Analyse Benzine- en dieselban Amsterdam

Hoe reëel is het visioen van een stad zonder benzineauto’s?

De gemeente Amsterdam speculeert erop dat het straatbeeld de komende tien jaar net zo’n spectaculaire metamorfose zal ondergaan als begin twintigste eeuw: destijds van paard naar auto, nu van fossiel naar elektrisch. Politiek pointillisme of concreet toekomstbeeld? En wie gaat dat betalen?

Benzinevrij vervoer in de binnenstad van Amsterdam: als het aan wethouder Sharon Dijksma (Verkeer) ligt is dit vanaf 2030 de realiteit. Beeld Hollandse Hoogte / Thomas Schlijper

Je moet goed zoeken om hem te vinden, maar ergens op de foto hieronder, geschoten op paasochtend 1900, is een auto te zien, eenzaam rijdend tussen de paarden en wagens op Fifth Avenue in New York. Hoe anders was het straatbeeld van Fifth Avenue tien jaar later: overal automobielen, terwijl je goed moet kijken om de cilinderhoed van de koetsier of de oren van het edele ros op de foto te ontwaren. In amper een decennium tijd waren paarden massaal werkloos geraakt en was de Durant-Dort Carriage Company uit Flint, Michigan, rond 1900 Amerika’s grootste koetsenmaker, aan alle kanten voorbij geraasd door Ford, Buick en Cadillac.

Fifth Avenue in New York, in de vroege ochtend op Eerste Paasdag, 1900. Wie goed kijkt vindt een eenzame automobilist tussen de paarden. Beeld Alamy Stock Photo

De gemeente Amsterdam speculeert erop dat het straatbeeld de komende tien jaar net zo’n spectaculaire metamorfose zal ondergaan als begin twintigste eeuw. Als het aan wethouder Sharon Dijksma (Verkeer) ligt, is Amsterdam vanaf 2030 verboden terrein voor benzine- en dieselauto’s. In dat jaar moet het Amsterdamse verkeer, in navolging van de ambities van steden als Parijs, Londen en Kopenhagen, helemaal uitstootvrij zijn, staat in het donderdag gepresenteerde Actieplan Schone Lucht, een 50 pagina’s lange lofzang op de elektrische auto.

Een gezondere lucht voor Amsterdammers is het doel van de banvloek tegen brandstofauto’s. ‘Vieze lucht is nu nog te vaak een sluipmoordenaar’, zegt wethouder Dijksma. ‘Amsterdammers leven gemiddeld een jaar korter door vieze lucht.’ Door benzine- en dieselauto’s te weren, verwacht de gemeente de gemiddelde levensverwachting van Amsterdammers in 2030 met drie maanden te verlengen.

Fifth Avenue in New York op Eerste Paasdag, 1911. De paarden hebben plaatsgemaakt voor auto’s. Beeld Getty Images

Luchtfietserij

‘Bizar’ en ‘luchtfietserij’, noemt Rai Vereniging, de branchevereniging van de auto-industrie, de Amsterdamse plannen. Op het eerste gezicht is de reactie begrijpelijk. Anno 2019 is de verhouding brandstofauto’s versus stekkerauto’s ongeveer als die tussen paardenwagens en automobielen in 1900. Begin dit jaar bezaten Amsterdammers 193 duizend benzineauto’s en 39 duizend dieselauto’s, tegenover 4329 stekkerauto’s en 9960 hybrides, blijkt uit RDW-cijfers. Slechts een half procent van het Nederlandse wagenpark bestaat nu uit volledig elektrische auto’s.

Het belangrijkste knelpunt is de vraag: wie gaat de Amsterdamse idealen betalen? Alleen ‘de elite’ kan straks nog autorijden in Amsterdam, reageerde voorzitter Steven van Eijck van RAI Vereniging in De Telegraaf op de Amsterdamse plannen. ‘De ‘normale’ man – waar dit college voor zegt te staan – kan het juist niet betalen. Voor hen zijn elektrische auto’s gewoon te duur.’

