Hoe rechts wordt het AfD zonder 'gematigde' Frauke Petry aan het roer?

De politica Frauke Petry ziet af van het lijsttrekkerschap van de rechts-populistische AfD. Dat heeft de gezichtsbepalende politica woensdagmiddag bekendgemaakt in een videoboodschap, drie dagen voor het jaarlijkse partijcongres. Petry (41) zegt met haar vertrek een einde te willen maken aan de richtingenstrijd in het partijbestuur.

Sterre Lindhout
Frauke Petry. Beeld AFP
Frauke Petry.Beeld AFP

Volgens Petry moet haar partij op het congres kiezen tussen 'oppositioneel-rechts' (een eufemisme voor het aanschurken tegen extreem-rechts) of 'conservatief-burgerlijk'. Zelf behoort ze met haar echtgenoot Marcus Pretzell, europarlementariër en AfD-lijsttrekker in Noordrijn-Westfalen, tot de belangrijkste vertegenwoordigers van de laatste stroming. Ze willen dat de AfD Realpolitik bedrijft en coalities met andere partijen niet uitsluit.

Twee weken geleden stelde Petry voor om de gedelegeerden in Keulen te laten stemmen over de richting die de partij moet volgen. Dat kwam Petry duur te staan: de meerderheid van het dertienkoppige bestuur ziet haar nu als de grootste splijtzwam. Ook krijgt ze de schuld van de schamele 8 procent die de AfD scoort in de peilingen. Precies een jaar geleden was dat nog 14 procent.

Diepe verdeeldheid

Petry's vertrek maakt duidelijk hoe diep de verdeeldheid is en hoe sterk de roep van rechts aan het partijbestuur trekt. Een van de strijdpunten in de partijtop is de omgang met Björn Höcke, de politicus die in februari het Holocaustmonument in Berlijn 'een monument van schande' noemde.

Petry drong erop aan Höcke de partij uit te bonjouren. De procedure loopt nog en Höcke heeft veel aanhangers onder het AfD-electoraat, meer dan Petry waarschijnlijk. En dat weten de andere leden van het bestuur.
Misschien was de genadeklap voor Petry wel het blog van Michael Klonovsky, voormalig mediastrateeg van de AfD. Hij noemt haar echtgenoot Pretzell een ziekelijke complotdenker.

Toch rijst bij Petry's videoboodschap de vraag of haar boodschap niet moet worden gezien als een ultieme poging haar volgelingen kleur te laten bekennen en zo de alleenheerschappij via de achterdeur te pakken. De hoogzwangere politica pleit opvallend hartstochtelijk voor een eensgezinde koers en stippelt een toekomstvisie uit: vanaf september vier jaar felle 'maar constructieve' oppositie, na 2021 regeren.

PVV-leider Geert Wilders en Frauke Petry tijdens een persconferentie na afloop van een conferentie van rechts-populistische partijen uit het Europees Parlement, Beeld anp
PVV-leider Geert Wilders en Frauke Petry tijdens een persconferentie na afloop van een conferentie van rechts-populistische partijen uit het Europees Parlement,Beeld anp

Het kan twee kanten op

Petry's tegenstanders kwamen vorige week volgens het weekblad Der Spiegel in het geheim bij elkaar. Belangrijkste aanwezige was Alexander Gauland. De eminence grise in tweed aast zelf op het lijsttrekkerschap.

Höcke was er ook. Er schijnt gepraat te zijn over een mogelijk lijsttrekkerschap van Alice Weidel, wellicht samen met Gauland. De 38-jarige juriste was de rechterhand van Höcke in Thüringen. Verder is ze een soort kopie van Petry: ambitieus, slim, ijzig en moeder van een groot gezin. Ze schijnt alleen nog een stuk rechtser te zijn.

Het kan met de AfD twee kanten op, vijf maanden voor de verkiezingen. Het is mogelijk dat de partijleiding nog dieper het moeras van conflicten in strompelt, tot op het punt dat de kiesdrempel aan de horizon verschijnt.
Het wegvallen van Petry, en daarmee van de conservatief-burgerlijke richting in de partij, kan ook leiden tot een nieuwe, rechtsere eensgezindheid. Ook in dat geval bestaat voor de AfD het gevaar dat de partij zichzelf marginaliseert. Volgens de Duitse opiniepeilers zijn het nu vooral de meer gematigde kiezers die afhaken.

Frauke Petry. Beeld epa
Frauke Petry.Beeld epa
Petry en haar echtgenoot Markus Pretzell. Beeld epa
Petry en haar echtgenoot Markus Pretzell.Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden