Nieuws

Hoe Paul Rusesabagina, held in de film Hotel Rwanda, levenslang tegen zich hoorde eisen

Na een proces van een half jaar hoort Paul Rusesabagina, hoofdpersoon van de film Hotel Rwanda, maandag of hij levenslang krijgt in Rwanda. Hoe kon dat zover komen?

'Hotel Rwanda-held' Paul Rusesabagina te midden van zijn advocaten.  Beeld Hollandse Hoogte / AFP
'Hotel Rwanda-held' Paul Rusesabagina te midden van zijn advocaten.Beeld Hollandse Hoogte / AFP

Als Paul Rusesabagina op 26 augustus 2020 in Chicago op het vliegtuig stapt, is Rwanda wel de laatste bestemming die hij in gedachten heeft. In zijn geboorteland betichten de machthebbers hem al jarenlang van het steunen van rebellen. Rusesabagina, woonachtig in de VS, wil via Dubai naar Burundi reizen, naar eigen zeggen om op uitnodiging een paar lezingen te geven. Nog geen 48 uur later wordt hij in de boeien geslagen – Rusesabagina begrijpt niet hoe hij in Rwanda is beland.

De 67-jarige Rusesabagina staat bekend als de hotelmanager die tijdens de genocide van 1994 in Rwanda meer dan 1.200 mensen een veilig heenkomen geeft in het Mille Collines-hotel, een episode die in 2004 wordt verfilmd als Hotel Rwanda. In 2005 krijgt hij voor zijn inzet bovendien een hoge Amerikaanse onderscheiding. Niettemin: maandag hoort hij, na een proces van ruim een half jaar, of hij in Rwanda levenslang krijgt.

Afgezien van de concrete aanklacht – Rusesabagina zou steun hebben verschaft aan rebellen die in 2018 ten minste negen Rwandezen doodden, hetgeen Rusesabagina ontkent – is er de vraag hoe de voormalige hotelier vorig jaar eigenlijk in handen van Rwanda kwam.

Welnu: Rusesabagina is een van de vele (vermeende) tegenstanders waarop het Rwandese bewind tot ver buiten de grenzen jacht maakt. Tot de methoden behoren bedreiging, digitale spionage en zelfs doodseskaders, zo legt de organisatie Freedom House uit in een rapport uit februari. Het kleine Rwanda wordt in één adem genoemd met notoire dissidenten-jagers als Rusland, China en Iran.

Fysieke aanvallen

In minstens zeven landen heeft Rwanda in de afgelopen zeven jaar geprobeerd om Rwandezen ‘fysiek’ aan te vallen, aldus Freedom House. Het zou onder meer gaan om Duitsland en de Verenigde Arabische Emiraten.

Eerder al zijn er ernstige verdenkingen: in 1998 wordt in Kenia een kritische Rwandese ex-minister doodgeschoten, in 2011 waarschuwt de politie in Londen tegenstanders van de Rwandese regering voor een huurmoordenaar en in 2014 zet Zuid-Afrika drie Rwandese diplomaten uit na een inbraak bij een afvallige Rwandese generaal, die eerder al een kogel in zijn buik had gekregen.

Spin in het Rwandese web is president Paul Kagame, de voormalige Tutsi-rebellenleider die onder het mom van de wederopbouw van zijn land alle kritische geluiden uitbant. Tegenstanders binnen Rwanda eindigen opvallend vaak dood of in de cel. Buiten Rwanda infiltreren geheim agenten in diaspora-organisaties en treden ambassademedewerkers op als ogen en oren van Kagame’s bewind.

Op hun radar staan Hutu’s die worden beticht van ‘genocidair’ gedachtegoed en Tutsi’s die na machtsstrubbelingen met Kagame de benen hebben genomen. Het ultieme doel, zegt Freedom House, is het uitoefenen van controle over de ‘gehele’ diaspora.

Ontkenningen

‘Het inboezemen van angst is overduidelijk het doel’, zegt ook Rwanda-volger Stephanie Wolters van het pan-Afrikaanse Instituut voor Veiligheidsstudies. Aan de ontkenningen door Rwanda hecht Wolters weinig waarde; te veel pijlen wijzen in de richting van het bewind. In Zuid-Afrika ontwaarden rechercheurs een ‘rechtstreeks verband’ met de Rwandese overheid nadat in 2013 in een hotel in Johannesburg Kagame’s voormalige spionnenbaas, Patrick Karegeya, was gewurgd.

Deze aanval wordt ook uitvoerig belicht in het dit jaar door de gezaghebbende Britse journalist Michela Wrong gepubliceerde boek Do not disturb – de titel verwijst naar het niet storen-kaartje dat de daders na hun operatie ophingen aan de deurknop van Karegeya’s kamer.

Soms valt te horen dat Rwanda gedwongen is om vuile handen te maken omdat bepaalde tegenstanders wel degelijk gewapende acties lijken te overwegen. Een drogredenering, vindt Wolters: ‘Kagame gaat net zo woest achter zijn ongewapende als zijn gewapende tegenstanders aan. Kagame duldt gewoon geen enkele rivaal.’

Eén zo’n ‘rivaal’ is Rusesabagina, hij levert al jarenlang kritiek en beschikt als beroemdheid over een groot podium. Rwanda is onder Kagame het bezit van een Tutsi-minderheid geworden, zo schrijft Rusesabagina (zelf Hutu) reeds in 2006 in zijn memoires. Hij woont dan nog in Brussel, waar hij kort na de genocide naartoe is gegaan omdat hij in Rwanda gevaar zou lopen. Later, als Rwanda hem steeds openlijker beschuldigt van het steunen van rebellen, verhuist hij met zijn vrouw naar de VS.

Toch valt Rusesabagina binnen bereik van Rwanda: wanneer hij in augustus 2020 vanuit de VS naar Dubai reist, weet hij niet dat de aansluitende chartervlucht richting Burundi georganiseerd is door de Rwandese geheime dienst. De uitnodiging van een gulle Burundese predikant om kerkgangers te komen toespreken, is een valstrik. President Kagame noemt de operatie ‘vlekkeloos’. Freedom House daarentegen noemt de actie ‘typerend’ voor Rwanda’s ‘grensoverschrijdende repressie’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden