Column

Hoe Rembrandt verdwaalde op het Binnenhof

Hoe Rembrandt alsnog verdwaalde op het Binnenhof.

Verdwaald op het Binnenhof (zelfportret Rembrandt, 1630)Beeld Teylers Museum Haarlem

Weinig is explosiever dan Haagse eensgezindheid. Nog maar een week geleden vertelden zowat alle fractieleiders met rode konen hoe ze hadden voorkomen dat twee schilderijen van Rembrandt in de slaapkamer van een oliesjeik of Chinese miljardair zouden belanden. Het Rijk zou 80 miljoen euro betalen om de portretten van het echtpaar Maerten Soolmans en Oopjen Coppit van de Franse familie Rothschild te kopen. Het Rijksmuseum, waar de Rembrandts een nieuw thuis zouden krijgen, ging er voor zorgen dat de andere helft door particulieren werd gefinancierd. De Franse regering had al een exportvergunning afgegeven.

En zij, een overweldigende Kamermeerderheid, hadden dit geregeld. Men gloeide van trots, op alle zenders. 'Rembrandt is van iedereen', zei Kees van der Staaij, toevallige woordvoerder van het monsterverbond. 'Hij verbindt jong en oud, links en rechts.' Twee Rembrandts kopen, het is het soort daad waarvan je kunt dromen als je politicus wordt. 'Eens in je leven', noemde Van der Staaij het.

Ruim een week later blijkt het allemaal net wat anders te liggen: de Nederlandse regering koopt beide portretten, maar samen met Frankrijk. Beurtelings komen ze in het Rijks en het Louvre te hangen. Twee weken geleden zou dit als een triomf zijn beschouwd. In plaats daarvan heerst een gevoel van deceptie. Wat ging er mis?

Op dinsdagochtend 8 september melden zich zeven fractieleiders bij het Mauritshuis - Jesse Klaver en Henk Krol zijn welwillend maar hebben verplichtingen elders; Geert Wilders komt niet, maar heeft beloofd het proces niet te verstoren. Het zevental is er op voorspraak van D66-leider Alexander Pechtold en Wim Pijbes, directeur van het Rijksmuseum. Ook Emilie Gordenker, directrice van het Mauritshuis, is er bij, en mensen van de Vereniging Rembrandt. Een licht ontbijt later zijn de politici het eens: de regering moet de aankoop van de beide portretten mogelijk maken.

Niet aanwezig is Jet Bussemaker, minister van Cultuur. Zij volgt een eigen parcours. Samen met Fleur Pellerin, haar Franse evenknie, stuurde ze op 14 juli een brief aan de familie Rothschild waarin een andere optie wordt genoemd: Louvre en Rijks kopen elk een van de schilderijen, met de verplichting die gezamenlijk te exposeren. Vandaar dat de minister zo zuinig reageert als het initiatief van de fractieleiders aan het licht komt. 'Ik snap dat mensen zeggen: kunnen ze niet wat beters doen met dat geld', zegt ze. 'We moeten rekening houden met de wensen van de Kamer.' Een schril contrast met de euforie van Pechtold c.s.

Licht ontbijt in het Mauritshuis.Beeld Getty Images

De kunstcoalitie dendert met haar oproep aan de regering dwars door het traject van de minister heen. Maar weten de fractieleiders eigenlijk wel dat beide ministers van Cultuur samen optrekken? Daar begint de Haagse werkelijkheid te verdubbelen. Twee fractieleiders zeggen dat ze in het Mauritshuis enkele woorden aan de Franse variant hebben gewijd; museumdirecteur Pijbes had zich gehaast hen te verzekeren dat daarin geen oplossing schuilt, omdat de Fransen niets van zich laten horen. Andere fractieleiders herinneren het zich anders: dit Franse traject is niet ter sprake gekomen. 'Hand op m'n hart', zegt Emile Roemer van de SP. 'Had ik dat geweten, dan had dat mijn besluit kunnen beïnvloeden.' Ook sommige collega's uiten achteraf twijfels: misschien hebben we ons laten meesleuren door het enthousiasme van Pijbes en Pechtold.

'Ik had geen signalen dat die twee opties niet bij iedereen in beeld waren', houdt Bussemaker vol tijdens een debatje dinsdag. Ze komt ermee weg, de meeste fractieleiders doen aan dat debat niet mee. PvdA, VVD en CDA houden zich helemaal afzijdig. Dat biedt alle ruimte aan degenen die er niet bij waren in het Mauritshuis: Krol, Kuzu en vooral de PVV, die het maar verkwisting zeggen te vinden. 'Eigen Rembrandts eerst', sneert PVV'er Bosma. '160 Miljoen voor het naargeestige nationalisme van de Heer Pechtold.'

Naargeestig nationalisme?Beeld ANP

Zo belandt Rembrandt in een Haags verhaal van achterkamers, misverstanden en slordige informatievoorziening. Met als netto resultaat dat de overheid zich committeert aan de aanschaf van één schilderij, terwijl de 80 miljoen euro waarvoor op de begroting plaats is ingeruimd, voor twee Rembrandts bedoeld was.

Teleurstellend? Het is maar wie je het vraagt. Veel partijen zijn al lang blij dat de schilderijen, die zelden werden geëxposeerd, nu deel gaan uitmaken van publieke collecties. Lichtpunten zien in een tegenvaller - ook dat is een Haagse reflex.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden