ReportageMoskeefinanciering

Hoe salafisten de moskee in Geleen overnamen

Hajer Harzi in het gebedshuis Al Wasatia, waarnaar de gematigde moslims zijn uitgeweken.Beeld Marcel van den Bergh

Opeens was er geld en kwamen er radicale, salafistische predikers in de Al Houda-moskee in Geleen. Gematigde moslims als Hajer Harzi voelden zich niet langer veilig en weken uit naar een zalencentrum elders in de stad. ‘Wij willen gewoon samenkomen, kunnen bidden.’

In de hal van de Al Houda-moskee in Geleen hangt, tussen de advertenties voor reizen naar Mekka en een roze aankondiging van ‘lessen voor zusters’, een oproep aan donateurs. Of iedereen die sinds 2012 biljetten van 100, 200 of 500 euro aan de moskee heeft gegeven, zich bij het bestuur wil melden. ‘In verband met het strafrechtelijk onderzoek’ naar de financiën van de moskee, staat er.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie

Al Houda is een van de Nederlandse moskeeën waarvan wordt vermoed dat dubieuze buitenlandse financiers er invloed hebben gekocht. Woensdag hoort de Tweede Kamer twee Limburgse moslims over de vraag wat het voor een liberale moslim betekent als je gebedshuis onder invloed van buitenaf wordt gekaapt door extremisten. Want dat is wat er in Geleen volgens betrokkenen is gebeurd.

Jongere gelovigen springen maandagmiddag gehaast uit de auto voor een gebed tijdens hun lunchpauze, de oudere bezoekers met grijze baarden waren al eerder op hun dooie gemak aan komen schuifelen bij de moskee. Hoe dat zit met die buitenlandse gelden? Daarvoor moeten we bij de bestuurders zijn, maar helaas, die zijn niet aanwezig. ‘Die mensen hebben een baan’, verduidelijkt een man in een bruine djellaba. Gebarend naar zijn gezelschap: ‘Wij zijn allemaal werkloos.’

Een paar kilometer verderop doet Hajer Harzi op haar zilvergrijze oriëntaalse bank uit de doeken hoe zij in 2013 tijdens het opsteken van een sigaret merkte dat het de verkeerde kant opging bij Al Houda. ‘Je mag niet roken, mama’, sprak haar dochtertje vermanend. ‘Dan zal God je straffen en in de barbecue stoppen.’ Harzi, een alleenstaande moeder die in 1979 vanuit Tunesië in Zuid-Limburg belandde, had haar dochter destijds opgegeven voor de weekendschool van de moskee om wat beter Arabisch te leren. Dat ze daarmee ook de conservatieve leefregels van het salafisme naar binnen gegoten kreeg, ontdekte Harzi pas door die sigaret. ‘Toen heb ik haar meteen van die les afgehaald.’

Zalencentrum ’t Plenk Hoes in Geleen, waarin Al Wasatia is gevestigd.Beeld Marcel van den Bergh

Veranderende sfeer

Het verhaal dat Harzi woensdag in het parlement zal vertellen, begint met de komst van een nieuwe voorzitter van de moskee in 2010, de bekeerling Stefan Z. – inmiddels verdachte in de eerder genoemde strafzaak. ‘Het viel op dat er ineens veel meer jongeren naar de moskee kwamen die streng in de leer waren. Bekeerlingen ook, die met veel trots werden onthaald’, zegt Harzi. De sfeer veranderde volgens haar. ‘Mijn dochter werd er bijvoorbeeld door een man op aangesproken dat ze hypocriet was omdat ze in de moskee wel een hoofddoek droeg, maar thuis niet. Met zulke zaken val je een kind toch niet lastig?’

Al Houda heeft uitbreidingsplannen en wil op een groot terrein dat de gemeente voor 820 duizend euro te koop aanbiedt, behalve een moskee ook een islamitisch restaurant, een koraninternaat en een fitnesscentrum oprichten, blijkt uit een benefietvideo uit 2013. Het lijkt nogal hoog gegrepen voor een lokale moskee in Geleen. ‘Maar toen in 2014 de opening van het nieuwe gebouw werd gevierd, zat daar ineens een sjeik uit Saoedi-Arabië als gast’, zegt Harzi. ‘En plotseling bleek het pand al volledig te zijn afbetaald.’

Onder leiding van Stefan Z. wordt de imam die al jaren predikt in Geleen aan de kant geschoven en worden omstreden voorgangers binnengehaald. Zo verschijnt in 2015 Abdallah Ouabour, die eerder in België tot 6 jaar cel was veroordeeld wegens lidmaatschap van de Groupe Islamique Combattant Marocain, een aan Al Qaida verbonden organisatie. Ook prediker Abou Hafs – echte naam Fouad el B. – komt langs. Hij is momenteel verdachte in een onderzoek naar financiering van Islamitische Staat.

Fatwa

Een groep kritische moskeebezoekers en oud-bestuursleden is het niet eens met de radicalere koers en stelt voor de stichting achter Al Houda om te vormen tot een vereniging, waarin leden inspraak en stemrecht hebben. Maar een vergadering over dat idee loopt begin 2016 uit de hand, blijkt ook uit een vonnis van de rechtbank Roermond. Een oud-bestuurslid wordt dan door een imam uit het Belgische Verviers als ongelovige aangemerkt en krijgt een fatwa over zich uitgesproken, een islamitisch vonnis. ‘Wie de gemeenschap verlaat, moet worden geëxecuteerd’, luidt vrij vertaald de banvloek die de imam die dag uitspreekt.

Die fatwa veroorzaakte veel angst, zegt Harzi. ‘Er hoeft maar één geradicaliseerde jongere zo gek te zijn om die tekst letterlijk te nemen.’ Bestempeld worden als ongelovige is volgens Harzi voor een moslim de grootste belediging denkbaar. ‘Toen ik een keer bij de schoonheidsspecialist zat, zei die dame tegen mij: ik heb gehoord dat u Joods bent. Dat soort verhalen verspreiden die lui over mij. Nu ben ik niet iemand die zich veel aantrekt van de mening van anderen, maar dat deed echt pijn.’

Door de regen rijdt ze maandag naar ’t Plenk Hoes in Geleen, een ouderwets zalencentrum waar dansavonden voor 50-plussers worden georganiseerd. Boven in dat gebouw is sinds 2017 Al Wasatia gevestigd: het nieuwe, gematigde gebedshuis, opgericht door kritische moskeegangers die de koers van Al Houda te conservatief vonden. Harzi is er penningmeester. Ze hebben nu zeventig betalende leden.

De inrichting hebben ze zelf bij elkaar gescharreld – het blauwe tapijt waarop twee bezoekers nu geknield bidden kregen ze geschonken van een Afghaan, een creatieve moskeebezoeker knutselde zelf een goudkleurige wandklok. De vrijdagpreek wordt gegeven door een imam uit Weert die daarvoor alleen een reiskostenvergoeding vraagt. ‘Zo is het ook prima’, zegt Harzi. ‘Wij willen gewoon samenkomen, kunnen bidden, elkaar helpen, we hoeven geen grootse moskee.’

De Al Houda-moskee in Geleen. Beeld Marcel van den Bergh

Onbegrijpelijk

Ze doet haar verhaal in de krant en in het parlement ook omdat ze wil laten zien dat er een grote groep moslims is die niets heeft met de conservatieve geloofsopvatting van een beperkte groep, vaak jonge salafisten. ‘Voor onze generatie is het onbegrijpelijk’, zegt ze, terwijl ze op haar telefoon een videoclip van Boney M. uit de jaren tachtig laat zien die een Marokkaanse vriend haar voor de grap doorstuurde. ‘Wij kwamen uit een systeem van onderdrukking en voor ons was dit de ontdekking in Nederland: feest, dansen, vrijheid. Onbegrijpelijk dat de jonge generatie dat wil inruilen voor allerlei regeltjes van veertien eeuwen geleden, die met de Koran niets te maken hebben.’

De zorgen van Harzi werden bevestigd toen twee bestuurders van Al Houda in 2017 werden gearresteerd. Stefan Z. en Laarbi A. werden door het OM verdacht van deelname aan een terroristische organisatie, werven voor de gewapende strijd, financiering van terrorisme en witwassen. Dat heeft met de moskee allemaal niets te maken, bezweert een Marokkaanse bezoeker van Al Houda die niet met zijn naam in de krant wil maandag. ‘Er zijn vijftig mensen overgestapt naar de nieuwe moskee. Die andere vierhonderd komen hier nog steeds. Wiens verhaal geloof je dan?’

Dat buitenlandse geld, dat is volgens hem een opgeklopt verhaal. Hij laat de gang zien waar een oranje zeil op de vloer ligt - het dak lekt. Als het geld met tonnen was binnengestroomd uit het Midden-Oosten, hadden ze dit probleem toch niet gehad, wil hij maar zeggen.

‘Het is hier allemaal heel duidelijk geregeld. Deze moskee is zo transparant als dat glas’, zegt de man, terwijl hij naar de gevel gebaart. Voor het raam dat hij aanwijst hangen witte lamellen. Ze zitten dicht.

Reacties Al Houda en Openbaar Ministerie 

Het bestuur van Al Houda verwijst voor vragen naar advocaat Abdelhadi El Aqde. Hij stond Stefan Z. en Laarbi A. eerder bij als raadsman in hun strafzaak en treedt nu op als woordvoerder van de moskee. Vragen over de eventuele buitenlandse financiering van Al Houda wil El Aqde nu niet beantwoorden ‘omdat het OM nog bezig is met een strafonderzoek’. Het conflict in de Geleense moskee, ‘als je dat al zo kunt noemen’, is volgens El Aqde een poging van enkele individuen om meer macht te krijgen. ‘Met een richtingenstrijd heeft dat niets te maken. Ik ken de moskee al heel lang en er is geen koerswijziging geweest.’ El Aqde noemt het vreemd dat wel twee leden van de nieuwe moskee door de Tweede Kamer worden gehoord, terwijl er niemand van Al Houda is uitgenodigd. Het OM laat weten dat de zaak tegen Stefan Z. en Laarbi A. op 21 februari wordt voortgezet. Zij worden nog verdacht van ‘deelname aan een criminele organisatie die tot oogmerk heeft het plegen van terroristische misdrijven en witwassen’.

Het onderzoek naar moskeefinanciering ligt gevoelig

Nog voor de parlementaire commissie aan het onderzoek naar de financiering van moskeeën was begonnen, barstte de kritiek al los. ‘Wij hebben het idee dat hier een show wordt opgevoerd zodat men straks een stok heeft om de hond mee te slaan’, zegt bijvoorbeeld moskeebestuurder Abdelhamid Bouzzit. 

AIVD-directeur Dick Schoof waarschuwde tijdens de eerste verhoordag in de Tweede Kamer voor ‘salafistische aanjagers’. Via bijvoorbeeld weekendscholen kan hun gedachtegoed ‘langzaam maar zeker’ landen, aldus de directeur van de inlichtingendienst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden