Hoe ouder hoe jonger

De opzet van De bekentenissen van Max Tivoli (The Confessions of Max Tivoli) lijkt een goedkope literaire truc. Een kind wordt geboren met het uiterlijk van een bejaarde....

Leuk verzonnen, hoewel niet uniek, denk je dan (F. Scott Fitzgerald schreef ooit een verhaal met dezelfde premisse), maar hooguit materiaal voor een freak book, niet voor een serieuze literaire roman, laat staan een werk dat ontroert. Van identificatie kan immers onmogelijk sprake zijn? Sterker: na een aantal bladzijden word je de krampachtige, kunstmatige aanname van het boek zat en leg je het terzijde.

Of de schrijver zou over een zodanig literair talent moeten beschikken dat hij je over al die uiterst redelijke vooroordelen heen doet stappen, zoals Gogol dat deed in De neus (neus van Petersburger gaat op stap), Kafka in Die Verwandlung (man wordt kever) en Beauvoir in Tous les hommes sont mortels (man blijkt onsterfelijk).

Welnu, de jonge, in San Francisco woonachtige Andrew Sean Greer is zo'n schrijver. Als hij op de eerste bladzijden van zijn roman het beeld schetst van een zestigjarige man die in een zandbak zit, met een schoolschrift en een vulpen, en je vervolgens vertelt dat hij eruitziet als een jochie van tien, is dat even slikken.

Maar wat er vervolgens met de lezer gebeurt, wordt het best geustreerd wanneer je, na voltooiing van het boek, opnieuw het begintafereel opslaat en begint te herlezen. Dan voltrekt zich namelijk het wonderlijke verschijnsel dat de sc je volkomen acceptabel voorkomt. Greer heeft je geheel overtuigd.

Hoofdpersoon Max Tivoli wordt in september 1871 in San Francisco geboren en is negen maanden eerder verwekt op het moment dat onder de wateren van de Golden Gate Blossom Rock werd opgeblazen: een ondiepte die lange tijdeen bedreiging voor de scheepvaart was geweest. 'Was de krankzinnige explosie van Blossom Rock voldoende om mijn cellen met een schok tot teruggaande groei te brengen?', vraagt Max zich ruim zestig jaar later af.

Hoe dan ook: als hij geboren wordt, raadt de vroedvrouw zijn moeder aan 'hem maar te laten gaan', zo afstotelijk ziet hij eruit - oud, gerimpeld, monsterlijk, met troebele, blinde ogen. Maar Max' vader, een Deense immigrant die zich heeft vernoemd naar het Tivolipark uit zijn geboorteland, denkt dat zijn zoon een Nisse is: zo'n oud mannetje dat onder het Deense platteland woont en geluk brengt. 'Hij is van ons, we laten hem niet gaan.'

En zo krijgt Max de kans om op te groeien, een peuter met het dikke witte haar van een man van zestig en een dito gelaat. Maar wel een die gaandeweg steeds jonger wordt, wiens rimpels langzaam wegtrekken, haren kleur krijgen en ledematen minder stram worden. Max' moeder heeft hem inmiddels geleerd te leven volgen De Regel: 'Wees wat ze denken dat je bent.' Dus leert Max zich voor te doen als een oude man.

Maar natuurlijk levert dat problemen op. Als zijn vader, tijdens een sneeuwstorm op raadselachtige wijze verdwijnt, verhuizen Max en zijn moeder naar een huis waarvan ze de benedenwoning verhuren.

Op zijn zeventiende wordt Max verliefd op de dochter van de onderbuurvrouw, de veertienjarige Alice Levy. Hij bouwt een warme relatie op met moeder en dochter, die er ironisch genoeg toe leidt dat hij in bed belandt met mevrouw Levy, een weduwe die uit zijn puberale onhandigheid afleidt dat Max - inmiddels toegerust met het uiterlijk van een late vijftiger - al een hele tijd niet meer met een vrouw heeft verkeerd.

Wanneer Max zich op een gegeven moment iets te veel amoureuze hartelijkheid jegens Alice permitteert, wordt zijn gedrag geerpreteerd als dat van een vieze oude man, en verdwijnen zij en haar moeder spoorslags uit zijn leven. Max' hart is gebroken.

Uiteindelijk zal Max Alice driemaal ontmoeten en drie verschillende 'verhoudingen' met haar hebben, telkens met een tussenpoos van ongeveer twintig jaar. En geen van de keren beseft Alice dat hij dezelfde persoon is. Wanneer de twee elkaar als bijna-leeftijdgenoten - nu niet alleen innerlijk maar ook uiterlijk - opnieuw ontmoeten, leidt dat ditmaal tot een meer conventionele en 'toegestane' liefdesrelatie. Het is 1908: beiden ogen ze nu als 34. Net als haar moeder destijds, is nu ook Alice weduwe. Zij en Max trouwen; de tragiek van het verleden lijkt ongedaan gemaakt, de problematiek van Max' omgekeerde verouderingsproces beteugeld.

Maar natuurlijk zullen de twee, qua verschijning, steeds verder uit elkaar groeien. In een fraaie spiegeling van de hedendaagse jeugdigheidscultus gaat Max een bril met ongeslepen glazen dragen om ouder te lijken, kleedt hij zich onmodieus en laat hij zijn haar op strategische plaatsen grijs verven. Maar zijn verleden als 'oude man' zal hem blijven achtervolgen en uiteindelijk, via een onmogelijk door hem te verklaren samenloop van omstandigheden, in diskrediet brengen.

En zo raakt Max zijn Alice, na negen jaren samenzijn, opnieuw kwijt. Ze is inmiddels zwanger van hem, maar dat weet hij niet. 'Zonder zich nog een keer om te draaien liep ze toen de deur uit op weg naar haar nieuwe leven en ik was haar dit keer voorgoed kwijt', schrijft Max, om zich al in de volgende alinea te hernemen: 'Natuurlijk niet helemaal voorgoed.'

Want uiteindelijk, in 1929, als Alice halverwege de vijftig is, en haar zoontje Sammy twaalf, zullen Max en zij elkaar opnieuw ontmoeten. Max is dan inmiddels bijna zestig, maar oogt precies even jong als Sammy.

In weerwil van de bizarre gebeurtenissen die worden beschreven, zijn de slotpagina's van de roman, waarin Max - na zijn rollen als 'vieze oude man' en courante minnaar - nu in de positie van zoon wordt gemanoeuvreerd, en daarnaast het 'vriendje' van zijn eigen zoon wordt, van een bijna bloedstollende ontroering.

De bekentenissen van Max Tivoli is een roman over existenti eenzaamheid. Greer illustreert deze aan de hand van een verhaal dat spot met enkele wezenlijke natuurwetten en qua structuur een aantal onmiskenbaar manistische trekjes vertoont, maar tegelijkertijd buitengewoon herkenbaar en overtuigend is. Hij heeft het talent van de echte grote schrijver: het maakt niet uit wat hij zegt - je gelooft hem.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden