Reportage Extrema

Hoe overleef ik de hitte? In Rotterdam wijst een app je de weg

Waterpunt in het centrum van Rotterdam. Foto Raymond Rutting / de Volkskrant

Grote steden worstelen met de vraag hoe ze inwoners het beste kunnen beschermen tegen de hitte. De gemeente Rotterdam lanceerde een speciale app die het gezondheidsrisico van gebruikers in kaart brengt, tips geeft en ze op koele plekken in de stad wijst.

10.30 uur – Fonteintjes bij het Schouwburgplein, 26 graden

‘De waterboog is op, de waterboog is op!’, gilt een jongetje in een blauw zwembroekje met dino’s erop. Net als de kinderen van Bérénice Staiger (40) en Constança Saraiva (32) speelt hij bij de fonteinen voor de Schouwburg, die om de paar minuten aanspringen. ‘We komen hier om verkoeling te zoeken’, vertelt de Portugese Saraiva in het Engels. ‘De huizen in Rotterdam zijn niet gebouwd voor deze hitte.’

Juist vanwege de verkoelende fonteinen is het Schouwburgplein opgenomen in een app: Extrema. Behalve in Rotterdam, waar de app zo’n duizend gebruikers heeft, werkt Extrema in Athene, Parijs en op Mallorca.

Het idee is simpel: voer naam, leeftijd en medicijngebruik in, geef de app toegang tot je locatie of geef een adres op en de app berekent het hitterisico en wijst de dichtstbijzijnde koele plekken aan op een kaart. ‘We willen mensen beschermen tegen extreme temperaturen. Klimaatverandering is een feit en steden zoeken naar een manier om informatie te delen zodat inwoners zich kunnen wapenen tegen de hitte’, zegt Iphigenia Keramitsoglou, onderzoeker bij het Nationaal Observatorium van Athene, die het Extremaproject coördineert.

In Rotterdam is sprake van een hitte-eilandeffect, wat inhoudt dat het in de stad in warme perioden lastiger is om warmte kwijt te raken dan in de buitengebieden. Met grote gevolgen. Tijdens de hittegolf van juli 2006 lag de sterfte onder 75-plussers in Rotterdam twee keer zo hoog als het landelijk gemiddelde.

Van het bestaan van de app wisten de moeders niet af. ‘Maar ik vind het een superleuk initiatief’, zegt Staiger.

12.00 uur – Watertappunt op het Binnenwegplein, 28 graden

Ook watertappunten zijn in de app opgenomen, zoals het kraantje tussen de Zara en de Zeeman op het Binnenwegplein. Duiven maken er gretig gebruik van en een man met een wit petje gaat er even onder hangen om zijn dorst te lessen. Gepensioneerden Herman Brummelink (68) en Willem van Keulen (83) wonen in het centrum en zitten iets verderop op een bankje tegenover de Feyenoord Fanshop. ‘Ik vind het heel warm, van mij hoeft het niet. 22 graden is wel genoeg. Dit is extreem, veel ouderen krijgen echt een opdonder’, zegt Willem. ‘Slapen, zweten, douchen en dan rustig aandoen’, vat Herman zijn modus operandi tijdens deze hete dagen samen. Hij drinkt meer dan normaal, maar van het watertappunt maakt hij geen gebruik. ‘Ik drink gewoon thuis.’ Van de app hebben ze nog nooit gehoord.

‘Het doel van de app is voorkomen dat mensen in de problemen komen door de hitte’, vertelt Guusje Eggen van de GGD Rotterdam-Rijnmond. ‘Mensen die geen smartphone hebben zullen we niet bereiken, maar we mikken erop dat hun kinderen en kleinkinderen de app gebruiken om opa of oma net wat meer in de gaten te houden.’ In de app kunnen namelijk meerdere profielen worden aangemaakt. ‘Voor een gezonde man of vrouw van 25 is het risico tijdens warme periodes heel anders dan voor opa of oma van 95 met hart- en vaatziekten en diabetes.’

Katrien (39) zoekt met haar twee zoons verkoeling in de centrale bibliotheek van Rotterdam. Foto Raymond Rutting / de Volkskrant

13.00 uur – Centrale Bibliotheek, 29 graden

‘Ik hoop op wat koelte’, zegt Katrien (39), die samen met haar kinderen van 2,5 en 2,5 maand voor de bibliotheek staat waar een paar maanden geleden iets verderop de Roparun  finishte. ‘We navigeren van koele plek naar koele plek.’ Tram, metro en musea zijn al afgevinkt. Maar of de bibliotheek ook op haar lijstje komt, valt nog te bezien. ‘Het is hier een sauna!’ lacht bibliotheekmedewerker Polly. ‘Ik heb de makers van de app al gemaild dat ik geen idee heb waarom we erin staan.’

Alleen op de zesde verdieping in de stilteruimte van de bibliotheek is het heerlijk koel vanwege de airconditioning. Een verdieping lager zit ict-manager Osvaldino Cruz (38) uit Kaapverdië omringd door een pak mergpijpjes, een grote fles water en een NT2-boek om Nederlands te leren. Hij woont nu vijf maanden in Rotterdam en maakt zich niet zo druk om de warmte. ‘Waar ik vandaan kom is het in de zomer 39 graden.’ Wel mist hij het strand om een frisse duik te nemen. ‘Vroeger nam ik om half zes ’s ochtends een duik in de zee voordat ik naar mijn werk ging.’

‘De pilot met de app is gestart om te kijken of dit een goede manier is om mensen te bereiken en tips te bieden die ervoor zorgen dat ze prettig de dag doorkomen’, legt adviseur duurzaamheid Eveline Bronsdijk van de gemeente Rotterdam uit. ‘We hebben altijd te maken gehad met een gematigd klimaat en waren gewend de paraplu vast te houden. Op het moment dat de zon schijnt renden we allemaal blij naar buiten om vol in de zon te gaan zitten. Dat wordt anders als je lange periodes van hitte hebt. Gedragsverandering helpt om die periodes veilig door te komen.’

In de fontein voor de schouwburg in het centrum van Rotterdam. Foto Raymond Rutting / de Volkskrant

14.00 uur – Pauluskerk, 24 graden

In de futuristische Pauluskerk is het heerlijk toeven. Het gebouw wordt gekoeld met aardkoelte. ‘Heel leuk om te horen dat we in de app staan’, zegt medewerker Joeri Snel (45). ‘De deur staat open voor iedereen.’

‘Medisch gezien kunnen een paar graden warmer of kouder veel verschil uitmaken’, vertelt Peter van Dam van Aratos Systems, dat de satellietdata voor de app verzamelt en met behulp van algoritmes de hittesituatie in kaart brengt. ‘Ziekenhuizen en verzekeraars zijn erg geïnteresseerd omdat het een kostenbesparend product is dat kan leiden tot minder ziekenhuisopnames en in het beste geval zelfs minder sterfte.’

Snel merkt nog niet dat mensen vanwege de hitte hun toevlucht zoeken in de kerk. ‘Als het warmer is, is het juist minder druk. Dan gaan mensen buiten in de schaduw zitten. Maar als mensen nood hebben, hoe klein of groot ook, zijn ze welkom.’

Vijf plekken waar je in Rotterdam volgens de app verkoeling kunt zoeken

1.Erasmus Medisch Centrum – Guusje Eggen, GGD: ‘Een ziekenhuis als het Erasmus MC is dusdanig groot dat het geen negatieve impact heeft als er meer mensen komen. Als ze er ’s middags een uurtje verblijven en daardoor niet ziek worden, is dat voor die instelling ook een voordeel. Ziekenhuizen hebben het momenteel al zwaar vanwege alle aan hittegerelateerde gezondheidsklachten.’

2.Kinderboerderij De Kraal in het Kralingse Bos – Eggen: ‘Als je naar Rotterdam kijkt zijn er plekken die consistent heter zijn dan andere. De locatie maakt veel uit. Bijvoorbeeld: als je in het Kralingse Bos bent is de temperatuur lager dan wanneer je midden op de Coolsingel staat.’

3.Museum Boijmans Van Beuningen: Ook musea zijn opgenomen in de app, waarbij wel wordt vermeld dat mensen hier voor toegang moeten betalen. Eggen: ‘Dit zijn net als ziekenhuizen vaak plekken waar het klimaat wordt beheerst.’

4.Stadswinkel Centrum: Normaal gesproken voor het aanvragen van een nieuw paspoort of het doorgeven van een verhuizing, maar tijdens hittegolven ook om beschutting te zoeken tegen de koperen ploert. Ook in Athene zijn gemeentegebouwen met airco op hete dagen vrij toegankelijk voor publiek. Iphigenia Keramitsoglou: ‘Misschien niet zo leuk als een museum, maar als je je niet goed voelt kan je daar gratis de dag doorbrengen.’

5.Begraafplaats Crooswijk: Eveline Bronsdijk van de gemeente: ‘Deze begraafplaats is zeer waarschijnlijk vanwege de grote hoeveelheid schaduwrijke bomen in de selectie gekomen, en niet specifiek vanwege de begraafplaatsfunctie.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.