nog zulke grote schoorstenen!'

Door de grijsgele vervuilingsdeken is de centrale in aanbouw nauwelijks zichtbaar, maar het wordt inderdaad een joekel, goed voor 700 megawatt stroom. Elke dag dat Wang de honderden meters hoge koeltoren opklimt om te metselen, krijgt hij 44 euro. 'Het is dat de sneeuw op de rand van de koeltoren is vastgevroren, en we niet kunnen werken. Anders zat ik daarboven geld te verdienen en niet aan de borrel in Shanxi Noedelhuis.'

Klimaatspecial

Hoe gaan mensen om met klimaatverandering? De Volkskrant reist met een cameradrone de wereld rond om dat te laten zien. En presenteert de harde feiten en de beste bronnen. Lees hier over de overstromingen in Bangladesh of de stijgende temperaturen in Groenland die juist goed uitpakken.

'Niemand weet hoe hoog de piek in 2030 zal zijn'

In Parijs zegt China er alles aan te doen om voor 2030 de piek in de uitstoot van broeikasgassen te hebben bereikt. Als het economisch tegenzit, misschien een paar jaar eerder, zegt Zhang Zhongxiang, expert op het gebied van emissiehandel. 'Het wordt als grootste vervuiler ter wereld erg moeilijk om vol te blijven houden dat klimaatverandering de schuld van ontwikkelde landen is. De luchtvervuiling was al een landelijk probleem, waar de staat iets aan ging doen. Niemand weet hoe hoog die emissiepiek in 2030 is.'

Volgens persbureau Reuters is de statistische onzekerheid over de hoeveelheid Chinees broeikasgas nu al groot, laat staan dat over de piek iets zinnigs te zeggen valt. De laagste en hoogste piekvoorspellingen zijn respectievelijk 11- tot 20 miljard ton emissie per jaar. Die marge alleen al is groter dan de uitstoot van de Europese Unie.

Uitstoot meten is overal moeilijk, maar in China, een immens land met ontelbare vervuilende fabrieken, is het vrijwel onmogelijk. Overheidsinstanties beconcurreren elkaar met cijfers. De berekeningen lopen zo uiteen dat de ene week wetenschappelijk tijdschrift Nature meldt dat de Chinese uitstoot 14 procent lager ligt dan gedacht en de volgende week The New York Times alarm slaat omdat China 17 procent meer steenkool verbruikt dan bekend was.

Beeld .
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden