Hoe schadelijk is een houtkachel nu?

Is stoken het nieuwe roken?

Hoe schadelijk zijn die houtkachels nou echt? Op die vraag bestaat geen eenduidig antwoord, want de schadelijkheid hangt onder meer af van het weer, het hout en het type kachel.

Houtkachels verspreiden, net als het verkeer, fijnstof. Dit is een verzamelnaam voor een breed scala aan stofjes die in de lucht zweven. Foto anp

Volgens Gert Kooij van de Stichting Nederlandse Haarden - en Kachelbranche (NHK) kan er 'verantwoord' worden gestookt zolang de juiste kachel op de juiste manier is aangesloten. 'De installatie moet worden gedaan door een vakman, niet door een beunhaas die vandaag komt metselen en morgen de kachel aansluit. Uiteindelijk bepaalt de installateur de eindkwaliteit.' De kachelbranche pleit voor het versneld invoeren van de EcoDesign-regeling, een EU-verordening die bepaalt dat vanaf 2022 alleen nog houtkachels mogen worden verkocht die aan strenge milieu- en kwaliteitscriteria voldoen.

Fijnstof

Het antikachelkamp houdt er een andere lezing op na: schoon stoken bestaat niet, net als dat gezond roken niet bestaat. De EcoDesign-kachels zijn weliswaar schoner 'dan hun primitievere broertjes en zusjes', stelt hoogleraar milieu-epidemiologie Bert Brunekreef van de Universiteit Utrecht. 'Maar allesbehalve schoon in vergelijking met aardgas en vooral zon, wind en warmtepompen.'

Houtkachels verspreiden, net als het verkeer, fijnstof. Dit is een verzamelnaam voor een breed scala aan stofjes die in de lucht zweven. Hoe kleiner de stofjes, hoe groter het gevaar voor de gezondheid. Deeltjes kleiner dan 2,5 micrometer (aangeduid als PM 2,5) kunnen in het bloed terechtkomen, waardoor de kans op kanker en hart- en vaatziekten toeneemt. Uit een proef in het Noord-Hollandse Schoorl, uitgevoerd door het Energieonderzoek Centrum Nederland in 2009, bleek dat houtrook verantwoordelijk was voor 9 tot 27 procent van de lokale PM10-concentratie, tegenover 30 tot 39 procent aan PM 2,5.

Heel gezellig zo'n houtkachel, maar wat als de buren last hebben van de schadelijke rook?

Ook in de ecowijk in Zutphen blazen de houtkachels hun schadelijke rook de lucht in, maar wie erover klaagt is al snel een zeur. De aandacht voor de overlast komt nu pas op gang. (+)

Ziek van houtrook

Het aantal vroegtijdige sterfgevallen door slechte lucht wordt in Nederland geschat op twaalfduizend. Vooral mensen met een kwetsbare gezondheid, zoals longpatiënten, hebben last van fijnstof die door open haarden, barbecues en tuinhaarden wordt uitgestoten. 'We ontvangen dagelijks mailtjes en telefoontjes van mensen die ziek worden van houtrook', zegt Pauline van Voorst van het Longfonds. 'Longpatiënten worden benauwd, krijgen een longaanval en belanden zelfs in het ziekenhuis. Hun gezondheidsklachten houden lang aan, ook als het vuur al uit is.'

Het verkeer is al decennia de grootste verspreider van fijnstof, maar door een toenemend gebruik van roetfilters en de invoering van milieuzones neemt dit aandeel af. Het aandeel van houtrook wordt hierdoor juist groter. Volgens Emissieregistratie, verbonden aan het RIVM, is de uitstoot van fijnstof door houtgestookte toestellen bijna gelijk aan de uitstoot door uitlaatgassen van het Nederlandse verkeer. Helemaal waterdicht is deze bevinding niet. Houtrookconcentraties kunnen per locatie erg verschillen. Het ontbreekt aan goede landelijke meetmodellen, die - net als bij auto's - het probleem per provincie in kaart brengen. Bovendien is een groot deel van de herkomst van de PM 2,5-concentratie (30 tot 40 procent, volgens de Gezondheidsraad) niet te verklaren.

'Zwitserse methode'

De schadelijke uitstoot kan zoveel mogelijk worden beperkt door goed te stoken, stelt Miriam Gerlofs van het RIVM. Ze pleit voor de 'Zwitserse methode', waarbij je het vuur aanmaakt met aanmaakblokjes en droge, onbewerkte kleine houtjes gebruikt.