Heeft Van Eijck gelijk? De voordeligste Tesla, de Tesla Model 3, kost in Nederland bijvoorbeeld nog altijd ruim 55 duizend euro. Wel is er in de Verenigde Staten inmiddels een goedkopere Tesla op de markt van omgerekend rond de 31 duizend euro. Maar ook dat is nog altijd meer geld dan de gemiddelde automobilist zal kunnen en willen neertellen. De meeste Nederlanders kopen hun auto niet nieuw, maar tweedehands, en vooralsnog is de markt voor tweedehands elektrische auto’s beperkt.

Prijsdalingen

Tegelijkertijd zal het beeld van elektrisch auto’s als ‘duur’ snel kantelen, denkt Auke Hoekstra, onderzoeker aan de Technische Universiteit Eindhoven. De prijzen zullen de komende jaren rap dalen, verwacht hij, net zoals de automobiel ruim een eeuw geleden plots binnen bereik van de middenklasse kwam dankzij de massaproductie van de Ford Model T. ‘In 2025 zal de elektrische auto voor de meeste mensen al goedkoper zijn en in 2030 zal de aanschafprijs van een elektrische auto voor bijna iedereen lager liggen dan van auto’s met een brandstofmotor.’ Nu is het al zo dat de totale kosten van elektrische auto’s – dus inclusief aanschafprijs, onderhoud en energie – steeds vaker lager liggen dan van diesel- en benzineauto’s. ‘Maar dit geldt op dit moment wel vooral nog voor zakelijke veelrijders in het wat hogere segment.’

Deze Tesla Model 3 kost momenteel ruim 55 duizend euro, maar de verwachting is dat de prijzen van elektrische auto's de komende jaren rap gaan dalen. Beeld AP

Over de technische haalbaarheid van een stad vol elektrische auto’s – kan ons elektriciteitsnet dat wel aan, al die stroomslurpers aan de laadpaal? – maakt Hoekstra zich geen zorgen. ‘We moeten er alleen voor zorgen dat we niet allemaal tegelijk opladen, want dat zou wel een enorme piek opleveren.’ Hoekstra pleit daarom voor ‘slim laden’, waarbij mensen korting krijgen als ze hun auto bijvoorbeeld standaard zo instellen dat die automatisch oplaadt in het holst van de nacht, als stroom het goedkoopst is.

Maar er zijn niet alleen technische klippen te omzeilen. Niet-Amsterdammers mogen in 2030 bijvoorbeeld ook de stad niet meer in met hun benzine- of dieselauto, zegt een gemeentewoordvoerder. Nogal problematisch voor de loodgieter uit Krommenie of de schilder uit Nieuw-Vennep die volop werk hebben in Amsterdam. De 288 duizend forenzen die dagelijks naar Amsterdam komen kunnen deels met het openbaar vervoer, maar voor een loodgieter of schilder met z’n bestelbus vol gereedschap is dat wat lastig. En waar Amsterdammers subsidie tegemoet kunnen zien als ze geen elektrische auto kunnen betalen – hoeveel subsidie moet de gemeente nog uitvogelen – vissen niet-Amsterdammers achter het net. Ontheffingen zouden een oplossing kunnen zijn, aldus de woordvoerder.

Hij wil het eigenlijk niet zeggen omdat het zo’n cliché is, maar het actieplan van wethouder Dijksma is eerder ‘een stip aan de horizon’, geeft hij toe. Het gat tussen dit politieke pointillisme en een werkelijkheid vol concrete maatregelen hoopt de gemeente de komende jaren te dichten.

Het voorgenomen Amsterdamse verbod op benzine- en dieselauto’s vanaf 2030 valt slecht in politiek Den Haag. Rechts én links in de Tweede Kamer vrezen partijen dat de gewone man de rekening betaalt. Ook zou Amsterdam met het verbod buiten zijn boekje gaan. Staatssecretaris Van Veldhoven van Infrastructuur noemt een verbod op ben­zineauto’s vooralsnog ‘niet aan de orde’.

Waarom een verbod op benzine- en dieselauto’s? Is een elektrische auto wel betaalbaar voor Jan Modaal? En hoe uniek zijn de Amsterdamse plannen? In vijf vragen nemen we de plannen van de gemeente Amsterdam door

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden