Profiel

Hoe Pieter Omtzigt zich ontwikkelde tot een van de invloedrijkste politici op het Binnenhof

Pieter Omtzigt, mediageniek Kamerlid en boegbeeld van het CDA, is plots in grote verlegenheid gebracht door de onthulling dat hij een 'nepgetuige' twijfel liet zaaien over het neerhalen van de MH17. De zaak is nu al een vlek op Omtzigts goede reputatie. Hoe ontwikkelde hij zich tot een van de invloedrijkste politici op het Binnenhof? We beschreven de methode-Omtzigt eind 2014 in dit profiel:

CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt Beeld anp

De parlementaire pers koos donderdag oud-minister Frans Timmermans tot politicus van het jaar, voor premier Rutte en staatssecretaris Van Rijn. Tussen die bewindslieden sprong er ook één volksvertegenwoordiger tussenuit: van alle Kamerleden kreeg Pieter Omtzigt (CDA), de onvermoeibare luis in de pels van het kabinet, veruit de meeste stemmen. Wat is Omtzigts recept en wat kunnen andere Kamerleden van hem leren?

Maandag Straatsburg, dinsdag overvolle Kamerdag, woensdag Parijs, donderdag amper ruimte... Terwijl zijn secretaresse in de agenda een vrij moment zoekt, komt een man met rolkoffertje binnen om de mensenrechten in Azerbeidzjan te bespreken.

Tukkers, pomphouders, ambassadeurs, actuarissen, een schoolklas, iemand uit Papoea-Nieuw-Guinea, een christen uit Irak, een Kamerlid van ChristenUnie of GroenLinks - een bonte stoet legt aan bij zijn kamer in het CDA-gebouw. Wie er wel eens binnenloopt, weet het: Omtzigt, een blonde man van veertig met helblauwe ogen, heb je nooit voor jezelf; hij verdeelt zijn aandacht tussen mails, medewerkers, laptop, smartphone en aanloop allerlei.

Omdat er nooit twee tegelijk zijn gesignaleerd en hij niet zo gemakkelijk te klonen lijkt, is maar één conclusie mogelijk: van Pieter Omtzigt is er maar één. Die ene Omtzigt was het afgelopen jaar alom aanwezig. MH17, IS, accijnzen, pensioenen, christenvervolgingen, Ottomaanse demonstratie in Almelo - alsof de belangrijke dossiers als vanzelf op hem afkomen.

Voorkeursstemmen

Kamerlid is hij al sinds 2003. Maar pas de laatste twee jaar is er die alomtegenwoordigheid. De verkiezingsstrijd van 2012 was daarbij cruciaal. Het CDA had hem steeds laag op de kieslijsten gezet: 51 in 2003, 37 in 2006, 29 in 2010. In 2012 verdween hij van de lijst, officieel omdat er al te veel kandidaten uit Overijssel waren.

Na protest van binnenuit kreeg hij alsnog plek 39. Omtzigt liet het er niet bij zitten. Hij formuleerde prioriteiten: godsdienstvrijheid; pensioenen; alles buiten de Randstad, om te beginnen in Twente. Daarmee ging hij campagne voeren. Die bracht hem 36.750 stemmen, het meeste van alle niet-lijsttrekkers en ruim genoeg voor een voorkeurszetel.

Sindsdien is Omtzigt los. De voorkeurstemmen werkten bevrijdend. 'Dat geeft je een onafhankelijke rol. Men weet dan dat je veel contact hebt met mensen. Bewindspersonen snappen dat het reële problemen zijn die je aan de orde stelt.'

Pieter Omtzigt Beeld anp

Overlappende expertiseterreinen

Het toeval hielp een handje. Zowat alle onderwerpen waarmee hij zich bemoeit kwamen dit jaar langs. Op het gebied van pensioenen had hij zijn sporen al verdiend. Nu terreurorganisatie IS opspeelt komt het van pas dat Omtzigt, getrouwd met een Turkse die tot een christelijke minderheid behoort, een boek schreef over godsdienstvrijheid in Turkije.

Zijn kennis van Oekraïne, opgedaan als rapporteur van de Raad van Europa (mensenrechtenwaakhond voor 47 landen), bleek van grote waarde. Voor dezelfde Raad interviewde hij uitgebreid klokkenluider Snowden, handig als privacy en de rol van inlichtingendiensten op de Kameragenda staan. 'Politiek bestaat voor de helft uit events', zegt hij bescheiden.

Heftig kan het worden als zijn expertiseterreinen overlappen. Zoals bij de kwestie van de pomphouders in de grensstreek, die klanten verliezen door verhoogde accijnzen. Tel de regio Twente, een scholing als econometrist, zijn kennis van belastingen en wat licht populistische neigingen bij elkaar op en er ontstaat een cocktail waar ook de doorgaans stoïcijnse staatssecretaris Wiebes nerveus van kan worden.

CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt staat de pers te woord Beeld anp

De methode Omtzigt

Procedures
'Je overtuigt niemand met procedures. Maar als je ze goed kent, laat je minder lopen. Het Reglement van Orde is een van de belangrijkste teksten. Mensen denken dat de Kamer een debattheater is, maar het is een beslismachine. Als er ergens in die ­beslismachine formele besluiten aankomen, moet je je denkwerk op orde hebben. Zoals deze week, over pensioenregelgeving die naar Europa verdwijnt. Daar vroeg ik een vao (kort plenair debat, red.) aan, daarna werd er hoofdelijk gestemd. Zo werd voor iedereen zichtbaar waar wij staan en dat de regeringspartijen, die voor de verkiezingen nog een gele kaart tegen Europa trokken, nu instemmen.'

Informatievoorsprong
'Het begint ermee te weten waar je heen wilt: een vlaktaks; religieuze minderheden beschermen. Omdat ik al lang dezelfde portefeuilles doe, heb ik een groot netwerk. Dat zijn bijvoorbeeld mensen uit de loonadministratie die waarschuwen: het gaat mis met de loonstrookjes. Vaak zijn dat professionals uit het midden van een organisatie, met kennis van zowel beleid als uitvoering. Ik heb een archief van 300 duizend mails.'

Intuïtie
'Als de regering een toezegging niet nakomt en je appelleert twee keer zonder succes, dan weet je dat er meer aan de hand is. Stuurt een bewindspersoon een brief op vrijdagavond elf uur naar de Kamer, dan weet je dat je die goed moet lezen, waarschijnlijk deugt er iets niet. De kranten zijn dan dicht, het journaal is geweest.'

Multitasking
'Vooral overdag komen er te veel prikkels binnen. In het CDA-gebouw zijn alle kamers zeker 25 vierkante meter. Dus heb ik vier mensen op mijn kamer. Ik zou graag een eigen hok willen, twee bij twee is genoeg. Op de drie midweekse avonden in Den Haag kan ik, als iedereen weg is, wel vijf uur lang onafgebroken werken: stukken schrijven, mail wegwerken, nadenken over wat ik met een debat wil. Heerlijk. Verder reis ik veel per trein. Die tijd gebruik ik om dossiers te vreten. Als de regering met een brief komt en jij moet dan nog bedenken waar het voorstel over ging, sta je achter.'

Sociale media
'Soms gaat door één tweet de boel rollen. Zo ging dat met de belastingnaheffing van Wiebes. Ik zat in het vliegtuig in Engeland, klaar voor vertrek, zag die brief binnenkomen en dacht: dit gaat vijf miljoen mensen aan, ik slinger er een tweet uit. Een uur later mocht de telefoon weer aan, ik wist niet wat ik zag. Om de gedachten te ordenen, schrijf ik ook gast­columns, ­zoals bij ThePostOnline of Jalta.'

Lange adem
'Laat je je afpoeieren, dan word je niet meer serieus genomen. Je moet alles op alles zetten om van de bewindspersoon een ja of een nee te krijgen. Zo ging dat met die demonstratie van de Turkse Diyanet in Almelo, die de Armeense genocide ontkende en leuzen riep als 'Karabach wordt het graf van de Armeniërs'. Na de eerste set Kamervragen werd ik met een kluitje in het riet gestuurd, voor de beantwoording van de tweede set werd de volle zes weken gebruikt.''

Nooit meer slapen
'Te weinig rust, dat is waar. Het ritmeverschil tussen Den Haag en thuis is groot. Vanmorgen in Enschede was ik om kwart voor zes wakker, mijn op een na jongste dochter (Omtzigt heeft er vier, red.) dacht: eens kijken of papa wakker is. Thuis moet ik me dwingen om kwart over elf te gaan slapen. Volgende week doe ik alle nachtdebatten. Lig je om half twee in bed en wil de radio je graag om half zeven spreken.'

Timmermans de beste

Oud-minister Frans Timmermans van Buitenlandse Zaken (PvdA) is donderdag door de parlementaire pers verkozen tot politicus van het jaar. Tweede werd premier Mark Rutte (VVD), gevolgd door staatssecretaris Martin van Rijn van Volksgezondheid.

Timmermans, sinds kort Europees Commissaris, krijgt van de leden van de parlementaire pers waardering voor zijn 'onvermoeibare diplomatie en zijn emotionele rede bij de Verenigde Naties'. Een van de stemmers: 'Binnen een week kreeg hij het bij twintig wereldleiders voor elkaar om het onderzoek naar de MH17-ramp te mogen leiden. En de lichamen kwamen naar huis.'

Rutte scoort punten met het overeind houden van zijn kabinet ondanks de minderheidspositie in de senaat. 'Heeft bijna het hele regeerakkoord door de Eerste Kamer gekregen', aldus een stemmer. Martin van Rijn viel op als rustige bestuurder. 'Voert met geduld, gevoel en verstand van zaken de moeilijkste taak van het kabinet uit: de decentralisatie van de zorg.'

In de topdrie van Kamerleden staan, na Omtzigt, D66-leider Alexander Pechtold en CDA-leider Buma.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden