Reportage

Hoe racistisch is Amerika nog?

Zwart en blank vinden elkaar in het verdriet bij de herdenking zondag van de negen slachtoffers van Dylann Roof. Maar de 'confederate flag' wappert nog in South Carolina.

Dylann Roof toont zich op een YouTube-filmpje met de 'confederate flag' van de zuidelijke slavenstaten in de Amerikaanse burgeroorlog. Beeld AFP

Overal in South Carolina beieren zondagochtend de klokken ter nagedachtenis van de negen zwarten die woensdag in deze zuidelijke Amerikaanse staat werden vermoord door een blanke. De kerk in Charleston waar dat gebeurde, houdt haar eerste, massaal bezochte dienst sinds het bloedbad. Zwart en blank vinden elkaar in het verdriet. De ingang van de hagelwitte Emanuel African Methodist Episcopal Church is uitgegroeid tot een altaar van interraciale rouw.

Desondanks worstelt Amerika met pijnlijke vragen. Zwart en blank zijn verenigd in de dood, maar hoe ver staan ze van elkaar af in het leven? Het land heeft inmiddels een first lady die afstamt van zwarte slaven maar hoe racistisch is het nog?

Zeker is dat Dylann Roof, de 21-jarige dader, een racist was. Zaterdag wordt een website ontdekt met foto's waarop hij poseert als 'white supremacist', iemand die gelooft in de superioriteit van blanken. De site bevat een manifest, waarin staat dat iemand de moed moet hebben om zwarten aan te vallen 'en ik denk dat ik dat moet zijn'. Het is niet duidelijk of Roof deze tekst zelf heeft geschreven, maar een vriend zegt in The New York Times van wel. De boodschap komt in elk geval volledig overeen met de daad. 'Jullie verkrachten onze vrouwen en nemen ons land over', riep Roof zijn zwarte slachtoffers toe.

Een demonstratie in Columbia, South Carolina, waar men zich uitsprak tegen de 'confederate flag', afgelopen zaterdag. Beeld afp

Gestoord

Roof was ook een 'lone wolf', lijkt het, iemand die in zijn eentje handelde. Er zijn tot nu toe geen aanwijzingen dat hij medeplichtigen had. Sommigen zien daarom de aanslag als een geïsoleerd incident, veroorzaakt door een gestoorde enkeling, zoals bij eerdere schietpartijen.

'Hij was een racist, zonder meer. Maar hij was vooral gestoord. Dit is Newtown, dit is Colorado', zegt Barbara Guilfoyle, een vrouw van vijftig plus in de menigte voor de kerk. Vlakbij staat Katelyn Ward (21). Zij verzet zich geëmotioneerd. 'Dat ze zeggen dat hij gek was, is om het racisme te verdoezelen.' Een racisme dat volgens tal van aanwezigen nog overal is.

Op een van de foto's op de website staat Roof met de 'confederate flag'. De vlag van de confederatie van zuidelijke staten die in 1861 de Amerikaanse burgeroorlog ontketende vanwege de plannen van het noorden om de slavernij af te schaffen. Zij wappert nog steeds voor het staatsparlement in Columbia, hoofdstad van South Carolina.

Sterker nog, terwijl donderdag na de aanslag in de kerk de officiële vlaggen van de Verenigde Staten en South Carolina halfstok gingen, bleef de 'confederate flag' in top. Dat komt door een wet, die bepaalt dat alleen het voltallige parlement mag beslissen of de vlag wordt neergehaald. Maar voor zwarten en anderen die de vlag zien als een symbool van slavernij en racisme is dit het bewijs dat het Zuiden nog steeds de les niet heeft geleerd.

Manier van denken

Voorstanders van de vlag zeggen dat die vooral een eerbetoon is aan de zuidelijke soldaten die in de Burgeroorlog sneuvelden. Tom Turnipseed meent echter dat de vlag duidelijk maakt dat de 'racistische mentaliteit' nog lang niet verdwenen is uit South Carolina. De bijna tachtigjarige advocaat uit Columbia weet waarover hij praat. Zijn grootvader zat bij de Ku Klux Klan (KKK) en zelf werkte hij voor George Wallace, de racistische gouverneur van Alabama.

Turnipseed zelf was ook racist. 'Ik zag het zelf niet zo toen, maar ik vond dat zwarten beter af waren als ze hun plaats kenden. Ik geloofde in rassenscheiding', zegt hij over de telefoon. Hij kwam tot inkeer, noemt zich nu een 'hervormde racist' en voerde rechtszaken tegen de KKK. Maar die manier van denken bestaat volgens hem nog steeds, hoeveel vooruitgang er ook is.

Zo dwingt Roof met zijn 'Dutchboy kapsel', zoals een plaatselijke journalist het noemt, Amerika naar zichzelf te kijken. Hoe klein of groot moet de aanslag worden gemaakt? Sommige dingen schieten niet op. Turnipseed zei in 2000 tegen de Volkskrant dat de vlag haar langste eind had gehad. Ze hangt er nog en zaait verdeeldheid.

Mensen leggen bloemen en andere steunbetuigingen voor de Emanuel A.M.E.-kerk in Charleston, South Carolina. Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden